શું ફિફા ખરેખર મેસ્સીને ફેવર કરી રહ્યું છે?

Argentina vs Egypt VAR Controversy: ફૂટબોલની દુનિયામાં કાવતરાના સિદ્ધાંતો (Conspiracy Theories) કોઈ નવી વાત નથી, પરંતુ જ્યારે લિયોનેલ મેસ્સી અને આર્જેન્ટિનાની ટીમની વાત આવે છે, ત્યારે આ ચર્ચા ક્યારેય સમાપ્ત થતી નથી. 2022 ના કતાર વર્લ્ડ કપથી શરૂ થયેલી "રેફરી ફેવરિટિઝમ" ની ચર્ચા હવે 2026 ના ફિફા વર્લ્ડ કપમાં ફરી એકવાર ઉગ્ર બની છે. આ વખતે વિવાદનું મુખ્ય કેન્દ્ર પ્રી-ક્વાર્ટર ફાઇનલ (રાઉન્ડ ઓફ 16) ની મેચ બની છે, જ્યાં આર્જેન્ટિનાએ ઇજિપ્તને 3-2 થી હરાવીને ક્વાર્ટર ફાઇનલમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. એટલાન્ટામાં રમાયેલી આ રોમાંચક મેચ બાદ, આર્જેન્ટિનાના વિજય કરતાં રેફરી ફ્રાન્કોઇસ લેટેક્ષિયર અને VAR (વીડિયો આસિસ્ટન્ટ રેફરી) ના નિર્ણયો વૈશ્વિક સ્તરે ચર્ચા અને વિવાદનો વિષય બન્યા છે.

ઇજિપ્તના ગોલકીપરનો શાનદાર બચાવ
મેચની પ્રથમ 78 મિનિટ સુધી ઇજિપ્તે ડિફેન્ડિંગ ચેમ્પિયન આર્જેન્ટિનાને સંપૂર્ણપણે બેકફૂટ પર મૂકી દીધું હતું. ઇજિપ્તે યાસેર ઇબ્રાહિમના ગોલની મદદથી મેચમાં પ્રારંભિક લીડ મેળવી હતી. ત્યારબાદ બીજા હાફમાં મુસ્તફા ઝિકોએ શાનદાર પ્રદર્શન કરીને સ્કોર 2-0 કર્યો હતો. આર્જેન્ટિનાને મેચના પહેલા હાફમાં પેનલ્ટી પણ મળી હતી, પરંતુ સુપરસ્ટાર લિયોનેલ મેસ્સી તેને ગોલમાં રૂપાંતરિત કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યો હતો, કારણ કે ઇજિપ્તના ગોલકીપર મુસ્તફા શૌબીરે શાનદાર બચાવ કર્યો હતો. જોકે, 79 મી મિનિટે ક્રિસ્ટિયન રોમેરોએ આર્જેન્ટિના માટે પ્રથમ ગોલ કરીને વાપસીની શરૂઆત કરાવી હતી. ત્યારબાદ 83 મી મિનિટે મેસ્સીએ બરાબરીનો ગોલ કર્યો અને ઇન્જરી ટાઇમમાં એન્ઝો ફર્નાન્ડીઝે વિજેતા ગોલ કરીને આર્જેન્ટિનાને 3-2 થી જીત અપાવી દીધી હતી. પરંતુ ઇજિપ્તના કેમ્પનો આરોપ છે કે ઓફિશિયલ્સના પક્ષપાતી નિર્ણયો વગર આ વાપસી અશક્ય હતી.

