વિશ્વ ચેમ્પિયન ભારતીય ટીમ કેમ ફ્લોપ થઈ?

India vs England T20I: 2026 ના T20 વર્લ્ડ કપમાં ઐતિહાસિક વિજય મેળવ્યા બાદ ભારતીય ક્રિકેટ ટીમ પાસેથી જે પ્રભુત્વ અને દબદબાની અપેક્ષા રાખવામાં આવી હતી, તે નવી સીઝનની શરૂઆતમાં જ ધૂળધાણી થઈ ગઈ છે. વિશ્વ વિજેતા બન્યાના ગણતરીના મહિનાઓમાં જ ભારતીય ટીમનું પ્રદર્શન અત્યંત કનિષ્ઠ સ્તરે પહોંચી ગયું છે. અગાઉ આયર્લેન્ડ સામેની T20I શ્રેણી શરમજનક રીતે ગુમાવ્યા બાદ, હવે ભારતીય ટીમ ઇંગ્લેન્ડ સામે પણ શ્રેણી હારી ચૂકી છે. બ્રિસ્ટલ ખાતે રમાયેલી મેચમાં કારમી હાર સાથે ભારતે છેલ્લી 6 મેચોમાંથી 5 મેચ ગુમાવવાનો સામનો કરવો પડ્યો છે. આ સાથે જ, વર્ષ 2018-19 પછી પહેલી વાર એવું બન્યું છે કે ભારતે સતત બે T20I શ્રેણી ગુમાવવી પડી હોય. નવનિયુક્ત કેપ્ટન શ્રેયસ અય્યર અને મુખ્ય કોચ ગૌતમ ગંભીરની જોડી હેઠળ ટીમ ઇન્ડિયાના આ ધબડકાએ સમગ્ર ક્રિકેટ જગતને ચોંકાવી દીધું છે.

સતત 5 T20 મેચમાં પરાજય: શ્રેયસ અય્યરની કેપ્ટનશીપ કરિયર પર મોટો કલંક
ટીમ ઇન્ડિયા અત્યારે ઇતિહાસના સૌથી ખરાબ તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહી છે અને સતત 5 T20 મેચ હારી ચૂકી છે. આ નકારાત્મક સફરની શરૂઆત આયર્લેન્ડ પ્રવાસથી થઈ હતી, જ્યાં ભારત બંને T20 મેચ હારી ગયું હતું. ત્યારબાદ ઇંગ્લેન્ડ પ્રવાસની પહેલી T20 મેચ વરસાદના કારણે રદ થઈ હતી, પરંતુ તે પછીની ત્રણેય T20 મેચોમાં ભારતીય ટીમને ઇંગ્લેન્ડ સામે કારમો પરાજય વેઠવો પડ્યો છે. આ તમામ 5 હાર શ્રેયસ અય્યરની કેપ્ટનશીપ હેઠળ મળી છે. સૂર્યકુમાર યાદવને કેપ્ટન પદ પરથી હટાવીને જ્યારે શ્રેયસ અય્યરને નવી ભારતીય ટીમનો સુકાની બનાવવામાં આવ્યો, ત્યારે કોઈએ કલ્પના પણ નહોતી કરી કે પરિણામ આટલું ભયાનક આવશે. અય્યર આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં સતત 5 T20 મેચ હારનાર પ્રથમ ભારતીય કેપ્ટન બની ગયો છે, જે એક મોટો કલંક છે.

T20 ટીમનો 15મો કેપ્ટન અને અનિચ્છનીય રેકોર્ડ્સની યાદી
શ્રેયસ અય્યર ભારતીય T20 આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ ઇતિહાસના 15મો કેપ્ટન બન્યો છે. અય્યર પહેલાં, ભારતના સૌથી સફળ કેપ્ટન ગણાતા મહેન્દ્ર સિંહ ધોનીના નામે સતત 4 T20 મેચ હારવાનો અનિચ્છનીય રેકોર્ડ નોંધાયેલો હતો, જે તેમણે વર્ષ 2009 અને વર્ષ 2014-15 દરમિયાન મેળવ્યો હતો. પરંતુ અય્યરે ધોનીને પણ પાછળ છોડીને સતત 5 હારનો નવો રેકોર્ડ પોતાના નામે કર્યો છે. આ યાદીમાં સૌથી ઝડપથી 5 મેચ હારવાના મામલામાં અય્યરે ભૂતપૂર્વ કેપ્ટન વિરાટ કોહલીને પણ પછાડી દીધો છે. વિરાટ કોહલીને કેપ્ટન તરીકે 5 મેચ હારવા માટે 12 મેચ લાગી હતી, જ્યારે ધોનીને 15 અને સૂર્યકુમાર યાદવને 31 મેચ લાગી હતી. અય્યરની કેપ્ટનશીપમાં ટીમે માત્ર 6 મેચ રમી છે અને તેમાંથી 5 માં હારનો સામનો કરવો પડ્યો છે. આ યાદીમાં અય્યર સૌથી ટોચે છે, જ્યારે હાર્દિક પંડ્યાને 16 અને રોહિત શર્માને 31 મેચ લાગી હતી.

