વકફ બોર્ડમાં બે હિંદુ સભ્યોની એન્ટ્રી

Waqf Board Hindu Members: વકફ અધિનિયમ-2025 અમલમાં આવ્યા બાદ મધ્યપ્રદેશે દેશમાં પ્રથમ વખત નવા કાયદા મુજબ રાજ્ય વકફ બોર્ડનું પુનર્ગઠન કર્યું છે. રાજ્ય સરકારે 10 સભ્યોના નવા વકફ બોર્ડની જાહેરાત કરી છે, જેમાં પ્રથમ વખત બે હિંદુ સભ્યોને પણ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. નવા કાયદા હેઠળ રાજ્યના વકફ બોર્ડમાં બિન-મુસ્લિમ સભ્યોને સામેલ કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી અને મધ્યપ્રદેશ આ જોગવાઈનો અમલ કરનાર દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું છે.મધ્યપ્રદેશ સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલા ગેઝેટ નોટિફિકેશન મુજબ મુખ્યમંત્રી મોહન યાદવે સંવર પટેલને નવા વકફ બોર્ડના અધ્યક્ષ તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે. આ સાથે મનોજ માલપાણી અને અનિમેષ ભાર્ગવને હિંદુ સભ્યો તરીકે બોર્ડમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. નવા બોર્ડની રચનાને લઈને રાજકીય અને સામાજિક સ્તરે પણ ચર્ચા શરૂ થઈ છે.

શું છે સમગ્ર મામલો?
મધ્ય પ્રદેશ સરકારે ગેઝેટ નોટિફિકેશન જાહેર કરીને 10 સભ્યોના નવા વકફ બોર્ડની રચના કરી છે. આ નવા બોર્ડના અધ્યક્ષ તરીકે સંવર પટેલની નિમણૂક કરવામાં આવી છે.સાથે જ મનોજ માલપાણી અને અનિમેષ ભાર્ગવને હિંદુ સભ્યો તરીકે સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.આ પ્રથમ વખત બન્યું છે કે રાજ્યના વકફ બોર્ડમાં ગેર-મુસ્લિમ સભ્યોને સ્થાન મળ્યું છે.

મધ્યપ્રદેશ દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું
કેન્દ્ર સરકારે વકફ (સુધારા) અધિનિયમ-2025 દ્વારા વકફ બોર્ડની રચના અને કામગીરી સંબંધિત કેટલીક મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈઓમાં ફેરફાર કર્યા હતા. આ સુધારા હેઠળ રાજ્ય સરકારોને વકફ બોર્ડમાં બિન-મુસ્લિમ સભ્યોને પણ નિયુક્ત કરવાની સત્તા આપવામાં આવી છે. આ જોગવાઈના આધારે મધ્યપ્રદેશ સરકારે વકફ અધિનિયમ, 1995ની કલમ 13(1) અને સુધારેલા કાયદાની કલમ 14 હેઠળ નવા બોર્ડનું પુનર્ગઠન કર્યું છે. સત્તાવાર રીતે રવિવારે ગેઝેટ નોટિફિકેશન બહાર પાડીને નવા બોર્ડને અમલમાં લાવવામાં આવ્યો હતો. સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, નવા કાયદા મુજબ વકફ બોર્ડની રચના કરનાર મધ્યપ્રદેશ દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું છે.

કયા કાયદાના આધારે નિર્ણય?
આ નિર્ણય વકફ અધિનિયમ, 2025ના અમલ બાદ લેવામાં આવ્યો છે.નવા કાયદા હેઠળ રાજ્ય સરકારોને વકફ બોર્ડમાં ગેર-મુસ્લિમ સભ્યોને પણ નિયુક્ત કરવાની જોગવાઈ આપવામાં આવી છે. આ જોગવાઈના આધારે મધ્ય પ્રદેશે સૌપ્રથમ વખત બોર્ડનું પુનર્ગઠન કર્યું છે.

નવા બોર્ડમાં કોણ-કોણ?
નવા વકફ બોર્ડના અધ્યક્ષ તરીકે સંવર પટેલની નિમણૂક કરવામાં આવી છે. ઉપરાંત બોર્ડમાં નજમા હેપતુલ્લા, આતિફ અકીલ, ફૈઝાન ખાન, ફાતેમા ચૌધરી, શાઈસ્તા સુલતાન, શબાના ખાન, મનોજ માલપાણી અને અનિમેષ ભાર્ગવનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. પાછાત વર્ગ અને લઘુમતી કલ્યાણ વિભાગના કમિશનર બોર્ડમાં હોદ્દા અનુસાર (એક્સ-ઓફિસિયો) સભ્ય તરીકે રહેશે. રાજ્ય સરકારના જણાવ્યા અનુસાર નજમા હેપતુલ્લાની અગાઉની નિમણૂક 2023માં કરવામાં આવી હતી અને તેમનો કાર્યકાળ એપ્રિલ 2028 સુધી હોવાથી તેમને નવા બોર્ડમાં યથાવત રાખવામાં આવ્યા છે.