'ફિફા મેસ્સીને ટુર્નામેન્ટમાંથી બહાર જવા દેવા માંગતું ન હતું'
વિવાદની સાચી શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે મુસ્તફા ઝીકોએ 58 મી મિનિટે એક શાનદાર હેડર દ્વારા બોલને નેટમાં મોકલી આપ્યો હતો. જો આ ગોલ સ્વીકારાયો હોત તો ઇજિપ્ત મજબૂત સ્થિતિમાં આવી ગયું હોત. પરંતુ VAR એ આર્જેન્ટિનાના ડિફેન્ડર લિસાન્ડ્રો માર્ટિનેઝ પર ઇજિપ્તના મારવાન અટિયા દ્વારા કરવામાં આવેલા કથિત ફાઉલ તરફ રેફરીનું ધ્યાન દોર્યું હતું. મેદાન પર રાખવામાં આવેલા મોનિટર પર સમીક્ષા કર્યા પછી રેફરી ફ્રાન્કોઇસ લેટેક્ષિયરે આ ગોલ રદ કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. આ નિર્ણાયક વળાંક બાદ આર્જેન્ટિનાએ અંતિમ 13 મિનિટમાં ત્રણ ગોલ કરીને આખી મેચનું પરિણામ પલટાવી દીધું હતું. મેચ પૂરી થયા બાદ ઇજિપ્તના મુખ્ય કોચ હોસમ હસને આંતરરાષ્ટ્રીય ફૂટબોલ જગતને હચમચાવી મૂકે તેવા ગંભીર આરોપો લગાવ્યા હતા. તેમણે સત્તાવાર પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં જણાવ્યું હતું કે, "હું આ ઘટનાને ફક્ત ખરાબ નસીબ કહીને છોડી શકું નહીં. આજે મેદાન પર અમારી સાથે ખુલ્લેઆમ છેતરપિંડી અને અન્યાય થયો છે. અમને અધિકારીઓ તરફથી કોઈ આદર કે વાજબી રમત જોવા મળી નથી." હસને વધુમાં ઉમેર્યું કે, "કદાચ સત્તાવાળાઓ ઇચ્છતા હતા કે વર્તમાન વિશ્વ ચેમ્પિયન આ ટુર્નામેન્ટમાં યથાવત રહે. કદાચ તેઓ ઇચ્છતા હતા કે મેસ્સીની આ છેલ્લી દોડ ચાલુ રહે. ફૂટબોલમાં ક્યારેક માત્ર ટેકનિકલ રમત સિવાયના અન્ય પરિબળો પણ પડદા પાછળ કામ કરતા હોય છે."

શું VAR પ્રોટોકોલનો દુરુપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો?
ઝીકોનો ગોલ રદ કરવાના નિર્ણય પર ફૂટબોલના પૂર્વ રેફરીઓ અને નિષ્ણાતોએ પણ આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું છે. પ્રીમિયર લીગના ભૂતપૂર્વ રેફરી ગ્રેહામ સ્કોટે સ્પષ્ટપણે સ્વીકાર્યું કે માર્ટિનેઝ અને અટિયા વચ્ચેનો સંપર્ક સામાન્ય ફૂટબોલ ફિઝિકલ કોન્ટેક્ટ હતો. તેમના મતે, VAR એ આટલી દૂરની અને સામાન્ય ઘટનામાં દખલગીરી કરવી જોઈતી નહોતી. સ્કોટે તાર્કિક દલીલ કરી હતી કે કથિત ફાઉલ પછી પણ આર્જેન્ટિનાના ખેલાડીઓ પાસે બોલ પર ફરીથી નિયંત્રણ મેળવવાની પૂરતી તકો હતી. તેથી, તે ઘટનાને એટેકિંગ પઝેશન ફેઝ (APP) નો ભાગ ગણીને ગોલ રદ કરવો તે VAR પ્રોટોકોલના મૂળભૂત નિયમોની વિરુદ્ધ છે. આ જ અભિપ્રાયને ટેકો આપતા ભૂતપૂર્વ ફિફા રેફરી ફર્નાન્ડો ગુરેરોએ જણાવ્યું હતું કે મેદાન પરના રેફરી અને VAR રૂમ બંનેએ પ્રોટોકોલનું ખોટું અર્થઘટન કર્યું હતું, જેનો ખૂબ મોટો ખર્ચ ઇજિપ્તની ટીમે વેઠવો પડ્યો છે. આ વિવાદ એટલા માટે પણ ઘેરો બન્યો છે કારણ કે થોડા દિવસો પહેલા જ ફિફાના રેફરી ચીફ પિયરલુઇગી કોલિનાએ જાહેરાત કરી હતી કે મેચની ગતિ જાળવી રાખવા માટે રેફરીઓએ નાના શારીરિક સંપર્ક માટે રમત રોકવી જોઈએ નહીં. આવી સ્થિતિમાં ઇજિપ્તના ગોલ વખતે આ ધોરણ કેમ બદલાઈ ગયું તે પ્રશ્ન મોટો છે.

ઇજિપ્તને ક્લીન પેનલ્ટી આપવાનો ઇનકાર
ઇજિપ્તની નારાજગી માત્ર એક ગોલ રદ થવા સુધી મર્યાદિત નથી. ટીમનો દાવો છે કે મેચના અંતિમ અને અત્યંત રોમાંચક તબક્કામાં આર્જેન્ટિનાના પેનલ્ટી બોક્સની અંદર તેમના સ્ટાર ફોરવર્ડ મોહમ્મદ સલાહને શારીરિક રીતે અટકાવવામાં આવ્યો હતો અને તે નીચે પડી ગયો હતો. આ સિવાય અન્ય એક ઇજિપ્તીયન ખેલાડીની જર્સી પણ ખેંચવામાં આવી હતી. આ બધું હોવા છતાં, VAR દ્વારા આ ઘટનાઓની પ્રાથમિક સમીક્ષા પણ કરવામાં આવી ન હતી.