બ્રિસ્ટલ T20 માં ઇંગ્લેન્ડ સામે 9 વિકેટે કારમી હાર અને 2018-19 જેવી સ્થિતિ
આ શરમજનક પ્રદર્શનનો પાયો આયર્લેન્ડમાં નંખાયો હતો અને બ્રિસ્ટલમાં ઇંગ્લેન્ડ સામેની ચોથી T20I મેચમાં ભારતીય ટીમનો સંપૂર્ણ સફાયો થઈ ગયો હતો. આ મેચમાં ઇંગ્લેન્ડે ભારતને 9 વિકેટે હરાવ્યું હતું. પ્રથમ બેટિંગ કરતા T20 વર્લ્ડ કપ ચેમ્પિયન ભારત 7 વિકેટ ગુમાવીને માત્ર 158 રન જ બનાવી શક્યું હતું. ઇંગ્લેન્ડની ટીમે આ સામાન્ય લક્ષ્યને માત્ર 13.5 ઓવરમાં જ 1 વિકેટ ગુમાવીને સરળતાથી હાંસલ કરી લીધું હતું. આ હાર સાથે ઇંગ્લેન્ડ 5 મેચોની શ્રેણીમાં 3-0 થી આગળ થઈ ગયું છે અને ભારતે શ્રેણી ગુમાવી દીધી છે. વર્ષ 2018-19 પછી આ પ્રથમ ઘટના છે જ્યારે ભારતે સતત બે T20 શ્રેણી ગુમાવી હોય. તે સમયે વિરાટ કોહલીની કેપ્ટનશીપ હેઠળ ભારત પહેલા ન્યૂઝીલેન્ડ સામે 1-2 થી અને ત્યારબાદ ઓસ્ટ્રેલિયા સામે 2-0 થી શ્રેણી હાર્યું હતું.

ફિલ સોલ્ટ અને હેરી બ્રુકની તોફાની ઇનિંગ્સ સામે ભારતીય બોલિંગ લાઇન-અપ ધ્વસ્ત
બ્રિસ્ટલમાં ઇંગ્લેન્ડની જીતના અસલી હીરો ઓપનર ફિલ સોલ્ટ અને કેપ્ટન હેરી બ્રુક રહ્યા હતા. બંને વિસ્ફોટક બેટ્સમેનોએ ભારતીય બોલિંગ આક્રમણને રમકડાંની જેમ ફટકાર્યું હતું અને ઇંગ્લેન્ડે 37 બોલ બાકી રાખીને મેચ જીતી લીધી હતી. સોલ્ટે માત્ર 42 બોલમાં 9 ચોગ્ગા અને 1 છગ્ગાની મદદથી અણનમ 59 રન બનાવ્યા હતા. જ્યારે હેરી બ્રુકે કેપ્ટન ઇનિંગ્સ રમતા માત્ર 35 બોલમાં 8 ચોગ્ગા અને 4 છગ્ગાની મદદથી અણનમ 79 રન ફટકારી દીધા હતા. ભારત તરફથી માત્ર કેપ્ટન શ્રેયસ અય્યરે લડત આપતા 49 બોલમાં 4 ચોગ્ગા અને 5 છગ્ગા સાથે અણનમ 80 રન બનાવ્યા હતા, પરંતુ અન્ય કોઈ બેટ્સમેન ફિફ્ટી તો શું, ક્રિઝ પર ટકી પણ શક્યો નહોતો. ટ્રેન્ટ બ્રિજ ખાતે રમાયેલી મેચમાં તો ભારત માત્ર 76 રનમાં ઓલઆઉટ થઈ ગયું હતું, જે ભારતનો બીજો સૌથી ઓછો T20 સ્કોર છે.

