દવાઓના દુરુપયોગ પર સરકારનો નિર્ણય

12 Percent Alcohol Medicines Prescription : દેશમાં દવાઓના દુરુપયોગને રોકવા અને જન આરોગ્યને વધુ સુરક્ષિત બનાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે.હવે 12 ટકા અથવા તેથી વધુ આલ્કોહોલ કન્ટેન્ટ ધરાવતી દવાઓ ખરીદવા માટે ડૉક્ટરનું પ્રિસ્ક્રિપ્શન ફરજિયાત રહેશે.સરકારના આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ એવી દવાઓનો ગેરઉપયોગ અટકાવવાનો છે,જેનો ઉપયોગ સારવાર કરતાં નશા માટે વધુ થતો હોવાનું સામે આવ્યું છે.આ નિર્ણય ખાસ કરીને એવી દવાઓને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો છે, જે સામાન્ય રીતે કફ સિરપ, ટોનિક અથવા અન્ય લિક્વિડ મેડિસિનના રૂપમાં વેચાય છે અને જેમાં આલ્કોહોલનું પ્રમાણ વધુ હોય છે.આરોગ્ય નિષ્ણાતો લાંબા સમયથી આવી દવાઓના બિનજરૂરી ઉપયોગ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા હતા.

શું છે સરકારનો નવો નિયમ?
સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવે 12%થી વધુ આલ્કોહોલ ધરાવતી દવાઓ માટે ડૉક્ટરનું પ્રિસ્ક્રિપ્શન ફરજિયાત કરવાનો સરકારનો નિર્ણય દવાઓના દુરુપયોગને રોકવા, નશાની સમસ્યામાં ઘટાડો કરવા અને દર્દીઓની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. હવે આવી દવાઓ માત્ર તબીબી સલાહના આધારે જ ઉપલબ્ધ રહેશે, જેના કારણે બિનજરૂરી અને ગેરકાયદેસર ઉપયોગ પર નિયંત્રણ આવશે.આ નિયમ સામાન્ય દર્દીઓને મુશ્કેલી ઊભી કરવા માટે નહીં, પરંતુ દવાઓનો યોગ્ય ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવા માટે લાવવામાં આવ્યો છે. તેથી નાગરિકોએ ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ જ દવાઓ લેવી, પ્રિસ્ક્રિપ્શનનું પાલન કરવું અને આરોગ્ય સંબંધિત કોઈપણ માહિતી માટે માત્ર અધિકૃત તબીબી સ્ત્રોતો પર જ વિશ્વાસ રાખવો જોઈએ.

કઈ દવાઓ પર લાગુ પડશે નવો નિયમ?
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા સુધારા અનુસાર બે શરતો પૂર્ણ કરતી તમામ ઓરલ લિક્વિડ દવાઓ આ નવા નિયમ હેઠળ આવશે. પ્રથમ, દવાની પેકિંગ 30 મિલીલીટરથી વધુ હોવી જોઈએ. બીજી, તેમાં ઇથાઇલ આલ્કોહોલનું પ્રમાણ 12 ટકા કરતાં વધુ હોવું જોઈએ. આ બંને માપદંડોને પૂર્ણ કરતી કફ સિરપ, ટોનિક અથવા અન્ય ઓરલ દવાઓ હવે 'શેડ્યૂલ H1' યાદીમાં સામેલ થશે. અત્યાર સુધી આ યાદીમાં ઊંઘની દવાઓ, શક્તિશાળી પેઇનકિલર્સ અને ગેરઉપયોગની સંભાવના ધરાવતી કેટલીક સંવેદનશીલ દવાઓનો સમાવેશ થતો હતો.

કફ સિરપ અને ટોનિક્સના દુરુપયોગને રોકવા પ્રયાસ 
કેન્દ્ર સરકારે દેશભરમાં કફ સિરપ અને ટોનિક્સના દુરુપયોગને નશાકારક તરીકે રોકવા માટે કડક પગલાં લીધા છે. ડ્રગ્સ રૂલ્સ, 1945 માં એક મહત્વપૂર્ણ સુધારા દ્વારા, સરકારે ઉચ્ચ આલ્કોહોલ સામગ્રી ધરાવતી મૌખિક દવાઓ (જેમ કે સિરપ અને ટોનિક) ને 'શેડ્યુલ H1' શ્રેણીમાં મૂકી છે. આ નિર્ણય બાદ, આવી દવાઓ હવે ડૉક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વિના કાઉન્ટર પર ખુલ્લેઆમ વેચી શકાશે નહીં.સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા નવા નિયમો અનુસાર માપદંડોને પૂર્ણ કરતી બધી ઓરલ પ્રવાહી દવાઓ હવે કડક દેખરેખને પાત્ર રહેશે.30 મિલીલીટર (મિલી) થી વધુ જથ્થામાં પેક કરેલી દવાઓ.12% થી વધુ ઇથિલ આલ્કોહોલ ધરાવતી દવાઓ.આ પરિમાણોમાં આવતી બધી દવાઓ હવે શેડ્યૂલ H1 યાદીમાં શામેલ કરવામાં આવી છે. નોંધનીય છે કે આ તે જ યાદી છે જેમાં ઊંઘની ગોળીઓ, શક્તિશાળી પીડા નિવારકો અને દુરુપયોગ માટે સંવેદનશીલ દવાઓનો સમાવેશ થાય છે.

