અરબી સમુદ્રમાં ભારત-પાકિસ્તાનના યુદ્ધજહાજો ટકરાયા, 1991ના કરારથી લઈને વિરોધ સુધી શું થયું?

India-Pakistan Navy Ship Collision: ઉત્તર અરબી સમુદ્રમાં 15 સપ્ટેમ્બર 2026ની સાંજે ભારતીય નૌકાદળ અને પાકિસ્તાની નૌકાદળના જહાજો વચ્ચે ટક્કર થઈ હતી. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય અનુસાર, આ ઘટના આંતરરાષ્ટ્રીય જળક્ષેત્રમાં બની હતી. ટક્કરમાં ભારતીય નૌકાદળના જહાજને કોઈ મોટું નુકસાન થયું નથી અને કોઈ જવાનને ઈજા થઈ હોવાની માહિતી પણ સામે આવી નથી. ઘટનાના બીજા દિવસે, 16 સપ્ટેમ્બરે ભારતે નવી દિલ્હીમાં પાકિસ્તાન હાઈ કમિશનના ચાર્જ ડી'અફેર્સને બોલાવીને સખત વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.

ઉત્તર અરબી સમુદ્રમાં બંને નૌકાદળના જહાજો વચ્ચે શું થયું?
ભારતીય સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતીય યુદ્ધજહાજ ઉત્તર અરબી સમુદ્રમાં નિયમિત દેખરેખ મિશન પર હતું. આ દરમિયાન પાકિસ્તાની નૌકાદળનું જહાજ ભારતીય જહાજની નજીક આવ્યું. ભારતીય પક્ષના જણાવ્યા મુજબ, પાકિસ્તાની જહાજે વધુ ઝડપે હિલચાલ કરી અને તેની દિશા એવી રીતે બદલી કે બંને જહાજો વચ્ચેનું અંતર ઝડપથી ઘટ્યું. અહેવાલો અનુસાર, ભારતીય નૌકાદળે મરીન રેડિયો ચેનલ 16 મારફતે અનેક ચેતવણીઓ આપી હતી. તેમ છતાં બંને જહાજો વચ્ચે ટક્કર થઈ. ભારતે પાકિસ્તાની નૌકાદળના આ વર્તનને “અસ્વીકાર્ય અને બિનવ્યાવસાયિક” ગણાવ્યું છે. ટક્કર બાદ ભારતીય જહાજે તેનું મિશન ચાલુ રાખ્યું હતું.

ટક્કરમાં PNS Hunainનું નામ કેમ ચર્ચામાં છે?
કેટલાક અહેવાલોમાં ટક્કરમાં સામેલ પાકિસ્તાની જહાજનું નામ PNS Hunain જણાવવામાં આવ્યું છે. આ Yarmook-class Offshore Patrol Vessel છે અને પાકિસ્તાન નૌકાદળમાં જુલાઈ 2024માં સામેલ થયું હતું. જોકે, ભારતીય જહાજનું નામ સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી.

1991ના ભારત-પાકિસ્તાન કરારનો મુદ્દો કેમ આવ્યો?
ભારતે આ ઘટનાને 1991માં થયેલા ભારત-પાકિસ્તાન કરારના Article 10 સાથે જોડીને વાંધો નોંધાવ્યો છે. આ કરારમાં આંતરરાષ્ટ્રીય જળક્ષેત્રમાં બંને દેશોના નૌકાદળના જહાજો અને સબમરીન વચ્ચે ઓછામાં ઓછું 3 નોટિકલ માઈલનું અંતર જાળવવાની જોગવાઈ છે. 3 નોટિકલ માઈલ આશરે 5.56 કિલોમીટર થાય છે. ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે પાકિસ્તાની ચાર્જ ડી'અફેર્સને સંબંધિત અધિકારીઓ સુધી ભારતનો વિરોધ પહોંચાડવા કહ્યું છે. સાથે જ બંને દેશોના સૈન્ય એકમોએ દરિયામાં જરૂરી સાવચેતી રાખવી અને દ્વિપક્ષીય કરારોનું પાલન કરવું જોઈએ તેમ જણાવ્યું છે.

ઈસ્લામાબાદમાં પણ ભારતનો વિરોધ
નવી દિલ્હીમાં પાકિસ્તાની રાજદ્વારી અધિકારીને બોલાવ્યા બાદ ભારતે ઈસ્લામાબાદમાં પોતાના ચાર્જ ડી'અફેર્સને પણ પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલય સમક્ષ વિરોધ નોંધાવવા સૂચના આપી છે. એટલે આ મુદ્દો માત્ર દરિયાઈ ઘટના પૂરતો મર્યાદિત ન રહી રાજદ્વારી સ્તરે પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે.

2011માં પણ બન્યો હતો નૌકાદળનો વિવાદ
ભારત અને પાકિસ્તાનના નૌકાદળ વચ્ચે સમુદ્રમાં આવી ઘટના અગાઉ પણ બની ચૂકી છે. 2011માં INS Godavari અને PNS Babur વચ્ચે બનેલી ઘટનામાં ભારતે પાકિસ્તાની જહાજની જોખમી હિલચાલ સામે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. તે સમયે પણ 1991ના કરારના Article 10નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. હાલની ઘટનામાં કોઈ મોટું નુકસાન કે જાનહાનિ નોંધાઈ નથી. જોકે, ભારતે દરિયાઈ સુરક્ષા, સાવચેતી અને બંને દેશો વચ્ચેના કરારોના પાલન અંગે સ્પષ્ટ રાજદ્વારી વિરોધ નોંધાવ્યો છે. પાકિસ્તાન તરફથી આ ઘટનાને લઈને સત્તાવાર જાહેર પ્રતિભાવ અંગે ઉપલબ્ધ અહેવાલોમાં હજુ સ્પષ્ટ માહિતી નથી.