કોચિંગ સ્ટાફના સભ્યને રેડ કાર્ડ બતાવવામાં આવ્યું
ઇંગ્લેન્ડના ભૂતપૂર્વ દિગ્ગજ સ્ટાર ખેલાડી ઇયાન રાઈટે આ અંગે ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે, "જો આર્જેન્ટિનાના પક્ષમાં 80 યાર્ડ પાછળ જઈને ગોલ ઉલટાવી શકાતો હોય, તો ઇજિપ્તની પેનલ્ટી અપીલ વખતે VAR એ ઓછામાં ઓછી ઓન-સ્ક્રીન સમીક્ષા તો કરવી જ જોઈતી હતી. અહીં સ્પષ્ટપણે અસંગતતા જોવા મળી રહી છે." આ પક્ષપાતી નિર્ણયો સામે વિરોધ પ્રદર્શન કરવા બદલ ઇજિપ્તના બેન્ચ પર બેઠેલા કોચિંગ સ્ટાફના એક સભ્યને રેડ કાર્ડ બતાવવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે મુખ્ય કોચ અને અન્ય ખેલાડીઓને યલો કાર્ડ આપીને શાંત કરવાનો પ્રયાસ કરાયો હતો.

મુસ્તફા ઝિકો અને કોચ હસનના આકરા પ્રહારો
મેચમાં શાનદાર પ્રદર્શન કરનાર ઇજિપ્તના ફોરવર્ડ મુસ્તફા ઝિકોએ મેચ બાદ ભારે નિરાશા અને ગુસ્સો વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે, "અમે વિશ્વ ચેમ્પિયન ટીમ સામે અમારા જીવ રેડીને રમ્યા હતા. પરંતુ બીજા હાફમાં જે કંઈ પણ થયું તે આખી દુનિયાએ લાઈવ જોયું છે. બધું દિવસના પ્રકાશ જેવું સ્પષ્ટ હતું કે અમારી સાથે ઘોર અન્યાય થયો છે. રેફરીના નિર્ણયો શરૂઆતથી જ અમારી વિરુદ્ધ પૂર્વનિર્ધારિત હોય તેવું લાગતું હતું. મારા માટે અલ્લાહ જ અંતિમ ન્યાયાધીશ છે." ઝિકોએ વધુમાં કટાક્ષ કરતા ઉમેર્યું કે, "હું તમામ ઇજિપ્તવાસીઓની માફી માંગુ છું. ઓફિશિયલ્સે એક આખા દેશની મહેનત અને સપનાઓને લૂંટી લીધા છે. આ ટુર્નામેન્ટ આર્જેન્ટિના માટે જ ફિક્સ હોય તેવું લાગે છે, તેથી હું આર્જેન્ટિનાને અગાઉથી જ વધુ એક વર્લ્ડ કપ જીતવા બદલ અભિનંદન આપું છું." બીજી તરફ, કોચ હોસમ હસને બપોરે 12:00 વાગ્યાના મેચ ટાઈમિંગ પર સવાલ ઉઠાવતા કહ્યું કે, "બપોરે 12:00 વાગ્યે મેચ રાખવાનો નિર્ણય કોઈ બિન-અનુભવી વ્યક્તિનો જ હોઈ શકે. સવારે 07:30 વાગ્યે ખેલાડીઓને હેવી ડાયટ કેવી રીતે આપી શકાય? મેદાનની અંદર અને બહાર ઘણા એવા પ્રશ્નો છે જેના જવાબો ફિફાએ આપવા પડશે. હું વિરોધના ભાગરૂપે આ વર્લ્ડ કપની બાકીની કોઈ મેચ જોવાનો નથી."

