નવા શ્રમ કાયદા: કામદારોના હકની હિફાજત?

ભારતમાં ચાર સંયુક્ત શ્રમ કાયદા શુક્રવારે અમલમાં આવ્યા છે, જેનો હેતુ કામદારોના હકોને શુદ્રઢ કરવાનો છે, ઉદ્યોગ નિયમનને આધુનિક અને સરળ બનાવવો અને ઉત્પાદન વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે.

નવા નિયમ અનુસાર ફિક્સ-ટર્મ કર્મચારીઓને માત્ર એક વર્ષની સતત સેવા પછી ગ્રેચ્યુઇટીનો અધિકાર મળશે, જ્યારે અગાઉ પાંચ વર્ષ ફરજિયાત હતા. ઉપરાંત, રાષ્ટ્રીય મિનિમમ વેતન હવે તમામ ક્ષેત્રોમાં લાગુ પડશે, માત્ર ચોક્કસ ઉદ્યોગો સુધી મર્યાદિત નહીં રહે.

પ્રથમ વખત કાયદામાં ગિગ (હંગામી- ફ્રિલાન્સર) અને પ્લેટફોર્મ કામદારોની માન્ય વ્યાખ્યા સામેલ કરવામાં આવી છે. કોરોના પછી ગિગ ક્ષેત્રમાં તેજી નોંધાઈ છે અને 2030 સુધી workforce 23.5 મિલિયન પહોંચવાની ધારણા છે, જે 2024/25માં અંદાજે 10 મિલિયન છે.

દરેક ક્ષેત્રના નોકરીદાતાઓ હવે 40 વર્ષથી ઉપરના કામદારોને મફત વાર્ષિક મેડિકલ ચેક-અપ આપવાનું ફરજિયાત રહેશે. લખિત નિમણૂક પત્રવિના કોઈ કામદારને રાખી શકાશે નહીં અને સમયસર પગાર ચુકવણી ફરજિયાત રહેશે. IT કંપનીઓએ માસિક પગાર દર મહિના 7 સુધીચૂકવવો રહેશે.
ફિક્સ-ટર્મ સ્ટાફને પણ સ્થાયી કર્મચારીઓ જેટલા લાભો મળશે, જેમાં રજા, નક્કી કરેલ કામના કલાકો અને આરોગ્ય સુવિધાઓનો સમાવેશ થાય છે.

નવા કાયદા મુજબ મહિલાઓ હવે નાઇટ શિફ્ટમાં કામ કરી શકશે, અને previously “hazardous” ગણાતા ઉદ્યોગો—જેમ કે ખાણકામ—માં પ્રવેશ મેળવશે, શરતે તેમની સંમતિ અને સુરક્ષાની સંપૂર્ણ વ્યવસ્થા જરૂરી છે.

કંપનીઓ માટે layoff મંજૂરીની મર્યાદા 100થી વધારી 300 કરી દેવામાં આવી છે, જે workforce મેનેજમેન્ટમાં વધુ લવચીકતા આપે છે.

29 જુના કાયદાઓને બદલે આ ચાર સંયુક્ત કાયદા—વેતન, ઔદ્યોગિક સંબંધો, સામાજિક સુરક્ષા અને ઓક્યુપેશનલ સેફ્ટી— compliance સરળ બનાવશે અને ભારતને વૈશ્વિક રોકાણ માટે વધુ આકર્ષક બનાવશે.