‘વિમાન પહેલેથી જ ખામીવાળું હતું’

ગુજરાતના અમદાવાદમાં 12 જૂન 2025ના રોજ થયેલા એર ઈન્ડિયાના બોઈંગ 787 ડ્રીમલાઈનર વિમાન ક્રેશના મહિનાઓ બાદ, અમેરિકાની એવિએશન સેફ્ટી કેમ્પેઈન ગ્રુપ ફાઉન્ડેશન ફોર એવિએશન સેફ્ટી (FAS)એ એક વિસ્ફોટક રિપોર્ટ રજૂ કર્યો છે. આ રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ક્રેશ થયેલું વિમાન એર ઈન્ડિયા પાસે આવ્યા પછીથી જ અનેક ગંભીર ટેક્નિકલ ખામીઓનો સામનો કરી રહ્યું હતું. FASએ આ રિપોર્ટ 12 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ અમેરિકન સેનેટની પર્મનેન્ટ સબકમિટી ઓન ઈન્વેસ્ટિગેશન્સ (PSI)ને સોંપ્યો છે, જેમાં વિમાનની ઈલેક્ટ્રિકલ સિસ્ટમમાં સતત ફેલિયર અને એક ફ્લાઈટમાં આગ લાગવાની ઘટનાનો પણ ઉલ્લેખ છે.

રિપોર્ટની વિગતવાર વાત FASના રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે બોઈંગ 787-8 ડ્રીમલાઈનર (રજિસ્ટ્રેશન VT-ANB) 2011માં બનાવવામાં આવ્યું હતું અને 28 જાન્યુઆરી 2014 (અન્ય સ્ત્રોતોમાં 1 ફેબ્રુઆરી 2014)ના રોજ એર ઈન્ડિયાને સોંપવામાં આવ્યું હતું. એર ઈન્ડિયા પાસે આવ્યા પછીથી જ વિમાનમાં સિસ્ટમ ફેલિયરની શરૂઆત થઈ ગઈ હતી. રિપોર્ટમાં એન્જિનિયરિંગ, મેન્યુફેક્ચરિંગ, ક્વોલિટી અને મેઈન્ટેનેન્સમાં નોંધપાત્ર ખામીઓનો ઉલ્લેખ છે. વિશેષરૂપે, ઈલેક્ટ્રોનિક અને સોફ્ટવેર સમસ્યાઓ, વારંવાર સર્કિટ બ્રેકર્સનું ટ્રીપ થવું, ખરાબ વાયરિંગ, શોર્ટ સર્કિટ, વીજળી પુરવઠામાં ઘટાડો અને પાવર સિસ્ટમનું ઓવરહીટિંગ જેવી સમસ્યાઓની વાત કરવામાં આવી છે. FASના વ્હિસલબ્લોઅર એડ પિયર્સન (પૂર્વ બોઈંગ મેનેજર)એ જણાવ્યું કે આ સમસ્યાઓ 737 MAX ક્રેશ જેવી છે, જ્યાં પાયલટને બલિનો બકરો બનાવવામાં આવ્યા હતા.

રિપોર્ટમાં એક મોટો દાવો એ છે કે 2000થી વધુ બોઈંગ 787 વિમાનોમાં સિસ્ટમ ફેલિયરની ઘટનાઓ નોંધાઈ છે. બોઈંગ 787 પ્રોગ્રામ તેના નિર્ધારિત સમય કરતાં 3 વર્ષ પાછળ ચાલી રહ્યો છે અને તેનું બજેટ અબજો ડોલર વધી ગયું છે. FASએ તેના રિપોર્ટમાં યુએસ, કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયાના 787 વિમાનોમાં સમાન સમસ્યાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. ખાસ કરીને, દુર્ઘટનાગ્રસ્ત વિમાનમાં 2022માં એક મોટી આગની ઘટના પણ થઈ હતી, જેને અવગણવામાં આવી હતી.