ફૂટબોલ જગતના દિગ્ગજોના પ્રત્યાઘાતો
આ વિવાદ સોશિયલ મીડિયા પર ટ્રેન્ડ થવા લાગ્યો છે અને વિશ્વભરના અગ્રણી ફૂટબોલ પંડિતો ઇજિપ્તના સમર્થનમાં આવ્યા છે. દિગ્ગજ કોચ જોસ મોરિન્હોએ આ પરિણામને "ધોળા દિવસે થયેલી લૂંટ" ગણાવી હતી. તેમણે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે જ્યારે રમત 80 યાર્ડ આગળ વધીને ગોલમાં પરિણમી ચૂકી હતી, ત્યારે આટલો લાંબો સમય લીધા પછી ગોલ રદ કરવાનો નિર્ણય તદ્દન અતાર્કિક છે. લિવરપૂલના ભૂતપૂર્વ ડિફેન્ડરે જણાવ્યું કે, "જો આ જ પરિસ્થિતિ આર્જેન્ટિના સિવાયની અન્ય કોઈ સામાન્ય ટીમ સામે હોત, તો ગોલને ચોક્કસપણે મંજૂરી આપવામાં આવી હોત. ઇંગ્લિશ પ્રીમિયર લીગ, લા લિગા કે સેરી એ જેવી મોટી લીગમાં આવા ગોલ માન્ય રાખવામાં આવે છે." ફ્રાન્સના મહાન ખેલાડી થિએરી હેનરીએ કહ્યું કે, "સૌથી મોટો પ્રશ્ન VAR ના ઉપયોગમાં સાતત્યનો અભાવ છે. ઇજિપ્તના ગોલ વખતે લાંબી તપાસ થઈ, પરંતુ જ્યારે ઇજિપ્તને પેનલ્ટી મળવાની તક હતી ત્યારે તે સ્તરની ચકાસણી કેમ ન થઈ? જોકે આર્જેન્ટિનાના પુનરાગમનની પ્રશંસા થવી જોઈએ, પરંતુ આ મેચ બાદ VAR ની વિશ્વસનીયતા પર ચર્ચા લાંબી ચાલશે." સિનિયર બ્રિટિશ પત્રકારે કટાક્ષ કરતા સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું કે, "જો VAR બિલ્ડ-અપ ફેઝ તપાસવામાં હજુ થોડું વધુ પાછળ ગયું હોત, તો કદાચ ઇજિપ્તના પ્રાચીન રાજા તુતનખામુન પણ તે ફાઉલનો ભાગ જાહેર થઈ ગયા હોત!"

જૂના વિવાદો ફરી જીવંત
આ ઘટનાએ લિયોનેલ મેસ્સી અને આર્જેન્ટિનાની તરફેણમાં ભૂતકાળમાં લેવાયેલા કેટલાક વિવાદાસ્પદ નિર્ણયોની યાદ તાજી કરાવી દીધી છે, જેને લઈને ચાહકો સોશિયલ મીડિયા પર વિરોધ પ્રદર્શિત કરી રહ્યા છે:
2022: પોલેન્ડ સામેની મેચમાં લિયોનેલ મેસ્સીને મળેલી વિવાદાસ્પદ પેનલ્ટી.
2022: સાઉદી અરેબિયા સામેની મેચ દરમિયાન આપવામાં આવેલા અસાધારણ લાંબા સ્ટોપેજ સમય પર ઉઠેલા સવાલો.
2026: આ જ ટૂર્નામેન્ટમાં ઓસ્ટ્રિયા સામે મેસ્સીના ગોલ પહેલા થયેલા કથિત ફાઉલમાં VAR ની નિષ્ક્રિયતા.
2026: અલ્જેરિયા સામે રમત દરમિયાન મેસ્સીના સંભવિત રેડ કાર્ડ ચેલેન્જની VAR દ્વારા સમીક્ષા ન કરવાનો નિર્ણય.

જોકે, સત્તાવાર રીતે એવા કોઈ નક્કર પુરાવા નથી કે ફિફા પક્ષપાત કરી રહ્યું છે, કારણ કે મોટા સ્ટેજ પર આવા હાઈ-પ્રેશર નિર્ણયો ઘણીવાર હ્યુમન એરર અથવા અર્થઘટનનો વિષય હોય છે. તમામ વિવાદો વચ્ચે, આર્જેન્ટિનાએ 3-2 થી જીત મેળવીને સતત બીજી વખત વર્લ્ડ કપની ક્વાર્ટર ફાઇનલમાં પોતાની જગ્યા પાકી કરી લીધી છે. હવે ક્વાર્ટર ફાઇનલમાં ડિફેન્ડિંગ ચેમ્પિયન આર્જેન્ટિનાનો મુકાબલો સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ સામે થશે, જે ટીમ 72 વર્ષના લાંબા ગાળા બાદ છેલ્લા 8 માં પહોંચી છે. બીજી તરફ, ઇજિપ્ત ભલે ટૂર્નામેન્ટમાંથી બહાર થઈ ગયું હોય, પરંતુ આ મેચે ઉભા કરેલા પ્રશ્નો તેને વર્લ્ડ કપ 2026 ની સૌથી ચર્ચિત અને વિવાદાસ્પદ મેચ તરીકે ઇતિહાસમાં નોંધાવી દીધી છે.