MUMBAI: The India Meteorological Department (IMD) has installed four Doppler radars in Mumbai. The new radars, designed in collaboration with the Indian Institute of Technology, Bombay (IITB), were inaugurated at a function on Saturday. India's first short-range weather radar network, which will provide forecasters with real-time high-resolution rainfall maps, has been commissioned in Mumbai. While one Doppler radar is in Vile Parle, Mumbai, others are in Kalyan, Panvel and Virar. Mumbai will now have a total of six weather radars monitoring its area, making it the most widely covered city in India in terms of weather monitoring. IMD Director General Dr. Mrityunjay Mohapatra said that the radar network will be enhanced by installing 50 more Doppler weather radars in different parts of the country under "Mission Mausam". What is Doppler Radar? Based on the Doppler effect, Doppler radar uses radio waves to track the location, direction, velocity, and possibly density of unknown objects. For example, if a thunderstorm is moving toward a city, Doppler radar will calculate the particle's velocity and determine its size, speed, and direction of motion. Modern pulse Doppler weather radar quantitatively measures precipitation, warns of possible flooding or dangerous hail, provides wind speed and direction, indicates the presence of wind gusts and thunderstorms, predicts storms, hurricanes, and provides other weather-related information. is Difference Between Radar and Doppler Radar Both radar and Doppler radar use radio waves to detect objects. However, Doppler radars rely on the Doppler effect, which allows them to successfully track the movement of objects and determine their speed or velocity. On the other hand, radars are not equipped with this technology and are unable to determine velocity or speed without their presence. What is the doppler effect? Named for the Austrian physicist Christian Doppler, who described the phenomenon in 1842, the Doppler effect is the change in the frequency of a wave with respect to an observer moving relative to the source of the wave. As the sound object moves towards you, the frequency of the sound waves increases, increasing the intensity of the sound. Conversely, if it moves away from you, the frequency of the sound waves decreases and the pitch decreases. Modernization of India's Radar Network In India, ground-based radar has contributed greatly to improving forecasting over the past 40 years. Incidentally, only non-Doppler analog radars were available in the last century. With the introduction of Doppler radar in the last decade, India is now in the process of expanding its network and is likely to include polar radar. The most important recent advance is the direct incorporation of Doppler radar data into numerical models which has been adopted by many institutions in India.