વિદેશી અને સીમ-મૂવિંગ પિચો પર ભારતીય બેટ્સમેનોનો ફ્લોપ શો
ભારતની આ હારનું સૌથી મોટું અને મુખ્ય કારણ એ છે કે ભારતીય બેટ્સમેનો આયર્લેન્ડ અને ઇંગ્લેન્ડની ફાસ્ટ, બાઉન્સ અને સીમ-મૂવિંગ પિચો પર પોતાની જાતને અનુકૂળ ન કરી શક્યા. આયર્લેન્ડની ઠંડી અને પવનથી ભરેલી પરિસ્થિતિઓમાં પિચ પરથી બોલરોને મદદ મળી રહી હતી, તેમ છતાં ભારતીય બેટ્સમેનો ઇનિંગ્સ બિલ્ડ કરવાને બદલે આક્રમક શોટ્સ રમવાની લ્હાયમાં વિકેટો ફેંકતા રહ્યા. કેપ્ટન અય્યરે પોતે સ્વીકાર્યું હતું કે ટીમ ત્યાંના મેદાનના કદ અને હવામાનની પરિસ્થિતિઓનું મૂલ્યાંકન કરવામાં નિષ્ફળ રહી હતી. ત્યારબાદ ઇંગ્લેન્ડમાં ભારતે આનાથી તદ્દન વિરુદ્ધ કર્યું; ત્યાં બેટ્સમેનોએ એટલી રક્ષણાત્મક શરૂઆત કરી કે પાવરપ્લેનો કોઈ ફાયદો જ ન મળ્યો. આ રક્ષણાત્મક શૈલી ભારતીય બેટ્સમેનોની કુદરતી રમત નથી, જેના કારણે તેઓ દબાણમાં આવી ગયા.

ટીમ સિલેક્શનમાં ધાંધિયા અને બેટિંગ ઓર્ડરમાં સતત ફેરફારો
આ પ્રવાસ દરમિયાન ટીમ મેનેજમેન્ટ દ્વારા કરવામાં આવેલા પ્રયોગો પણ ભારે પડ્યા છે. ટીમનું કોમ્બિનેશન દર મેચમાં બદલાતું રહ્યું. ત્રીજા નંબર પર બેટિંગ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં 2 સદી ફટકારનાર તિલક વર્મા જેવા ફોર્મમાં ચાલી રહેલા બેટ્સમેનને બેટિંગ ક્રમમાં ઘણો નીચે એટલે કે છઠ્ઠા નંબર પર મોકલવામાં આવ્યો. છઠ્ઠા નંબરે આવ્યા બાદ તિલક વર્મા પાસે પહેલા બોલથી જ હિટિંગ કરવાની અપેક્ષા રખાતી હતી, જે તેની કુદરતી શૈલી નથી અને તે નિષ્ફળ રહ્યો. આ સિવાય ઓલરાઉન્ડર શિવમ દુબેની ભૂમિકા અંગે પણ આખા પ્રવાસ દરમિયાન ભારે અસ્પષ્ટતા જોવા મળી હતી. તેને ક્યારેક ફિનિશર તરીકે તો ક્યારેક ટોપ ઓર્ડરનું દબાણ હળવું કરવા માટે મોકલવામાં આવ્યો, જે વ્યૂહાત્મક રીતે ખોટું સાબિત થયું.

