ગુજરાતમાં લગ્ન નોંધણીના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર

ગુજરાત સરકાર દ્વારા સામાજિક મર્યાદાઓ અને પારિવારિક મૂલ્યોને સુરક્ષિત રાખવા માટે એક ઐતિહાસિક કાયદાકીય કવાયત હાથ ધરવામાં આવી છે. પ્રેમલગ્નના કિસ્સામાં થતી છેતરપિંડી રોકવા અને લગ્ન નોંધણીમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે 'ગુજરાત લગ્ન નોંધણી અધિનિયમ'માં મોટા ફેરફારોની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે.

ગુજરાત વિધાનસભાના ચાલુ સત્ર દરમિયાન ગૃહ રાજ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ એક અત્યંત સંવેદનશીલ જાહેરાત કરી છે. રાજ્ય સરકાર 'ગુજરાત લગ્ન નોંધણી અધિનિયમ-૨૦૦૬' (Gujarat Marriage Registration Act-2006) માં ધરખમ સુધારા કરવા માટે પ્રક્રિયા શરૂ કરી રહી છે. આ સુધારા પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય યુવાવસ્થામાં ઉતાવળમાં લેવાતા નિર્ણયોને કારણે પરિવારોમાં સર્જાતી તિરાડ અને પ્રેમલગ્નના બહાને થતી યુવતીઓની છેતરપિંડી અટકાવવાનો છે.

લોકશાહી અભિગમ: જનતાના અભિપ્રાયને મહત્વ

સરકારે આ કાયદાને અંતિમ સ્વરૂપ આપતા પહેલા રાજ્યના નાગરિકોની ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરી છે.

• સૂચનો અને વાંધા: આગામી ૩૦ દિવસ સુધી રાજ્યના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગ દ્વારા લોકો પાસેથી વાંધા અને સૂચનો મંગાવવામાં આવ્યા છે.

• ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ: નાગરિકો આરોગ્ય વિભાગની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જઈને આ પ્રસ્તાવિત સુધારા અંગે પોતાના મંતવ્યો આપી શકશે. આ જનમતના આધારે જ નવા કાયદાની કલમો નક્કી કરવામાં આવશે.

લાંબા સમયની માંગ અને સામાજિક આંદોલનો

ગુજરાતમાં પાટીદાર સમાજ, ક્ષત્રિય-ઠાકોર સમાજ અને અન્ય પછાત વર્ગોની સંસ્થાઓ દ્વારા છેલ્લા લાંબા સમયથી એક વિશિષ્ટ માંગ કરવામાં આવી રહી હતી. અનેક સામાજિક સંગઠનોનું માનવું છે કે: ૧. માતા-પિતાની સહી: લગ્ન નોંધણી સમયે વર-કન્યાના માતા-પિતા અથવા વાલીની સંમતિ અને સહી ફરજિયાત હોવી જોઈએ. ૨. સ્થાનિક નોંધણી: લગ્નની નોંધણી જે તે પક્ષકારના સ્થાનિક ગામ અથવા તાલુકામાં જ થવી જોઈએ, જેથી ખોટા દસ્તાવેજોના આધારે અન્ય જિલ્લામાં જઈને લગ્ન કરવાના કિસ્સાઓ અટકાવી શકાય.

આ મુદ્દે અગાઉ સચિવાલયમાં અનેકવાર રજૂઆતો થઈ હતી, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે પ્રેમલગ્નના નામે ઘણી દીકરીઓને લલચાવી-ફોસલાવીને લઈ જવામાં આવે છે અને પાછળથી તેમનું શોષણ થાય છે.

વિધાનસભામાં પક્ષ-વિપક્ષની એકતા

સામાન્ય રીતે રાજકીય મુદ્દે આમને-સામને રહેતા પક્ષો આ સંવેદનશીલ મુદ્દે એકસૂરે જોવા મળ્યા હતા.

• ધારાસભ્ય હેમંત ખવા (AAP): જામનગરના ધારાસભ્ય હેમંત ખવાએ સરકારના આ નિર્ણયને વધાવતા ભાવુક થઈને કહ્યું હતું કે, "આ ગુજરાતની વર્ષો જૂની પીડા છે. હું આ બિલ માટે છેલ્લા બે વર્ષથી મહેનત કરતો હતો. આ નિર્ણય બદલ હું સરકારને અભિનંદન આપવા ઘરેથી ચાલતો આવીશ અને મંત્રીશ્રીને પાઘડી પહેરાવીશ."

• સત્તાધારી પક્ષનો પક્ષ: હર્ષ સંઘવીએ જણાવ્યું કે મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના માર્ગદર્શન હેઠળ સરકાર એવો કાયદો બનાવવા માંગે છે જે સામાજિક માળખાને મજબૂત કરે અને યુવા પેઢીના અધિકારોનું પણ હનન ન થાય.

શું હોઈ શકે છે નવા સંભવિત નિયમો?

જો લોકોના સૂચનો 'વાલીની સંમતિ' ના પક્ષમાં આવશે, તો ગુજરાત દેશનું એવું રાજ્ય બનશે જ્યાં પુખ્ત વયના હોવા છતાં લગ્ન નોંધણી માટે પરિવારની સહમતિ કાયદેસર રીતે જરૂરી બની શકે છે. આમાં સાક્ષીઓની સંખ્યા વધારવી અથવા રજિસ્ટ્રારની સત્તામાં ફેરફાર જેવી બાબતોનો પણ સમાવેશ થઈ શકે છે.

ગુજરાત સરકારનો આ નિર્ણય રાજ્યના સામાજિક તાણાવાણાને સુરક્ષિત રાખવાનો એક મોટો પ્રયાસ છે. કાયદો અને લાગણીઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું એ સરકાર માટે મોટો પડકાર છે. હવે ૩૦ દિવસ બાદ આવનારા સૂચનો અને ત્યારબાદ વિધાનસભામાં રજૂ થનારું બિલ ગુજરાતની ભાવિ પેઢીના લગ્ન અને સામાજિક સુરક્ષાની નવી દિશા નક્કી કરશે.