ક્રેશની વિગતો એર ઈન્ડિયા ફ્લાઈટ AI-171 લંડન જઈ રહી હતી અને અમદાવાદના સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટથી ટેકઓફ કર્યા પછી માત્ર 36 સેકન્ડમાં ક્રેશ થઈ ગયું હતું. વિમાન એરપોર્ટ પાસેના એક મેડિકલ કોલેજ હોસ્ટેલ પર પડ્યું હતું, જેમાં 230 પેસેન્જર્સ અને 12 ક્રૂ મેમ્બર્સ સહિત 241 લોકોના મોત થયા હતા અને જમીન પર 19 લોકો માર્યા ગયા હતા. માત્ર એક પેસેન્જર જીવિત બચ્યો હતો. પ્રારંભિક તપાસમાં એરક્રાફ્ટ એક્સિડન્ટ ઈન્વેસ્ટિગેશન બ્યુરો (AAIB)એ ફ્યુઅલ સ્વિચ બંધ થવાને કારણે ક્રેશ થયું હોવાનું જણાવ્યું હતું, પરંતુ FASએ આને ખોટું ગણાવીને ઈલેક્ટ્રિકલ ફેલિયરને મુખ્ય કારણ ગણાવ્યું છે.

બોઈંગ અને એર ઈન્ડિયાની પ્રતિક્રિયા બોઈંગના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું કે તેઓ ઈન્ટરનેશનલ સિવિલ એવિએશન ઓર્ગેનાઈઝેશન (ICAO)ના પ્રોટોકોલ્સનું પાલન કરે છે અને AAIBના અંતિમ નિર્ણયને માનશે. જો કે, એર ઈન્ડિયાએ આ મામલે કોઈ પ્રતિક્રિયા આપી નથી. બોઈંગે અગાઉ પણ 737 MAX ક્રેશમાં સમાન વ્હિસલબ્લોઅર આરોપોનો સામનો કર્યો છે.

સુપ્રીમ કોર્ટમાં કેસ અને પરિવારની માંગ પાયલટ કેપ્ટન સુમિત સબરવાલના 91 વર્ષીય પિતાએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરી છે કે તપાસ સ્વતંત્ર અને પારદર્શી કરવામાં આવે. તેઓનો આરોપ છે કે પાયલટને બલિનો બકરો બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. કેટલાક પરિવારજનોએ બોઈંગ અને હનીવેલ વિરુદ્ધ અમેરિકામાં કેસ કર્યો છે.

સોશિયલ મીડિયા પર અપડેટ્સ અને પ્રતિક્રિયાઓ સોશિયલ મીડિયા પર આ રિપોર્ટની ખૂબ ચર્ચા છે. યુઝર્સમાં ગુસ્સો છે કે બોઈંગની ખામીઓને અવગણીને પાયલટને દોષી ઠેરવવામાં આવી રહ્યા છે. કેટલાક પોસ્ટમાં 737 MAX જેવા કેસની સરખામણી કરવામાં આવી છે.

આગળની તપાસ અને અસર AAIBનો અંતિમ રિપોર્ટ આ વર્ષે આવવાનો છે. આ રિપોર્ટથી બોઈંગ પર વધુ દબાણ વધશે અને એર ઈન્ડિયાની સેફ્ટી પ્રેક્ટિસ પર પણ પ્રશ્નો ઉઠશે. ગ્લોબલ રેગ્યુલેટર્સ જેમ કે FAA અને EASA પણ આને ધ્યાનમાં લેશે. આ ક્રેશ બોઈંગ 787નું પહેલું ટોટલ હલ લોસ છે, જે 2011થી સર્વિસમાં છે.

આ ઘટના એવિએશન સેફ્ટીમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારીની જરૂરિયાતને ઉજાગર કરે છે. પરિવારજનો અને વ્હિસલબ્લોઅર્સના પ્રયાસોથી આ મામલો વધુ ગરમાયો છે. અમદાવાદના લોકો અને ગુજરાત સરકાર પણ આ તપાસ પર નજર રાખી રહ્યા છે.