US India Trade: અમેરિકા અને ભારત વચ્ચેના વેપાર સંબંધોને લઈને ફરી એકવાર ચિંતા વધી છે. અમેરિકી વહીવટીતંત્રના એક રિપોર્ટમાં ભારત સહિત 40થી વધુ દેશો પર ચીનના કથિત &lsquo;શેડો ટ્રાન્સશિપમેન્ટ નેટવર્ક&rsquo; નો હિસ્સો હોવાનો ગંભીર આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે. અમેરિકાના જણાવ્યા અનુસાર, ચીન પોતાના ઉત્પાદનો પર લાગતા ઊંચા અમેરિકી ટેરિફથી બચવા માટે ત્રીજા દેશો મારફતે માલને અમેરિકી બજારમાં મોકલી રહ્યું છે.
અમેરિકાએ ગણાવ્યું &lsquo;ધ ગ્રેટ ટ્રાન્સશિપમેન્ટ સ્કેમ&rsquo; વ્હાઇટ હાઉસના વરિષ્ઠ વેપાર અને ઉત્પાદન સલાહકાર પીટર નાવારો સાથે જોડાયેલા રિપોર્ટમાં આ કથિત વ્યવસ્થાને &lsquo;The Great Transshipment Scam&rsquo; તરીકે રજૂ કરવામાં આવી છે. રિપોર્ટ મુજબ, દર વર્ષે અંદાજે $40 બિલિયનથી $303 બિલિયન સુધીનો ચીની માલ ત્રીજા દેશોના રૂટ મારફતે અમેરિકી બજારમાં પહોંચતો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. અમેરિકી વહીવટીતંત્રનું કહેવું છે કે આ પ્રકારના ટ્રાન્સશિપમેન્ટથી ચીન પર લાગતા ટેરિફથી બચી શકાય છે અને માલના મૂળ દેશ અંગે પણ ગેરમાર્ગે દોરતી માહિતી રજૂ થઈ શકે છે.
2018 પછી ટ્રાન્સશિપમેન્ટનો ટ્રેન્ડ વધ્યો હોવાનો દાવો અમેરિકી રિપોર્ટ અનુસાર, 2018માં ચીન સામે અમેરિકાએ Section 301 હેઠળ ટેરિફ લાગુ કર્યા બાદ ટ્રાન્સશિપમેન્ટ પ્રવૃત્તિમાં વધારો થયો હતો. આરોપ મુજબ, ચીની માલ સીધો અમેરિકા મોકલવાને બદલે અન્ય દેશો મારફતે ડાયવર્ટ કરવામાં આવ્યો. ત્રીજા દેશમાં પહોંચ્યા બાદ માલનું રી-લેબલિંગ, રી-પેકેજિંગ, રી-ઇન્વોઇસિંગ અથવા મર્યાદિત પ્રોસેસિંગ કરવામાં આવી શકે છે. ત્યારબાદ તે માલના દસ્તાવેજોમાં મૂળ દેશ અલગ દર્શાવીને અમેરિકામાં નિકાસ કરવાનો પ્રયાસ થતો હોવાનો અમેરિકી પક્ષનો દાવો છે.
ભારત સહિત 40 થી વધુ દેશો પર નજર અમેરિકી રિપોર્ટમાં માત્ર નાના દેશો જ નહીં, પરંતુ ભારત, કેનેડા, મેક્સિકો, યુરોપિયન યુનિયન, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા મોટા વેપારી ભાગીદારોના નામનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. અમેરિકાનું કહેવું છે કે ત્રીજા દેશોના રૂટનો ઉપયોગ કરીને ચીનમાંથી આવતો માલ અમેરિકી બજારમાં પ્રવેશી શકે છે. જોકે, કોઈ દેશનો રિપોર્ટમાં ઉલ્લેખ થવો પોતે જ તે દેશે ગેરકાયદેસર રીતે ટેરિફ ચોરી કરી હોવાનું સાબિત કરતું નથી. આ મુદ્દે દરેક શિપમેન્ટ, કંપની અને ટ્રેડ રૂટની અલગ તપાસ જરૂરી બને છે.
ભારતના મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર અંગે શું આરોપ? રિપોર્ટમાં ભારતના પુણે-ગુજરાત-ચેન્નાઈ મેન્યુફેક્ચરિંગ બેલ્ટનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. અમેરિકી પક્ષના દાવા મુજબ, આ વિસ્તારોમાં ચીનમાંથી પંપ અને કોમ્પ્રેસર જેવા ઔદ્યોગિક ઘટકોની આયાત કરીને કેટલાક ઉત્પાદનોને મર્યાદિત પ્રક્રિયા બાદ અમેરિકામાં નિકાસ કરવામાં આવતા હોવાની શંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. આ દાવાઓ સામે ભારતીય નિકાસકારો માટે સૌથી મોટો પડકાર Country of Origin, કસ્ટમ્સ દસ્તાવેજો અને ઉત્પાદન પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા રહેશે. જો અમેરિકી કસ્ટમ્સ તપાસ વધુ કડક બને છે, તો ભારતીય એન્જિનિયરિંગ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપનીઓ માટે દસ્તાવેજીકરણનું મહત્વ વધુ વધી શકે છે.
