યુદ્ધ પૂરું થશે, પણ અમેરિકા નહીં હટે? ટ્રમ્પના એક નિવેદને ઊભા કર્યા મોટા સવાલ

Donald Trump Iran War Oil Control: ઈરાન સાથે ચાલી રહેલા યુદ્ધ વચ્ચે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના એક નિવેદને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ અને વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં નવી ચર્ચા જગાવી છે. ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યો છે કે ઈરાન યુદ્ધ સમાપ્ત થયા બાદ પણ અમેરિકા ઈરાનમાં પોતાની હાજરી જાળવી શકે છે. તેમણે ઈરાનના તેલ અને ઉર્જા સંસાધનો અંગે અમેરિકાની સંભવિત ભૂમિકાની સરખામણી વેનેઝુએલામાં અમેરિકાની કાર્યવાહી સાથે કરી છે.

ઈરાનમાંથી અમેરિકા હટશે કે લાંબા સમય સુધી રહેશે?
આયર્લેન્ડની મુલાકાત દરમિયાન Irish Open ગોલ્ફ ચેમ્પિયનશિપમાં ટ્રમ્પને ઈરાન યુદ્ધના ભવિષ્ય અંગે સવાલ કરવામાં આવ્યો હતો. જવાબમાં તેમણે કહ્યું કે અમેરિકા અંતે ઈરાનમાંથી બહાર નીકળી શકે છે, પરંતુ જરૂર પડે તો ત્યાં હાજરી જાળવી શકે છે. ટ્રમ્પે ઈરાનના તેલ સંસાધનોનો ઉલ્લેખ કરતાં વેનેઝુએલા સાથે સરખામણી કરી હતી. આ નિવેદન બાદ સવાલ ઊભો થયો છે કે શું અમેરિકાની ઈરાન નીતિ માત્ર સૈન્ય કાર્યવાહી અને સુરક્ષા સુધી મર્યાદિત રહેશે કે પછી ઈરાનના તેલ અને ઉર્જા ક્ષેત્રને પણ તેમાં મહત્વ મળશે.

મધ્યસત્ર ચૂંટણી પહેલાં કે પછી ઈરાન યુદ્ધનો અંત?
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સાથેનું યુદ્ધ નવેમ્બરમાં યોજાનારી અમેરિકાની મધ્યસત્ર ચૂંટણી પછી તરત અથવા કદાચ તે પહેલાં સમાપ્ત થવાની આશા વ્યક્ત કરી છે. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે ઈરાન તરફથી અમેરિકા સાથે સંપર્ક કરવામાં આવી રહ્યો છે અને કરાર માટે વાતચીતના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. જોકે, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિએ સ્પષ્ટ કર્યું કે વોશિંગ્ટન પોતાની શરતો અને હિતોને અનુરૂપ હોય તેવો જ કરાર સ્વીકારશે. ટ્રમ્પે ઈરાન સાથે યોગ્ય અને અમેરિકાના હિતમાં હોય તેવા સોદાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે.

ઈરાન યુદ્ધથી ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઉછાળો
ઈરાન યુદ્ધની અસર હવે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને ઉર્જા બજાર પર પણ જોવા મળી રહી છે. મધ્યપૂર્વમાં વધેલા તણાવ અને હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને ચિંતાને કારણે વૈશ્વિક તેલ સપ્લાય અંગે અનિશ્ચિતતા વધી છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ 100 ડોલરની સપાટી પાર કરી ચૂક્યા છે. અમેરિકામાં ડીઝલના ભાવ પણ ઊંચા સ્તરે પહોંચ્યા છે. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે ઈરાન યુદ્ધ સમાપ્ત થયા બાદ અમેરિકામાં ગેસોલિનના ભાવમાં મોટો ઘટાડો થઈ શકે છે.

વેનેઝુએલા બાદ હવે ઈરાનના તેલ પર નજર?
ઈરાનના તેલ અંગે ટ્રમ્પની ટિપ્પણીને વેનેઝુએલામાં અમેરિકાની ભૂમિકા સાથે જોડીને જોવામાં આવી રહી છે. ટ્રમ્પ અગાઉ પણ ઈરાનના તેલ પર નિયંત્રણ મેળવવાની સંભાવનાને એક વિકલ્પ તરીકે રજૂ કરી ચૂક્યા છે. આથી હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે ઈરાન યુદ્ધ બાદ અમેરિકાની વ્યૂહરચના શું રહેશે? શું અમેરિકા ઈરાનમાંથી સંપૂર્ણપણે બહાર નીકળી જશે કે પછી સુરક્ષા, સૈન્ય અને ઉર્જા હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને ત્યાં પોતાની હાજરી જાળવી રાખશે?

અમેરિકા-ઈરાન સંબંધો પર નજર
ટ્રમ્પના નિવેદનથી અમેરિકા-ઈરાન સંબંધો, મધ્યપૂર્વની રાજનીતિ અને વૈશ્વિક તેલ બજાર અંગે નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. ઈરાન તરફથી આ નિવેદન પર હજુ સુધી સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા સામે આવી નથી. આગામી અમેરિકા-ઈરાન વાટાઘાટો, યુદ્ધના અંતની સંભાવના અને ઈરાનના તેલ અંગે અમેરિકાની નીતિ આ સમગ્ર મામલામાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. ઈરાન યુદ્ધનો અંત માત્ર મધ્યપૂર્વની રાજનીતિ જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ અને ઉર્જા બજારને પણ અસર કરી શકે છે.