20 રૂપિયાની લાંચના આરોપમાં 29 વર્ષની કાનૂની લડત

ગુજરાતમાં ન્યાય વ્યવસ્થાની વિલંબને કારણે એક તત્કાલીન પોલીસ કોન્સ્ટેબલને 29 વર્ષ સુધી કલંક સાથે જીવવું પડ્યું. અમદાવાદના વેજલપુર વિસ્તારમાં વર્ષ 1997માં માત્ર 20 રૂપિયાની લાંચ લેવાના આરોપમાં ફસાયેલા પોલીસ કોન્સ્ટેબલ બાબુભાઈ પ્રજાપતિને ગુજરાત હાઇકોર્ટે 4 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ નિર્દોષ જાહેર કર્યા. પરંતુ આ ન્યાય મળ્યાના થોડા કલાકોમાં જ તેમનું હાર્ટ એટેકથી કુદરતી મૃત્યુ થયું. નિર્દોષ જાહેર થયા બાદ તેઓએ તેમના વકીલને કહ્યું હતું કે, "હવે જીવનનું કલંક દૂર થયું છે, ભગવાન મને લઈ લે તો સારું." આ વાત વકીલની ઓફિસના CCTVમાં પણ રેકોર્ડ થઈ છે.

ઘટનાનું વિગતવાર વર્ણન

ઘટના વર્ષ 1997ની છે, જ્યારે અમદાવાદના વેજલપુર વિસ્તારમાં વિશાલા પાસે એન્ટી કરપ્શન બ્યુરો (ACB)ને માહિતી મળી હતી કે કેટલાક પોલીસ કોન્સ્ટેબલ ટ્રક ડ્રાઇવરો પાસેથી લાંચ લે છે. ACBએ રનિંગ ટ્રેપ ગોઠવીને ત્રણ પોલીસ કોન્સ્ટેબલો વિરુદ્ધ ફરિયાદ નોંધી હતી. આ ત્રણમાંથી એક બાબુભાઈ પ્રજાપતિ હતા, જેમના પર 20 રૂપિયાની લાંચ લેવાનો આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો. આ કેસ ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમ હેઠળ નોંધાયો હતો.

વર્ષ 1997માં ચાર્જશીટ દાખલ થયા બાદ વર્ષ 2002માં ચાર્જફ્રેમ કરવામાં આવ્યા. સાક્ષીઓની તપાસ વર્ષ 2003માં શરૂ થઈ અને વર્ષ 2004માં અમદાવાદની સેશન્સ કોર્ટે ત્રણેય કોન્સ્ટેબલને દોષિત ઠેરવીને 4 વર્ષની સખત કેદ અને 3,000 રૂપિયાના દંડની સજા ફટકારી હતી. આ સજાના કારણે બાબુભાઈને 2થી 3 મહિના જેલમાં વિતાવવા પડ્યા, જેનાથી તેમની કારકિર્દી અને સામાજિક જીવન પર ગંભીર અસર પડી.

હાઇકોર્ટમાં અપીલ અને નિર્દોષ જાહેર

સેશન્સ કોર્ટના ચુકાદાને પડકારતા બાબુભાઈ અને અન્ય કોન્સ્ટેબલોએ વર્ષ 2004માં ગુજરાત હાઇકોર્ટમાં અપીલ દાખલ કરી. બાબુભાઈ વતી એડવોકેટ નીતિન ટી. ગાંધીએ કેસ લડ્યો. તેમણે હાઇકોર્ટમાં દલીલ કરી કે સાક્ષીઓની જુબાનીમાં વિરોધાભાસ છે અને પુરાવા અપૂરતા છે. 29 વર્ષની લાંબી સુનાવણી બાદ જસ્ટિસ એસ. વી. પિન્ટોએ 4 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ ત્રણેય કોન્સ્ટેબલને નિર્દોષ જાહેર કરીને મુક્ત કરવાનો હુકમ કર્યો. આ ચુકાદામાં કોર્ટે જણાવ્યું કે પુરાવા અને સાક્ષીઓની વિગતોમાં ખામીઓ છે, જેના આધારે આરોપ સાબિત થતા નથી.

નિર્દોષ જાહેર થયા બાદની દુઃખદ ઘટના

ચુકાદો મળ્યા બાદ બાબુભાઈ તેમના વકીલ નીતિન ગાંધીની ઓફિસે પહોંચ્યા. વકીલે તેમને રોકાઈ ગયેલા સરકારી લાભો અને પેન્શન મેળવવા માટે અરજી કરવાની સલાહ આપી. પરંતુ બાબુભાઈએ હતાશા અને થાકમાં કહ્યું કે, "હવે કેસમાંથી છૂટ્યો છું, કંઈ કરવું નથી, હવે ભગવાન બોલાવી લે તો સારું." આ વાત વકીલની ઓફિસના CCTVમાં કેદ થઈ છે. ત્યારબાદ તેઓ ઘરે પરત ફર્યા અને તે જ રાત્રે હાર્ટ એટેક આવવાથી તેમનું અવસાન થયું.

કાનૂની લડતની અસર અને પાઠ

આ ઘટનાએ ન્યાય વ્યવસ્થાના વિલંબ પર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. 29 વર્ષની લડતમાં બાબુભાઈને માનસિક અને આર્થિક ત્રાસ સહન કરવો પડ્યો. તેમના પરિવારજનો અને વકીલના જણાવ્યા મુજબ, આ કેસે તેમની જિંદગીને બરબાદ કરી નાખી હતી. તેઓના મૃત્યુ બાદ પરિવારે જણાવ્યું કે તેઓ નિર્દોષ જાહેર થયા તેની ખુશીમાં હતા, પરંતુ લાંબા તણાવને કારણે તેમનું હૃદય નિષ્ફળ ગયું. આ ઘટના ન્યાયમાં વિલંબને અન્યાય તરીકે જોવાનું ઉદાહરણ છે અને કોર્ટ પ્રક્રિયાઓને વેગ આપવાની જરૂરિયાતને રેખાંકિત કરે છે.

પરિવાર અને વકીલે અપીલ કરી છે કે આવા કેસોમાં ઝડપી ન્યાય મળે જેથી નિર્દોષ વ્યક્તિઓને ત્રાસ ન ભોગવવો પડે. આ કેસ ત્રણ કોન્સ્ટેબલોનો હતો અને તમામને નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે, પરંતુ બાબુભાઈનું મૃત્યુ આ ન્યાયને દુઃખદ અંત આપે છે.