મુંબઈ: ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) એ મુંબઈમાં ચાર ડોપ્લર રડાર સ્થાપિત કર્યા છે. ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટેક્નોલોજી, બોમ્બે (IITB) ના સહયોગથી ડિઝાઇન કરાયેલા આ નવા રડાર્સનું શનિવારે એક કાર્યક્રમમાં ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું.
ભારતનું પ્રથમ શોર્ટ-રેન્જ વેધર રડાર નેટવર્ક, જે આગાહી કરનારાઓને રીઅલ-ટાઇમ હાઇ-રિઝોલ્યુશન વરસાદના નકશા પ્રદાન કરશે, મુંબઈમાં કાર્યરત કરવામાં આવ્યું છે.
જ્યારે એક ડોપ્લર રડાર વિલે પાર્લે, મુંબઈમાં છે, જ્યારે અન્ય કલ્યાણ, પનવેલ અને વિરારમાં છે.
મુંબઈમાં હવે કુલ છ હવામાન રડાર હશે જે તેના વિસ્તારનું મોનિટરિંગ કરશે, જે તેને હવામાન મોનિટરિંગની દ્રષ્ટિએ ભારતનું સૌથી વધુ વ્યાપકપણે આવરી લેવાયેલું શહેર બનાવશે.
IMDના મહાનિર્દેશક ડૉ. મૃત્યુંજય મહાપાત્રાએ જણાવ્યું હતું કે "મિશન મૌસમ" હેઠળ દેશના વિવિધ ભાગોમાં 50 વધુ ડોપ્લર વેધર રડાર ઇન્સ્ટોલ કરીને રડાર નેટવર્કને વધારવામાં આવશે. ડોપ્લર રડાર શું છે? ડોપ્લર ઇફેક્ટના આધારે, ડોપ્લર રડાર અજાણી વસ્તુઓના સ્થાન, દિશા, વેગ અને સંભવતઃ ઘનતાને ટ્રૅક કરવા માટે રેડિયો તરંગોનો ઉપયોગ કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો વાવાઝોડું શહેર તરફ આગળ વધી રહ્યું હોય, તો ડોપ્લર રડાર કણોના વેગની ગણતરી કરશે અને તેનું કદ, ઝડપ અને ગતિની દિશા નક્કી કરશે.
આધુનિક પલ્સ ડોપ્લર વેધર રડાર વરસાદનું જથ્થાત્મક માપન કરે છે, સંભવિત પૂર અથવા ખતરનાક કરા વિશે ચેતવણી આપે છે, પવનની ગતિ અને દિશા પ્રદાન કરે છે, પવનના ઝાપટા અને વાવાઝોડાની હાજરી સૂચવે છે, તોફાનો, વાવાઝોડાની આગાહી કરે છે અને અન્ય હવામાન સંબંધિત માહિતી પૂરી પાડે છે.
રડાર અને ડોપ્લર રડાર વચ્ચેનો તફાવત રડાર અને ડોપ્લર રડાર બંને વસ્તુઓને શોધવા માટે રેડિયો તરંગોનો ઉપયોગ કરે છે. જો કે, ડોપ્લર રડાર ડોપ્લર અસર પર આધાર રાખે છે, જે તેમને વસ્તુઓની હિલચાલને સફળતાપૂર્વક ટ્રેક કરવા અને તેમની ઝડપ અથવા વેગ નક્કી કરવા દે છે.
બીજી બાજુ, રડાર આ ટેક્નોલોજીથી સજ્જ નથી અને તેમની હાજરી સિવાય વેગ કે ઝડપ નક્કી કરવામાં અસમર્થ છે.
ડોપ્લર અસર શું છે? ઑસ્ટ્રિયન ભૌતિકશાસ્ત્રી ક્રિશ્ચિયન ડોપ્લરનું નામ આપવામાં આવ્યું છે, જેમણે 1842 માં આ ઘટનાનું વર્ણન કર્યું હતું, ડોપ્લર અસર એ તરંગના સ્ત્રોતની સાપેક્ષમાં આગળ વધતા નિરીક્ષકના સંદર્ભમાં તરંગની આવૃત્તિમાં ફેરફાર છે.
જ્યારે ધ્વનિ પદાર્થ તમારી તરફ આગળ વધે છે, ત્યારે ધ્વનિ તરંગોની આવર્તન વધે છે, અવાજની તીવ્રતા વધે છે. તેનાથી વિપરીત, જો તે તમારાથી દૂર જાય છે, તો ધ્વનિ તરંગોની આવર્તન ઘટે છે અને પીચ ઘટે છે.
ભારતના રડાર નેટવર્કનું આધુનિકીકરણ ભારતમાં, જમીન આધારિત રડારે છેલ્લા 40 વર્ષોમાં આગાહીને સુધારવામાં મોટો ફાળો આપ્યો છે. સંજોગોવશાત્, છેલ્લી સદીમાં માત્ર નોન-ડોપ્લર એનાલોગ રડાર જ ઉપલબ્ધ હતા.
છેલ્લા દાયકામાં ડોપ્લર રડારની રજૂઆત સાથે, ભારત હવે તેના નેટવર્કને વિસ્તારવાની પ્રક્રિયામાં છે અને તેમાં ધ્રુવીય રડારનો સમાવેશ થાય તેવી શક્યતા છે.
સૌથી મહત્વપૂર્ણ તાજેતરની પ્રગતિ એ છે કે ડોપ્લર રડાર ડેટાને સંખ્યાત્મક મોડેલોમાં સીધો સામેલ કરવો જે ભારતમાં ઘણી સંસ્થાઓ દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યો છે.

One Doppler radar is located in Vile Parle, Mumbai, the others are in Kalyan, Panvel and Virar.