સ્થિર બોલિંગ યુનિટનો અભાવ અને સપાટ પિચો પર રમવાની નબળી આદત
બેટિંગની સાથે સાથે ભારતની બોલિંગમાં પણ સાતત્યનો ઘોર અભાવ જોવા મળ્યો હતો. ટીમે લગભગ દરેક મેચમાં પોતાના બોલિંગ લાઇન-અપમાં ફેરફાર કર્યા, જેના કારણે કોઈ પણ બોલર પોતાની ચોક્કસ ભૂમિકા સ્થાપિત કરી શક્યો નહીં. ક્રિકેટ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે કેપ્ટન પાસે એક સેટ અને સ્થિર બોલિંગ આક્રમણ હોવું જરૂરી છે. વારંવાર થતા ફેરફારોને કારણે બોલરો પોતાની લય ગુમાવી બેઠા અને ઇંગ્લેન્ડના બેટ્સમેનોએ તેનો પૂરો ફાયદો ઉઠાવ્યો. વાસ્તવમાં, ભારતીય ખેલાડીઓને ઘરઆંગણે આઈપીએલ અને અન્ય શ્રેણીઓમાં માત્ર સપાટ પિચો પર રમીને રન બનાવવાની આદત પડી ગઈ છે. જ્યારે અચાનક વિદેશની મુશ્કેલ પિચો સામે આવી, ત્યારે ટીમની નબળાઈઓ ખુલ્લી પડી ગઈ. ભારતને વર્ષ 2028 માં દક્ષિણ આફ્રિકાની ધરતી પર T20 વર્લ્ડ કપ રમવાનો છે, તેવામાં સપાટ પિચો પરની આ તૈયારીઓ કેટલી યોગ્ય છે તે મોટો પ્રશ્ન છે.

વર્લ્ડ કપ જીત્યા બાદ મોમેન્ટમ ગુમાવ્યું: કેપ્ટન બદલવાની ઉતાવળ નડી?
વર્ષ 2022 ના T20 વર્લ્ડ કપની સેમિફાઇનલમાં ઇંગ્લેન્ડ સામે મળેલા પરાજય બાદ ભારતે રોહિત શર્માની આગેવાનીમાં ટીમમાં મોટા ફેરફારો કરીને એક મજબૂત પાયો નાખ્યો હતો, જેના કારણે ભારત સતત સફળતાઓ મેળવી શક્યું અને સૂર્યકુમાર યાદવ જેવા ખેલાડીઓ સ્થાપિત થયા. પરંતુ વર્ષ 2026 નો વર્લ્ડ કપ જીત્યા બાદ ભારતે તાત્કાલિક કેપ્ટન બદલી નાખ્યો. અચાનક એવા ખેલાડીને ટીમની કમાન સોંપી દેવામાં આવી જેણે છેલ્લા 3 વર્ષથી એક પણ આંતરરાષ્ટ્રીય T20 મેચ રમી નહોતી. બીજી તરફ, સ્થાનિક ક્રિકેટ અને આઈપીએલમાં પોતાની ટીમને સતત 2 ટાઇટલ જીતાડનાર રજત પાટીદાર જેવા ઇન-ફોર્મ ખેલાડીને ટીમમાં સ્થાન પણ આપવામાં આવ્યું નથી, જે મેનેજમેન્ટની ગંભીર ખામી દર્શાવે છે.

ડાબા હાથના બેટ્સમેનો પર અતિશય નિર્ભરતા અને પક્ષપાતી રણનીતિ
સમગ્ર પ્રવાસ દરમિયાન પૂર્વ ક્રિકેટરો અને વિશ્લેષકોએ ટીમ પસંદગીમાં લેફ્ટ-રાઇટ કોમ્બિનેશનની અવગણના કરવા બદલ મેનેજમેન્ટની ભારે ટીકા કરી છે. ભારતીય ટીમમાં અત્યારે ડાબા હાથના બેટ્સમેનોની લાઈન લાગી ગઈ છે. કેપ્ટન શ્રેયસ અય્યર સિવાય વૈભવ, અભિષેક, ઇશાન, દુબે, તિલક, સુંદર અને અક્ષર પટેલ - આ તમામ ખેલાડીઓ ડાબા હાથના બેટ્સમેન છે. આ અતિશય નિર્ભરતાને કારણે આખો બેટિંગ ક્રમ ખોરવાઈ ગયો અને ઇંગ્લેન્ડના બોલરો માટે એક જ લાઇન અને લેન્થ પર બોલિંગ કરવાનું અત્યંત સરળ બની ગયું.

