Sonam Wangchuk Hunger Strike: દેશભરમાં ખળભળાટ મચાવનાર NEET UG પેપર લીક કૌભાંડ અને શિક્ષણ પ્રણાલીમાં પારદર્શિતાના અભાવના વિરોધમાં દિલ્હીના ઐતિહાસિક જંતર-મંતર ખાતે છેલ્લા 18 દિવસથી અનિશ્ચિતકાલીન ભૂખ હડતાળ પર બેઠેલા ક્લાઈમેટ એક્ટિવિસ્ટ અને શિક્ષણ સુધારક સોનમ વાંગચુકનો મામલો હવે કાનૂની ચોપડે પહોંચ્યો છે. કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની મુખ્ય માંગ સાથે ઉપવાસ પર ઉતરેલા વાંગચુકની તબિયત દિન-પ્રતિદિન કથળી રહી હોવાથી, આ મામલે દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં એક મહત્વપૂર્ણ જાહેર હિતની અરજી (PIL) દાખલ કરવામાં આવી છે. કોર્ટે આ મામલાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં લઈને કેન્દ્ર સરકાર અને દિલ્હી સરકારને નોટિસ ફટકારી છે અને તાત્કાલિક જવાબ માંગ્યો છે.
શું છે સમગ્ર મામલો અને વિરોધનું કારણ? સોનમ વાંગચુક ગત 28 જૂનથી જંતર-મંતર ખાતે અન્ય વિદ્યાર્થી કાર્યકરો સાથે આમરણાંત ઉપવાસ પર બેઠા છે. આ આંદોલનનું મુખ્ય કારણ મે મહિનામાં લેવાયેલી મેડિકલ પ્રવેશ પરીક્ષા NEET UG માં થયેલું વ્યાપક પેપર લીક છે, જેના કારણે દેશના લાખો વિદ્યાર્થીઓનું ભવિષ્ય અંધકારમય બન્યું છે. વાંગચુક કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP) ના નેતૃત્વ હેઠળ ચાલી રહેલા આ વિરોધ પ્રદર્શનમાં જોડાયા છે. આ પક્ષ અને વાંગચુકની સીધી અને સ્પષ્ટ માંગણી છે કે પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં થયેલી આ ગંભીર નિષ્ફળતાની નૈતિક જવાબદારી સ્વીકારીને કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન તાત્કાલિક પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપે. આ અગાઉ પણ શિક્ષણ પ્રણાલીની કથિત ખામીઓને ઉજાગર કરવા માટે 6 જૂન અને 19 જૂનના રોજ મોટા પાયે વિરોધ પ્રદર્શનો યોજવામાં આવ્યા હતા. જોકે, સરકાર તરફથી કોઈ સંતોષકારક પ્રતિભાવ ન મળતા અંતે વાંગચુકે અનિશ્ચિતકાળ માટે અન્નનો ત્યાગ કરવાનો કઠોર નિર્ણય લીધો હતો.
વાંગચુકના સ્વાસ્થ્ય અંગે ગંભીર ચિંતા, 8.5 કિલો વજન ઘટ્યું જેમ જેમ ભૂખ હડતાળના દિવસો પસાર થઈ રહ્યા છે, તેમ તેમ 68 વર્ષીય સોનમ વાંગચુકના સ્વાસ્થ્ય અંગેની ચિંતાઓ ઘેરી બની રહી છે. મેડિકલ રિપોર્ટ્સ અને મીડિયા અહેવાલો મુજબ, સતત 18 દિવસના ઉપવાસના કારણે વાંગચુક શારીરિક રીતે અત્યંત નબળા પડી ગયા છે. તેમના શરીરમાં સ્નાયુઓનો અસહ્ય દુખાવો શરૂ થઈ ગયો છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે અત્યાર સુધીમાં તેમનું વજન 8.5 કિલોગ્રામ જેટલું ઘટી ગયું છે અને તેમનું બ્લડ પ્રેશર 109/70 નોંધાયું છે, જે ભયજનક સપાટી તરફ ઈશારો કરે છે. જંતર-મંતર પર એકઠા થયેલા હજારો સમર્થકો અને દેશભરના નાગરિકો તેમને પોતાના પ્રાણની રક્ષા માટે આ ઉપવાસ સમાપ્ત કરવા માટે અપીલ કરી રહ્યા છે. પરંતુ, વિદ્યાર્થીઓના હિત ખાતર લડી રહેલા વાંગચુક પોતાની માંગણીઓ પર અડગ રહ્યા છે અને તેમણે પીછેહઠ કરવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો છે.
દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં કાનૂની જંગ: સરકારને તાત્કાલિક નોટિસ વાંગચુકની સતત બગડતી શારીરિક સ્થિતિને જોતા સામાજિક કાર્યકર્તા અને વકીલ રાકેશ કુમાર સૈની દ્વારા દિલ્હી હાઈકોર્ટના દરવાજા ખખડાવવામાં આવ્યા છે. દિલ્હી હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ દેવેન્દ્ર કુમાર ઉપાધ્યાય અને ન્યાયાધીશ તેજસ કારિયાની ડિવિઝન બેન્ચ સમક્ષ આ જાહેર હિતની અરજીની ઓનલાઈન સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી હતી. સુનાવણીની શરૂઆતમાં જ મુખ્ય ન્યાયાધીશે નોંધ્યું હતું કે કોર્ટમાં ભારત સંઘ (કેન્દ્ર સરકાર) વતી કોઈ જ પ્રતિનિધિ કે વકીલ હાજર નહોતા. કોર્ટે આ મામલાને અત્યંત "તાત્કાલિક" અને સંવેદનશીલ ગણાવ્યો છે. બેન્ચે આદેશ આપ્યો કે, "અમે આ મામલાની કાલે ફરી યાદી બનાવીશું અને સરકાર પાસેથી સૂચનાઓ માંગીશું. અમે રજિસ્ટ્રીને આજે જ સંબંધિત અધિકારીઓને આદેશ મોકલવા માટે કહીશું." વધુમાં, કોર્ટે દિલ્હી સરકાર (GNCTD) ના એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ (ASG) અને સ્ટેન્ડિંગ કાઉન્સિલ (સિવિલ) ને નોટિસ પાઠવીને આવતીકાલ એટલે કે 16 જુલાઈની સવાર સુધીમાં તેમના જવાબો દાખલ કરવા આદેશ કર્યો છે.
PIL ની મુખ્ય દલીલો: 'જીવનનો અધિકાર સર્વોપરી છે' એડવોકેટ આર.કે. સૈની દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી PIL માં અત્યંત આકરા શબ્દોમાં સરકારની નિષ્ક્રિયતાની ટીકા કરવામાં આવી છે. અરજદારે કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે એક વરિષ્ઠ સામાજિક કાર્યકર્તા, જે માત્ર પોતાના લોકશાહી અધિકારોનો ઉપયોગ કરીને શાંતિપૂર્ણ વિરોધ કરી રહ્યા છે, તેઓ સમગ્ર રાષ્ટ્રની નજર સામે ધીમે ધીમે મૃત્યુ તરફ ધકેલાઈ રહ્યા છે અને સરકાર મૂકપ્રેક્ષક બનીને બેઠી છે. અરજીમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે જો વાંગચુક વધુ બે દિવસ ભૂખ હડતાળ ચાલુ રાખશે, તો તેમનો જીવ જઈ શકે છે. જો આવું થશે, તો તે દેશ અને સમગ્ર વિશ્વ માટે ભારતની લોકશાહી પ્રત્યે એક અત્યંત શરમજનક બાબત બની રહેશે. અરજીમાં બંધારણની કલમ 21 (જીવનનો અધિકાર) નો હવાલો આપતા જણાવાયું છે કે કોઈપણ નાગરિકનો જીવનનો અધિકાર સર્વોપરી છે અને તેના પ્રાણ બચાવવા માટે જરૂરી તમામ પગલાં લેવાની પ્રાથમિક જવાબદારી રાજ્યની છે.