દેશની રડાર ક્ષમતાઓને વધારવા માટે ‘મિશન મૌસમ’ હેઠળ અમલમાં મૂકાયેલ પ્રોજેક્ટ

મુંબઈ ચાર ડોપ્લર રડાર સ્થાપિત કરનાર પ્રથમ શહેર બન્યું

मुंबई: भारत मौसम विज्ञान विभाग (आईएमडी) ने मुंबई में चार डॉपलर रडार स्थापित किए हैं। भारतीय प्रौद्योगिकी संस्थान, बॉम्बे (आईआईटीबी) के सहयोग से डिजाइन किए गए नए राडार का शनिवार को एक समारोह में उद्घाटन किया गया। भारत का पहला कम दूरी का मौसम रडार नेटवर्क, जो पूर्वानुमानकर्ताओं को वास्तविक समय में उच्च-रिज़ॉल्यूशन वर्षा मानचित्र प्रदान करेगा, मुंबई में चालू किया गया है। जबकि एक डॉपलर रडार विले पार्ले, मुंबई में है, अन्य कल्याण, पनवेल और विरार में हैं। मुंबई में अब कुल छह मौसम रडार होंगे जो अपने क्षेत्र की निगरानी करेंगे, जिससे यह मौसम की निगरानी के मामले में भारत में सबसे व्यापक रूप से कवर किया जाने वाला शहर बन जाएगा। आईएमडी के महानिदेशक डॉ. मृत्युंजय महापात्र ने कहा कि "मिशन मौसम" के तहत देश के विभिन्न हिस्सों में 50 और डॉपलर मौसम रडार स्थापित करके रडार नेटवर्क को बढ़ाया जाएगा। डॉपलर रडार क्या है? डॉपलर प्रभाव के आधार पर, डॉपलर रडार अज्ञात वस्तुओं के स्थान, दिशा, वेग और संभवतः घनत्व को ट्रैक करने के लिए रेडियो तरंगों का उपयोग करता है। उदाहरण के लिए, यदि तूफान किसी शहर की ओर बढ़ रहा है, तो डॉपलर रडार कण के वेग की गणना करेगा और उसका आकार, गति और गति की दिशा निर्धारित करेगा। आधुनिक पल्स डॉपलर मौसम रडार मात्रात्मक रूप से वर्षा को मापता है, संभावित बाढ़ या खतरनाक ओलावृष्टि की चेतावनी देता है, हवा की गति और दिशा प्रदान करता है, हवा के झोंकों और तूफान की उपस्थिति को इंगित करता है, तूफान, तूफान की भविष्यवाणी करता है और मौसम संबंधी अन्य जानकारी प्रदान करता है रडार और डॉपलर रडार के बीच अंतर रडार और डॉपलर रडार दोनों ही वस्तुओं का पता लगाने के लिए रेडियो तरंगों का उपयोग करते हैं। हालाँकि, डॉपलर रडार डॉपलर प्रभाव पर निर्भर करते हैं, जो उन्हें वस्तुओं की गति को सफलतापूर्वक ट्रैक करने और उनकी गति या वेग निर्धारित करने की अनुमति देता है। दूसरी ओर, रडार इस तकनीक से सुसज्जित नहीं है और उनकी उपस्थिति के बिना वेग या गति निर्धारित करने में असमर्थ है। डॉपलर प्रभाव क्या है? ऑस्ट्रियाई भौतिक विज्ञानी क्रिश्चियन डॉपलर के नाम पर, जिन्होंने 1842 में इस घटना का वर्णन किया था, डॉपलर प्रभाव तरंग के स्रोत के सापेक्ष गतिमान एक पर्यवेक्षक के संबंध में तरंग की आवृत्ति में परिवर्तन है। जैसे-जैसे ध्वनि वस्तु आपकी ओर बढ़ती है, ध्वनि तरंगों की आवृत्ति बढ़ती है, जिससे ध्वनि की तीव्रता बढ़ती है। इसके विपरीत, यदि यह आपसे दूर चला जाता है, तो ध्वनि तरंगों की आवृत्ति कम हो जाती है और पिच कम हो जाती है। भारत के रडार नेटवर्क का आधुनिकीकरण भारत में, ग्राउंड-आधारित रडार ने पिछले 40 वर्षों में पूर्वानुमान को बेहतर बनाने में बहुत योगदान दिया है। संयोग से, पिछली शताब्दी में केवल गैर-डॉपलर एनालॉग रडार ही उपलब्ध थे। पिछले दशक में डॉपलर रडार की शुरुआत के साथ, भारत अब अपने नेटवर्क का विस्तार करने की प्रक्रिया में है और इसमें ध्रुवीय रडार को शामिल करने की संभावना है। सबसे महत्वपूर्ण हालिया प्रगति डॉपलर रडार डेटा को संख्यात्मक मॉडल में प्रत्यक्ष रूप से शामिल करना है जिसे भारत में कई संगठनों द्वारा अपनाया गया है।

देश की रडार क्षमताओं को बढ़ाने के लिए 'मिशन मौसम' के तहत कार्यान्वित एक परियोजना

मुंबई चार डॉपलर रडार स्थापित करने वाला पहला शहर बन गया

Project executed under ‘Mission Mausam’ to enhance nation’s radar capabilities

Mumbai first city to induct four Doppler radars

Project executed under ‘Mission Mausam’ to enhance nation’s radar capabilities

September 16, 2024 | 15:02 IST