પ્રદૂષણ વચ્ચે શરીરમાં ઓક્સિજનની કમી ન થાય તે માટે અપનાવો આ 5 આદતો!

દિવાળી બાદ દિલ્હી-NCR સહિત દેશનાં અનેક શહેરોમાં વાયુ પ્રદૂષણનું સ્તર વધતાં શ્વસન સંબંધિત સમસ્યાઓનું જોખમ વધી રહ્યું છે. હવામાં રહેલા PM2.5, ધૂળ અને ઝેરી કણો ફેફસાંની કાર્યક્ષમતાને અસર કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, ઉધરસ અને શ્વસનતંત્ર પર વધારાનું દબાણ અનુભવાઈ શકે છે. ત્યારે શરીરમાં ઓક્સિજનનો યોગ્ય પુરવઠો જાળવવા અને ફેફસાંને સ્વસ્થ રાખવા માટે દૈનિક જીવનમાં કેટલીક સ્વસ્થ આદતો અપનાવવી જરૂરી છે. ચાલો જાણીએ એવી 5 અસરકારક આદતો વિશે, જે પ્રદૂષણના સમયમાં શ્વસન સ્વાસ્થ્ય જાળવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.

વાયુ પ્રદૂષણ ફેફસાં અને ઓક્સિજનના પુરવઠાને કેવી રીતે અસર કરે છે?

વાયુ પ્રદૂષણમાં રહેલા બારીક હાનિકારક કણો શ્વસનમાર્ગમાં પ્રવેશીને ફેફસાંમાં બળતરા અને શ્વસન સંબંધિત સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે. ફેફસાં શરીરમાં ઓક્સિજન પહોંચાડવાની પ્રક્રિયામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. જો ફેફસાંની કાર્યક્ષમતા પ્રભાવિત થાય, તો શ્વાસ લેવામાં મુશ્કેલી વધી શકે છે. આ અંગે શારદા હોસ્પિટલના જનરલ મેડિસિન વિભાગના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ ડૉ. શ્રેય શ્રીવાસ્તવના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રદૂષિત વાતાવરણમાં ફેફસાંની સંભાળ રાખવી અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી અપનાવવી ખૂબ જરૂરી છે.

શરીરમાં ઓક્સિજનનું પરિભ્રમણ સુધારવા અપનાવો આ 5 આદતો

1. દરરોજ 10થી 15 મિનિટ કરો ઊંડા શ્વાસ લેવાની કસરત

ઊંડા શ્વાસ લેવાની કસરત (Deep Breathing Exercise) શ્વસન પ્રક્રિયાને વધુ સારી બનાવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. દરરોજ 10થી 15 મિનિટ સુધી આરામથી ઊંડા શ્વાસ લેવાની પ્રેક્ટિસ કરવાથી શ્વાસ પર નિયંત્રણ અને ફેફસાંની કાર્યક્ષમતા જાળવવામાં મદદ મળી શકે છે. જોકે, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ હોય તો પોતાની રીતે કસરત કરવાને બદલે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.

2. ચાલવું અને યોગ જેવી હળવી કસરત કરો

નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ શરીરમાં રક્ત પરિભ્રમણ સુધારવામાં મદદ કરે છે. દરરોજ ચાલવું, યોગ અને હળવી કસરત કરવાથી હૃદય તથા ફેફસાંના સ્વાસ્થ્યને ફાયદો થઈ શકે છે. રક્ત પરિભ્રમણ યોગ્ય રહે તો શરીરના વિવિધ અંગો સુધી ઓક્સિજન પહોંચાડવાની પ્રક્રિયા પણ સારી રીતે કાર્ય કરે છે.

પરંતુ એક વાતનું ખાસ ધ્યાન રાખો. જ્યારે બહાર AQI (Air Quality Index) ખૂબ ખરાબ હોય ત્યારે ખુલ્લામાં ચાલવા કે કસરત કરવા જવાનું ટાળો. આવી સ્થિતિમાં ઘરની અંદર જ હળવી કસરત કરવી વધુ યોગ્ય છે.