ચીનના માલને ત્રીજા દેશ મારફતે અમેરિકા કેવી રીતે પહોંચાડવામાં આવે છે? અમેરિકી આરોપ મુજબ, કથિત ટ્રાન્સશિપમેન્ટ મોડલમાં ચીનમાંથી માલ એવા દેશોમાં મોકલવામાં આવે છે જ્યાં ઉત્પાદન ખર્ચ ઓછો હોય અથવા વેપાર અને કસ્ટમ્સ નિયમો પ્રમાણમાં સરળ હોય. ત્યારબાદ માલનું રી-લેબલિંગ, રી-પેકેજિંગ, રી-ઇન્વોઇસિંગ અથવા અન્ય પ્રક્રિયા કરીને તેને ત્રીજા દેશના ઉત્પાદન તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે. આ રીતે ચીનના માલ પર લાગતા ઊંચા ટેરિફથી બચવાનો પ્રયાસ થતો હોવાનો અમેરિકાનો દાવો છે.
$303 બિલિયન સુધીના વેપાર પર અમેરિકાની નજર અમેરિકી રિપોર્ટમાં ટ્રાન્સશિપમેન્ટના કથિત વાર્ષિક મૂલ્યનો અંદાજ $40 બિલિયનથી $303 બિલિયન વચ્ચે મૂકવામાં આવ્યો છે. જોકે, આ આંકડો અલગ-અલગ ગણતરી પદ્ધતિ અને ટ્રાન્સશિપમેન્ટની વ્યાખ્યા પર આધારિત હોવાનું ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે. અમેરિકી અધિકારીઓના મતે, જો મોટા પાયે ટેરિફ ટાળીને માલ દેશમાં પ્રવેશે છે, તો તેની અસર અમેરિકાના સ્થાનિક મેન્યુફેક્ચરિંગ, રોજગાર અને સરકારી ટેરિફ આવક પર પડી શકે છે.
હવે AIથી પકડાશે શંકાસ્પદ શિપમેન્ટ? ટેરિફ ચોરી અને કથિત ગેરકાયદેસર ટ્રાન્સશિપમેન્ટ સામે અમેરિકા હવે Artificial Intelligence (AI) આધારિત ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ વધારવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે. અમેરિકી કસ્ટમ્સ એન્ડ બોર્ડર પ્રોટેક્શન (CBP) દ્વારા શંકાસ્પદ વેપાર રૂટ શોધવા માટે ડેટા એનાલિટિક્સ અને AI આધારિત તપાસનો ઉપયોગ કરવામાં આવી શકે છે. આમાં શિપમેન્ટ રૂટ, કંપનીઓના માલિકી સંબંધો, ઉત્પાદન ક્ષમતા, કન્ટેનર ડેટા અને અન્ય વેપારી માહિતીનું વિશ્લેષણ સામેલ થઈ શકે છે.
ભારતીય નિકાસકારો માટે વધશે કસ્ટમ્સ તપાસનું જોખમ? અમેરિકી આરોપો બાદ ભારતમાંથી અમેરિકા જતી નિકાસ પર વધુ કડક તપાસ થવાની શક્યતા વેપાર જગતમાં ચર્ચાનો વિષય બની શકે છે. ખાસ કરીને એન્જિનિયરિંગ પ્રોડક્ટ્સ, મશીનરી, પંપ, કોમ્પ્રેસર અને ચાઇનીઝ કાચા માલનો ઉપયોગ કરતી મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપનીઓ માટે Country of Origin ના નિયમોનું પાલન વધુ મહત્વપૂર્ણ બનશે. ભારતીય કંપનીઓ માટે ઉત્પાદન પ્રક્રિયા, સપ્લાય ચેઇન, ઇન્વોઇસ, કસ્ટમ્સ રેકોર્ડ અને કાચા માલના સ્ત્રોત અંગે ચોક્કસ દસ્તાવેજો જાળવવા જરૂરી બની શકે છે.
ભારત-અમેરિકા વેપાર સંબંધો માટે મોટો ટેસ્ટ અમેરિકા અને ભારત વચ્ચેના વેપાર સંબંધોમાં પહેલેથી જ ટેરિફ અને બજાર પ્રવેશ જેવા મુદ્દાઓ મહત્વપૂર્ણ છે. એવા સમયે ચીનના કથિત ટ્રાન્સશિપમેન્ટ નેટવર્કમાં ભારતના નામનો ઉલ્લેખ વેપાર ચર્ચાઓને વધુ સંવેદનશીલ બનાવી શકે છે. જો અમેરિકા ભારતીય ઉત્પાદનોની કસ્ટમ્સ તપાસ વધુ કડક કરે છે, તો ભારતીય નિકાસકારો માટે ખર્ચ અને ક્લિયરન્સનો સમય વધી શકે છે. બીજી તરફ, પારદર્શક અને નિયમોનું પાલન કરતી ભારતીય કંપનીઓ માટે આ સ્થિતિ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં વિશ્વસનીય ભાગીદાર તરીકે પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરવાની તક પણ બની શકે છે.

ચીનના ‘શેડો ટ્રાન્સશિપમેન્ટ નેટવર્ક’માં ભારત સહિત 40થી વધુ દેશોના નામ

August 14, 2026 | 12:11 IST