કઈ દવાઓ પર રખાશે કડક નજર ?
સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા નવા નિયમો અનુસાર, જો કોઈ પ્રવાહી દવા બે મુખ્ય શરતો પૂરી કરતી હશે, તો તે હવેથી કડક દેખરેખના દાયરામાં આવી જશે.પ્રથમ શરત એ છે કે જે દવા 30 mlથી મોટી પેકિંગમાં આવતી હોય અને બીજી શરત એ કે જેમાં ઇથાઇલ આલ્કોહોલનું પ્રમાણ 12%થી વધુ હોય.આ બંને માપદંડો હેઠળ આવતી તમામ સિરપ અને ટોનિકને હવેથી 'શેડ્યૂલ H1'ની યાદીમાં સામેલ કરી દેવાઈ છે.આ એ જ સંવેદનશીલ યાદી છે જેમાં ઊંઘની ગોળીઓ અને ભારે પેઇનકિલર્સ રાખવામાં આવે છે.

'શેડ્યૂલ K' હેઠળ મળતી વિશેષ છૂટછાટો પણ સમાપ્ત
સરકારે માત્ર 'શેડ્યૂલ H1'માં જ નહીં પરંતુ 'શેડ્યૂલ K'માં પણ મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કર્યો છે. અગાઉ કેટલીક દવાઓને વેચાણ અને નિયમન સંબંધિત વિશેષ છૂટ આપવામાં આવતી હતી.હવે 30 મિલીથી મોટી અને 12 ટકા કરતાં વધુ ઇથાઇલ આલ્કોહોલ ધરાવતી ઓરલ દવાઓને આ છૂટ મળશે નહીં.સરકારનું માનવું છે કે ઉત્પાદનથી લઈને વિતરણ અને રિટેલ વેચાણ સુધી સમગ્ર સપ્લાય ચેઇન પર કડક દેખરેખ રાખવાથી આવી દવાઓના દુરુપયોગને અસરકારક રીતે રોકી શકાશે.

વેપારીઓએ વેચાણનો વિગતવાર રેકોર્ડ રાખવાનો રહેશે
અત્યાર સુધી આવી દવાઓ સરળતાથી ઉપલબ્ધ હતી.જો કે,હવે આવી દવાઓ "શેડ્યૂલ H1" યાદી હેઠળ મૂકવામાં આવ્યા છે.આ યાદીમાં ઊંઘની ગોળીઓ,શક્તિશાળી પીડા નિવારકો અને દુરુપયોગ માટે સંવેદનશીલ દવાઓનો સમાવેશ થાય છે.આનો અર્થ એ છે કે આ દવાઓ હવે ડૉક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વિના ઉપલબ્ધ રહેશે નહીં.છૂટક વેપારીઓએ આ વેચાણનો વિગતવાર રેકોર્ડ રાખવાનો રહેશે,અને બોટલો પર ચેતવણી લેબલ લગાવવા પડશે.સરકારે આ પગલું ભર્યું છે કારણ કે આ સીરપ અને ટોનિકનો મનોરંજનના નશા માટે વારંવાર દુરુપયોગ થાય છે.

આ નિયમ કયારે ફરજિયાત બનશે ?
આ કડક નિયમનો ડ્રાફ્ટ ઓક્ટોબર 2025માં જ જનતા સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો અને વાંધા સૂચનો માટે 30 દિવસનો સમય અપાયો હતો. જોકે, કોઈ વાંધો ન આવતા સરકારે ડ્રગ ટેકનિકલ એડવાઇઝરી બોર્ડ સાથે ચર્ચા કરીને તેને કાયદાનું સ્વરૂપ આપી દીધું છે. ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થયાના 6 મહિના બાદ આ નવો નિયમ દેશભરમાં અમલી બનશે, એટલે કે અંદાજે જાન્યુઆરી 2027થી આ અંગેની કડકાઈ શરૂ થઈ જશે. ત્યાં સુધીમાં દવા કંપનીઓ અને વેપારીઓએ પોતાની પેકિંગ અને વેચાણની પદ્ધતિ બદલવાની રહેશે.