3. આહારમાં આયર્ન અને વિટામિન Cથી ભરપૂર ખોરાક સામેલ કરો

શરીરના દરેક અંગ સુધી ઓક્સિજન પહોંચાડવામાં હિમોગ્લોબિન મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. હિમોગ્લોબિન બનાવવા માટે આયર્ન જરૂરી પોષક તત્વ છે. તેથી રોજિંદા આહારમાં આયર્નથી ભરપૂર ખોરાકનો સમાવેશ કરવો ફાયદાકારક છે.

• પાલક અને લીલાં પાંદડાવાળાં શાકભાજી

• કઠોળ અને દાળ

• બીટ અને દાડમ

• નારંગી, લીંબુ અને આમળાં

વિટામિન C શરીરમાં આયર્નના શોષણમાં મદદ કરે છે. તેથી આયર્નયુક્ત ખોરાકની સાથે વિટામિન C ધરાવતાં ફળો અને શાકભાજી ખાવાથી પોષણનો લાભ મળી શકે છે.

4. શરીરમાં પાણીની કમી ન થવા દો

શરીરને સ્વસ્થ રાખવા માટે પૂરતું પાણી પીવું ખૂબ જરૂરી છે. પાણી શરીરમાં રક્તનું યોગ્ય પ્રમાણ અને પરિભ્રમણ જાળવવામાં મદદ કરે છે. શિયાળામાં તરસ ઓછી લાગતી હોવાથી ઘણા લોકો પાણી પીવાનું ઓછું કરી દે છે. જોકે, શરીરમાં પાણીની કમી ન થાય તેનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ. દિવસ દરમિયાન નિયમિત અંતરે પાણી પીવાની આદત અપનાવો.

5. ઘરની અંદરની હવાની ગુણવત્તા સુધારો

માત્ર બહારનું જ નહીં, ઘરની અંદરનું વાયુ પ્રદૂષણ પણ સ્વાસ્થ્ય માટે નુકસાનકારક બની શકે છે. બહારની ધૂળ અને પ્રદૂષિત હવા ઘરની અંદર પ્રવેશી શકે છે. તેથી ઘરની હવાની ગુણવત્તા જાળવવા માટે કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખો.

• જરૂરિયાત મુજબ યોગ્ય HEPA ફિલ્ટર ધરાવતા એર પ્યુરિફાયરનો ઉપયોગ કરો.

• ઘરમાં નિયમિત સફાઈ રાખો અને ધૂળ જમા થવા ન દો.

• ઘરમાં ધૂમ્રપાન અને અગરબત્તી જેવા ધુમાડાના સ્ત્રોતો ટાળો.

• બહારનું પ્રદૂષણ વધુ હોય ત્યારે બારીઓ અને દરવાજા બંધ રાખો.

• ઘરની અંદરની હવાની ગુણવત્તા સુધારવા માટે યોગ્ય વેન્ટિલેશન જાળવો.

સ્નેક પ્લાન્ટ અને એરેકા પામ જેવા છોડ ઘરની સજાવટ માટે સારા છે, પરંતુ તેઓ એર પ્યુરિફાયરનો વિકલ્પ બની શકતા નથી.

આ લક્ષણો દેખાય તો તાત્કાલિક ડૉક્ટરની સલાહ લો

પ્રદૂષણના વધતા સ્તર વચ્ચે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, સતત ઉધરસ, છાતીમાં ભારેપણું, અસામાન્ય થાક કે ઘરઘરાટી જેવા લક્ષણોને અવગણવા નહીં. જો શ્વાસ લેવામાં ગંભીર તકલીફ, છાતીમાં દુખાવો અથવા હોઠ વાદળી પડવા જેવા લક્ષણો દેખાય તો તાત્કાલિક તબીબી મદદ લેવી જરૂરી છે.