પીઆઈએલમાં સરકાર પર ગંભીર આક્ષેપ પીઆઈએલમાં સરકાર પર ગંભીર આક્ષેપ લગાવતા કહેવામાં આવ્યું છે કે, "સરકાર વાંગચુક સાથે કોઈ કટ્ટર ગુનેગાર, આતંકવાદી અથવા દેશદ્રોહી જેવો વ્યવહાર કરી રહી છે. સરકારને તેમના જીવની બિલકુલ ચિંતા નથી." અરજદારે કોર્ટ પાસે માંગણી કરી છે કે, "કોર્ટ કેન્દ્ર અને દિલ્હી સરકારને તાત્કાલિક નિર્દેશ આપે કે વાંગચુકને કોઈપણ સરકારી હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવે. જો વાંગચુક વિરોધ કરે તો પણ, તેમના પ્રાણ બચાવવા માટે તેમને પ્રવાહી ખોરાક, જરૂરી પોષક તત્વો, વિટામિન અને ખનિજો બળજબરીથી ખવડાવવામાં આવે."
કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP) અને આગામી સંસદ કૂચ નોંધનીય છે કે કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP), જે શરૂઆતમાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર માત્ર એક ઓનલાઈન રમૂજી અને વ્યંગ્યાત્મક ચળવળ તરીકે શરૂ થઈ હતી, તેણે હવે યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓમાં વ્યાપક લોકપ્રિયતા અને ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે. CJP ના સ્થાપક અભિજીત દીપકેએ તાજેતરમાં જ એક ભાવનાત્મક વીડિયો શેર કર્યો હતો. આ વીડિયોમાં તેઓ પોલીસ અધિકારીઓ સમક્ષ હાથ જોડીને વિનંતી કરતા જોવા મળે છે કે, "સાહેબ, હું તમને વિનંતી કરું છું - તે વ્યક્તિ (વાંગચુક) સખત તડકામાં છે અને ખૂબ જ શારીરિક તકલીફમાં છે. તમે આટલી બધી મુશ્કેલી કેમ ઉભી કરી રહ્યા છો? તમે તેમનું જીવન કેમ દુષ્કર બનાવી દીધું છે?" વાંગચુકે પણ મીડિયા સાથેની વાતચીતમાં સ્પષ્ટતા કરી છે કે CJP ના આ વિરોધ પ્રદર્શનનો કોઈ રાજકીય પક્ષ કે સ્થાપિત રાજકારણ સાથે કોઈ સંબંધ નથી. આ માત્ર ને માત્ર વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય અને ન્યાયની લડાઈ છે. તેમણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને સામાન્ય જનતા અને યુવાનોનો અવાજ સાંભળવા ભાવભીની વિનંતી કરી છે.
 આ આંદોલનને વધુ વેગવંતુ બનાવવા માટે CJP એ એક મોટી જાહેરાત કરી છે. પાર્ટી સંસદના આગામી ચોમાસુ સત્રના પહેલા દિવસે એટલે કે 20 જુલાઈના રોજ જંતર-મંતરથી લઈને સીધા સંસદ ભવન સુધી એક વિશાળ અને શાંતિપૂર્ણ કૂચનું આયોજન કરવા જઈ રહી છે. CJP એ દેશભરના તમામ અસરગ્રસ્ત વિદ્યાર્થીઓ, તેમના વાલીઓ, સામાન્ય નાગરિકો અને તમામ રાજકીય પક્ષોના નેતાઓને પક્ષપાત ભૂલીને આ કૂચમાં જોડાવા અને શિક્ષણ પ્રણાલીને બચાવવાની આ ચળવળમાં સાથ આપવા માટે ખુલ્લી હાકલ કરી છે. હવે સમગ્ર દેશની નજર દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં 16 જુલાઈના રોજ યોજાનારી સુનાવણી અને સરકાર દ્વારા લેવામાં આવનારા આગામી પગલાં પર ટકેલી છે. સોનમ વાંગચુકનું બલિદાન એળે જશે કે પછી સરકાર નમતું જોખીને વિદ્યાર્થીઓની માંગણીઓ સ્વીકારશે, તે જોવું અત્યંત નિર્ણાયક બની રહેશે.

હાઈકોર્ટે કેન્દ્રને ફટકારી નોટિસ, 16 જુલાઈએ થશે સુનાવણી

July 15, 2026 | 14:24 IST