<div>New Delhi : The share of total household expenditure on food has declined substantially in rural and urban areas and across all states and union territories (UTs) since 1947, a government paper has revealed.&nbsp;</div>
<div>&nbsp;</div>
<div>It is the first time in modern India (post-independence) that average household spending on food is less than half the overall monthly spending of households.&nbsp;</div>
<div>&nbsp;</div>
<div>Significant changes are unfolding in India&rsquo;s food consumption pattern and it is a marker of progress, according to the paper titled &lsquo;Changes in India&rsquo;s Food Consumption and Policy Implications,&rsquo; by the Economic Advisory Council (EAC) to the Prime Minister.</div>
<div>&nbsp;</div>
<div>Within food items, the share of expenditure on cereal has declined significantly across rural and urban areas.</div>
<div>&nbsp;</div>
<div>&ldquo;However, this decline was more substantial for the bottom 20% of the households in rural and urban areas. In all likelihood, this reflects the effectiveness of the government&rsquo;s food security policies, which provide free food grains to large numbers of beneficiaries across all states of the country, with a particular focus on the vulnerable bottom 20% of households,&rdquo; the findings showed.</div>
<div>&nbsp;</div>
<div>The significant decline in the share of cereals in household expenditure has allowed households to diversify their diets, with increased spending on milk and milk products, fresh fruits, and eggs, fish and meat.</div>
<div>&nbsp;</div>
<div>Schemes like Pradhan Mantri Garib Kalyan Anna Yojana (PMGKAY), which provides free food grains to approximately 800 million eligible people across the country, seem to have performed the role of an expansionary fiscal policy where households are spending their &lsquo;saved expenditure&rsquo; from cereals on diverse food items.</div>
<div>&nbsp;</div>
<div>The paper said that significant changes in the food composition of household expenditure have implications for agriculture policy and the country&rsquo;s health and nutrition policies.&nbsp;</div>
<div>&nbsp;</div>
<div>The changing consumption basket of Indians will also impact the calculation of the Consumer Price Index (CPI) in the future.</div>
<div>&nbsp;</div>
<div>&ldquo;As household demand shifts and supply factors improve, the government should continue to support agricultural policies that promote the production and accessibility of diverse food items, mainly fruits, vegetables, and animal-source foods,&rdquo; read the paper.</div>
<div>&nbsp;</div>
<div>Agriculture policies will have to be tailored beyond cereals, whose consumption is declining across all wealth classes of society.</div>
<div>&nbsp;</div>
<div>&ldquo;At the same time, support policies like Minimum Support Price (MSP), which overwhelmingly targets cereal procurement, will have a limited impact on the welfare of farmers,&rdquo; it noted.</div>
<div>The EAC-PM paper also observed a significant increase in the share of household expenditure on served and packaged processed food.</div>
<div>&nbsp;</div>
<div>This increase was universal across the classes but more pronounced for the country&rsquo;s top 20% of households and significantly more in urban areas.</div>
<div>&nbsp;</div>
<div>&ldquo;While food processing is a growth sector and a significant creator of jobs, this rising consumption of processed and packaged food will also likely affect health outcomes,&rdquo; the paper stressed.</div>
<div>Policies may be required to regulate the nutritional content of these foods and promote healthier alternatives, it added.</div>
<div>&nbsp;</div>
<div>&mdash;IANS</div>