વકફ બોર્ડનું કામ શું છે?
વકફ બોર્ડ એક કાનૂની સંસ્થા છે જે વકફ સંપત્તિઓનું સંચાલન કરે છે.વકફ મિલકતોનો રેકોર્ડ જાળવવો,ગેરકાયદે કબજાથી,મિલકતોનું રક્ષણ,મિલકતોની આવકનું સંચાલન,ધાર્મિક, શૈક્ષણિક અને સામાજિક હેતુઓ માટે સંપત્તિનો યોગ્ય ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવો.નવા કાયદા પછી મધ્ય પ્રદેશે સૌથી પહેલા તેનો અમલ કર્યો છે. સરકારનું કહેવું છે કે આથી બોર્ડની કામગીરીમાં વધુ પારદર્શિતા અને વિવિધ ક્ષેત્રોના પ્રતિનિધિત્વને પ્રોત્સાહન મળશે. બીજી તરફ કેટલાક રાજકીય પક્ષો અને મુસ્લિમ સંગઠનો આ નિર્ણય અંગે અલગ અભિપ્રાય વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.

કેમ હિંદુ સભ્યોની નિમણૂક કરવામાં આવી ?
વકફ બોર્ડમાં પ્રથમ વખત હિંદુ સભ્યોને સ્થાન મળવું નવા કાયદાની સૌથી મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈઓમાંથી એક માનવામાં આવી રહ્યું છે. અગાઉ રાજ્ય વકફ બોર્ડમાં માત્ર મુસ્લિમ સભ્યો જ સામેલ થતા હતા, પરંતુ સુધારેલા કાયદા બાદ હવે બિન-મુસ્લિમ સભ્યોને પણ બોર્ડમાં સ્થાન આપી શકાય છે. સરકારનું માનવું છે કે વિવિધ પૃષ્ઠભૂમિના સભ્યો જોડાવાથી વકફ મિલકતોના સંચાલનમાં વધુ પારદર્શિતા, જવાબદારી અને વ્યાવસાયિક અભિગમ આવી શકે છે. જોકે, આ સુધારાને લઈને દેશના કેટલાક રાજકીય પક્ષો અને મુસ્લિમ સંગઠનોએ વાંધો પણ વ્યક્ત કર્યો છે અને આ મુદ્દે અલગ-અલગ રાજ્યોમાં ચર્ચા ચાલી રહી છે.

કેન્દ્ર સરકારે ગયા વર્ષે વકફ સુધારા કાયદો લાગુ કર્યો હતો
વર્ષ 2025માં વકફ સુધારા બિલ 2 એપ્રિલે લોકસભામાં અને 3 એપ્રિલે રાજ્યસભામાં 12-12 કલાકની ચર્ચા પછી પસાર થયું હતું. ત્યારબાદ રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ 5 એપ્રિલની મોડી રાત્રે બિલને મંજૂરી આપી હતી.સરકારે 8 એપ્રિલથી દેશભરમાં વકફ સુધારા કાયદો લાગુ કર્યો હતો.3 જુલાઈ 2025ના રોજ કેન્દ્ર સરકારે યુનિફાઈડ વકફ મેનેજમેન્ટ, એમ્પાવરમેન્ટ, એફિશિયન્સી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ રૂલ્સ, 2025નું નોટિફિકેશન બહાર પાડ્યું હતું, જેના પછી આ કાયદો સમગ્ર દેશમાં લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો.

નજમા હેપતુલ્લા સહિત બીજા અન્ય સભ્યોનો સમાવેશ 
નવા બોર્ડમાં અધ્યક્ષ ઉપરાંત વિવિધ વિસ્તારોના પ્રતિનિધિઓને સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. તેમાં નજમા હેપતુલ્લા સહિત અન્ય સભ્યોનો સમાવેશ થાય છે. ઉપરાંત રાજ્યના પછાત વર્ગ અને અલ્પસંખ્યક કલ્યાણ વિભાગના કમિશનર પણ પદેન સભ્ય તરીકે બોર્ડનો ભાગ રહેશે.સરકારના જણાવ્યા મુજબ, નજમા હેપતુલ્લાની અગાઉની નિમણૂક કાયદાની જોગવાઈઓ હેઠળ થઈ હતી અને તેમનો કાર્યકાળ હજુ બાકી હોવાથી તેમને નવા બોર્ડમાં પણ યથાવત રાખવામાં આવ્યા છે. તેમનો કાર્યકાળ નિર્ધારિત સમય સુધી ચાલુ રહેશે.

વકફ (સંશોધન) અધિનિયમ, 2025 બાદ બોર્ડની રચનામાં થયેલા આ ફેરફારને વહીવટી સુધારાના મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. સમર્થકોનું માનવું છે કે વિવિધ સમાજના પ્રતિનિધિઓને સ્થાન આપવાથી પારદર્શિતા અને જવાબદારીમાં વધારો થઈ શકે છે, જ્યારે આ મુદ્દે વિવિધ રાજકીય અને સામાજિક વર્ગોમાં ચર્ચા પણ શરૂ થઈ છે. આગામી સમયમાં અન્ય રાજ્યો પણ નવા કાયદા અનુસાર પોતાના વકફ બોર્ડનું પુનર્ગઠન કરે છે કે નહીં, તેના પર સૌની નજર રહેશે.