વોશિંગ્ટન સુંદરના ફોર્મ અને ટીમમાં સ્થાન પર ગંભીર સવાલો
સ્પિન ઓલરાઉન્ડર વોશિંગ્ટન સુંદરને ટીમમાં સતત રમાડવાના નિર્ણય પર પણ પ્રશ્નાર્થ ચિન્હો ઉભા થયા છે. ઇંગ્લેન્ડની ફાસ્ટ બોલિંગને મદદ કરતી પરિસ્થિતિઓમાં ટીમને એક વધારાના સ્પિન ઓલરાઉન્ડરના બદલે કોઈ નિષ્ણાત ફાસ્ટ બોલર કે પ્રોપર બેટ્સમેનની જરૂર હતી. સુંદરે તેની T20 આંતરરાષ્ટ્રીય કારકિર્દીની 62 મેચોમાં માત્ર 15.5 ની સરેરાશ અને 126.82 ના સ્ટ્રાઇક રેટથી 279 રન બનાવ્યા છે, જેમાં માત્ર 1 ફિફ્ટી છે અને તેના નામે 51 વિકેટ છે. સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે, 1 જાન્યુઆરી 2026 થી અત્યાર સુધી રમાયેલી 4 મેચોમાં સુંદરને એક પણ વિકેટ મળી નથી. તેમ છતાં કયા આધારે તેને પ્લેઈંગ ઇલેવનમાં સ્થાન મળી રહ્યું છે, તે સમજાતું નથી.

મુખ્ય કોચ ગૌતમ ગંભીરની રણનીતિક નિષ્ફળતા અને ભૂતકાળના વિવાદો
આ શરમજનક પરાજય બાદ હવે મુખ્ય કોચ ગૌતમ ગંભીર સીધા જ ટાર્ગેટ પર આવ્યા છે. ઇંગ્લેન્ડે છેલ્લા એક વર્ષમાં બે વાર ગંભીરની વ્યુહરચનાની નબળાઈઓને ખુલ્લી પાડી દીધી છે. બ્રિસ્ટલ મેચમાં ઇંગ્લેન્ડના બેટ્સમેનો સતત શોર્ટ બાઉન્ડ્રીનો ઉપયોગ કરીને લેપ શોટ્સ રમતા રહ્યા, પરંતુ ગંભીર કે અય્યર પાસે આનો કોઈ તોડ નહોતો. વર્ષ 2014 ના ઇંગ્લેન્ડ પ્રવાસ દરમિયાન, ઇંગ્લેન્ડના પૂર્વ કેપ્ટન જ્યોફ્રી બોયકોટે લાઈવ કોમેન્ટ્રીમાં ગૌતમ ગંભીરને ઇંગ્લેન્ડની પરિસ્થિતિઓમાં બેટિંગ ન કરી શકવા બદલ "નકામું" કહ્યા હતા. હવે 12 વર્ષ બાદ, જ્યારે ગંભીર ભારતીય ટીમના મુખ્ય કોચ છે, ત્યારે તે જ મેદાન પર ભારતની આવી રણનીતિક હાર થતાં તેમની કોચિંગ ક્ષમતા અને મેનેજમેન્ટ સામે ગંભીર સવાલો ઉભા થયા છે.

અનિલ કુંબલે અને વરુણ એરોનની આકરી ટીકા
ભારતના પૂર્વ દિગ્ગજ કેપ્ટન અનિલ કુંબલે અને ફાસ્ટ બોલર વરુણ એરોને પણ ટીમ ઇન્ડિયાના આ પ્રદર્શન પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે. તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે વર્લ્ડ કપ જીતેલી સેટ ટીમ પાસે આવી કોઈ દિશાહીન રણનીતિ હોઈ શકે જ નહીં. બીજી તરફ, બ્રિસ્ટલમાં મળેલી કારમી હાર બાદ બચાવ કરતા કેપ્ટન શ્રેયસ અય્યરે જણાવ્યું હતું કે, અમારી ટીમ અત્યારે પરિવર્તનના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહી છે. પ્રશંસકો અને નિષ્ણાતોએ થોડી ધીરજ રાખવાની જરૂર છે. અમને પૂરો વિશ્વાસ છે કે આગામી સમયમાં બધું યોગ્ય દિશામાં આગળ વધશે. જો કે, જો ભારતીય ટીમ પોતાની આ વ્યુહાત્મક ખામીઓ, નબળી ટીમ પસંદગી અને વિદેશી પિચો પર નબળા પ્રદર્શનને વહેલી તકે નહીં સુધારે, તો ભવિષ્યમાં વિદેશી ધરતી પર ટીમ ઇન્ડિયાની મુશ્કેલીઓ વધુ ગંભીર બની શકે છે.