<p>નવી દિલ્હી : 1947 થી ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં અને તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો (UTs)માં ખોરાક પરના કુલ ઘરગથ્થુ ખર્ચનો હિસ્સો નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યો છે, એક સરકારી પેપરમાં બહાર આવ્યું છે.</p>
<p>આધુનિક ભારતમાં (આઝાદી પછી) પ્રથમ વખત એવું બન્યું છે કે ખોરાક પરનો સરેરાશ પરિવારનો ખર્ચ ઘરના એકંદર માસિક ખર્ચ કરતાં અડધા કરતાં ઓછો છે.</p>
<p>પ્રધાનમંત્રીને આર્થિક સલાહકાર પરિષદ (EAC) દ્વારા &lsquo;ભારતના ખાદ્ય વપરાશ અને નીતિની અસરોમાં ફેરફારો&rsquo; શીર્ષકવાળા પેપર અનુસાર, ભારતની ખાદ્ય વપરાશની પેટર્નમાં નોંધપાત્ર ફેરફારો થઈ રહ્યા છે અને તે પ્રગતિનું માર્કર છે.</p>
<p>ખાદ્ય પદાર્થોની અંદર, ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં અનાજ પરના ખર્ચનો હિસ્સો નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યો છે.</p>
<p>જો કે, ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં નીચેના 20% પરિવારો માટે આ ઘટાડો વધુ નોંધપાત્ર હતો. તમામ સંભાવનાઓમાં, આ સરકારની ખાદ્ય સુરક્ષા નીતિઓની અસરકારકતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જે દેશના તમામ રાજ્યોમાં મોટી સંખ્યામાં લાભાર્થીઓને મફત અનાજ પ્રદાન કરે છે, ખાસ કરીને નબળા નીચેના 20% પરિવારો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને," તારણો દર્શાવે છે.</p>
<p>ઘરગથ્થુ ખર્ચમાં અનાજના હિસ્સામાં નોંધપાત્ર ઘટાડાથી પરિવારોને તેમના આહારમાં વિવિધતા લાવવાની મંજૂરી મળી છે, જેમાં દૂધ અને દૂધની બનાવટો, તાજા ફળો અને ઈંડા, માછલી અને માંસ પરના ખર્ચમાં વધારો થયો છે.</p>
<p>પ્રધાનમંત્રી ગરીબ કલ્યાણ અન્ન યોજના (PMGKAY) જેવી યોજનાઓ, જે દેશભરમાં અંદાજે 800 મિલિયન પાત્ર લોકોને મફત અનાજ પૂરું પાડે છે, એવું લાગે છે કે વિસ્તરણકારી રાજકોષીય નીતિની ભૂમિકા ભજવી છે જ્યાં ઘરો અનાજમાંથી તેમના 'બચાવાયેલા ખર્ચ' ખર્ચી રહ્યા છે. વિવિધ ખાદ્ય પદાર્થો.</p>
<p>પેપરમાં જણાવાયું છે કે ઘરગથ્થુ ખર્ચની ખાદ્ય રચનામાં નોંધપાત્ર ફેરફારો કૃષિ નીતિ અને દેશની આરોગ્ય અને પોષણ નીતિઓ પર અસર કરે છે.</p>
<p>ભારતીયોની બદલાતી કન્ઝમ્પશન બાસ્કેટ ભવિષ્યમાં કન્ઝ્યુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (CPI)ની ગણતરી પર પણ અસર કરશે.</p>
<p>"ઘરગથ્થુ માંગમાં પરિવર્તન અને પુરવઠાના પરિબળોમાં સુધારો થતાં, સરકારે વિવિધ ખાદ્ય ચીજો, મુખ્યત્વે ફળો, શાકભાજી અને પ્રાણી-સ્રોત ખોરાકના ઉત્પાદન અને સુલભતાને પ્રોત્સાહન આપતી કૃષિ નીતિઓને સમર્થન આપવાનું ચાલુ રાખવું જોઈએ," પેપર વાંચે છે.</p>
<p>કૃષિ નીતિઓને અનાજની બહાર અનુરૂપ બનાવવી પડશે, જેનો વપરાશ સમાજના તમામ સંપત્તિ વર્ગોમાં ઘટી રહ્યો છે.</p>
<p>"તે જ સમયે, લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (એમએસપી) જેવી સહાયક નીતિઓ, જે મોટા પ્રમાણમાં અનાજની પ્રાપ્તિને લક્ષ્યાંકિત કરે છે, તે ખેડૂતોના કલ્યાણ પર મર્યાદિત અસર કરશે," તે નોંધ્યું હતું.<br>EAC-PM પેપરમાં પીરસવામાં આવેલા અને પેકેજ્ડ પ્રોસેસ્ડ ફૂડ પર ઘરગથ્થુ ખર્ચના હિસ્સામાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે.</p>
<p>આ વધારો તમામ વર્ગોમાં સાર્વત્રિક હતો પરંતુ દેશના ટોચના 20% પરિવારો માટે વધુ સ્પષ્ટ છે અને શહેરી વિસ્તારોમાં નોંધપાત્ર રીતે વધુ છે.</p>
<p>"જ્યારે ફૂડ પ્રોસેસિંગ એ વૃદ્ધિનું ક્ષેત્ર છે અને નોકરીઓનું નોંધપાત્ર સર્જક છે, ત્યારે પ્રોસેસ્ડ અને પેકેજ્ડ ફૂડનો આ વધતો વપરાશ આરોગ્યના પરિણામોને પણ અસર કરશે," પેપર ભારપૂર્વક જણાવે છે.</p>
<p>આ ખાદ્યપદાર્થોની પોષક સામગ્રીને નિયંત્રિત કરવા અને સ્વાસ્થ્યપ્રદ વિકલ્પોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે નીતિઓની જરૂર પડી શકે છે, તે ઉમેર્યું હતું.</p>
<p>-આઈએએનએસ</p>

Decline more substantial in bottom 20% households of rural and urban areas

અભ્યાસ જણાવે છે કે કરિયાણા પરનો ઘરખર્ચ પ્રથમ વખત અડધા કરતા પણ ઓછો છે

શું આધુનિક ભારત ખોરાક પર ઓછો ખર્ચ કરે છે?

<p>नई दिल्ली : एक सरकारी पेपर से पता चला है कि 1947 के बाद से ग्रामीण और शहरी क्षेत्रों और सभी राज्यों और केंद्र शासित प्रदेशों (यूटी) में भोजन पर कुल घरेलू खर्च की हिस्सेदारी में काफी गिरावट आई है।<br><br>आधुनिक भारत में (आजादी के बाद से) पहली बार, भोजन पर औसत घरेलू खर्च कुल मासिक घरेलू खर्च के आधे से भी कम है।<br><br>प्रधान मंत्री की आर्थिक सलाहकार परिषद (ईएसी) द्वारा 'भारत के खाद्य उपभोग और नीति निहितार्थ में परिवर्तन' शीर्षक वाले एक पेपर के अनुसार, भारत के खाद्य उपभोग पैटर्न में महत्वपूर्ण बदलाव हो रहे हैं और यह प्रगति का प्रतीक है।<br><br>खाद्य पदार्थों के अंतर्गत, ग्रामीण और शहरी दोनों क्षेत्रों में खाद्यान्न पर व्यय की हिस्सेदारी में काफी गिरावट आई है।<br><br>हालाँकि, ग्रामीण और शहरी क्षेत्रों में निचले 20% परिवारों के लिए गिरावट अधिक महत्वपूर्ण थी। पूरी संभावना है कि यह सरकार की खाद्य सुरक्षा नीतियों की प्रभावशीलता को दर्शाता है, जो देश के सभी राज्यों में बड़ी संख्या में लाभार्थियों को मुफ्त खाद्यान्न प्रदान करती है, विशेष रूप से कमजोर निचले 20% परिवारों पर ध्यान केंद्रित करती है, "निष्कर्षों से संकेत मिलता है।<br><br>घरेलू खर्च में अनाज की हिस्सेदारी में उल्लेखनीय कमी ने दूध और दूध उत्पादों, ताजे फल और अंडे, मछली और मांस पर खर्च में वृद्धि के साथ, परिवारों को अपने आहार में विविधता लाने की अनुमति दी है।<br><br>प्रधानमंत्री गरीब कल्याण अन्न योजना (पीएमजीकेएवाई) जैसी योजनाएं, जो देश भर में लगभग 800 मिलियन पात्र लोगों को मुफ्त खाद्यान्न प्रदान करती हैं, ने विस्तारवादी राजकोषीय नीति की भूमिका निभाई है, जहां परिवार खाद्यान्न पर अपना 'बचाया हुआ व्यय' खर्च कर रहे हैं। विभिन्न खाद्य पदार्थ.<br><br>पेपर में कहा गया है कि घरेलू व्यय की खाद्य संरचना में महत्वपूर्ण बदलावों का कृषि नीति और देश की स्वास्थ्य और पोषण नीतियों पर प्रभाव पड़ता है।<br><br>भारतीयों की बदलती उपभोग टोकरी भविष्य में उपभोक्ता मूल्य सूचकांक (सीपीआई) की गणना को भी प्रभावित करेगी।<br><br>पेपर में लिखा है, "जैसे-जैसे घरेलू मांग बदलती है और आपूर्ति कारकों में सुधार होता है, सरकार को कृषि नीतियों का समर्थन करना जारी रखना चाहिए जो विभिन्न प्रकार के खाद्य पदार्थों, मुख्य रूप से फलों, सब्जियों और पशु-स्रोत खाद्य पदार्थों के उत्पादन और पहुंच को बढ़ावा देती हैं।"<br><br>कृषि नीतियों को अनाज से परे अपनाना होगा, जिसकी खपत समाज के सभी धन वर्गों में घट रही है।<br><br>"उसी समय, न्यूनतम समर्थन मूल्य (एमएसपी) जैसी समर्थन नीतियां, जो थोक अनाज खरीद को लक्षित करती हैं, का किसानों के कल्याण पर सीमित प्रभाव पड़ेगा।"<br>ईएसी-पीएम पेपर में परोसा गया और पैकेज्ड प्रसंस्कृत भोजन पर घरेलू खर्च की हिस्सेदारी में उल्लेखनीय वृद्धि देखी गई।<br><br>यह वृद्धि सभी वर्गों में सार्वभौमिक थी, लेकिन देश के शीर्ष 20% परिवारों के लिए अधिक स्पष्ट थी और शहरी क्षेत्रों में काफी अधिक थी।<br><br>पेपर में दावा किया गया है, "हालांकि खाद्य प्रसंस्करण एक विकास क्षेत्र है और नौकरियों का एक महत्वपूर्ण निर्माता है, प्रसंस्कृत और पैकेज्ड भोजन की बढ़ती खपत स्वास्थ्य परिणामों को भी प्रभावित करेगी।"<br><br>इसमें कहा गया है कि इन खाद्य पदार्थों की पोषण सामग्री को विनियमित करने और स्वास्थ्यवर्धक विकल्पों को बढ़ावा देने के लिए नीतियों की आवश्यकता हो सकती है।<br><br>-आईएएनएस</p>

अध्ययन में कहा गया है कि किराने के सामान पर घरेलू खर्च पहली बार आधे से भी कम है

क्या आधुनिक भारत भोजन पर कम खर्च करता है?

Household expenditure on groceries less than half for the first time, says study

Is Modern India spending less on food?

Household expenditure on groceries less than half for the first time, says study

September 6, 2024 | 12:28 IST