Weak Monsoon Current Delays Rain: સમગ્ર દેશ જેની આતુરતાપૂર્વક રાહ જોઈ રહ્યો છે તે દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાની પ્રગતિ અચાનક ધીમી પડી ગઈ છે, જેના કારણે ખેડૂતો અને સામાન્ય જનતાની ચિંતામાં વધારો થયો છે. 15 જૂન, સોમવારના રોજ પ્રાપ્ત થયેલી સેટેલાઇટ તસવીરોએ હવામાન વૈજ્ઞાનિકોને પણ આશ્ચર્યમાં મૂકી દીધા છે, કારણ કે ગુજરાત સહિત દેશના મોટા ભાગના વિસ્તારો પરથી ચોમાસાના સક્રિય વાદળો ગાયબ જોવા મળ્યા છે. મોન્સૂન કરંટ નબળો પડવાના કારણે દેશના અડધાથી વધુ ભાગોમાં પ્રી-મોન્સૂન એક્ટિવિટી પણ પ્રભાવિત થઈ છે. ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા સત્તાવાર આંકડા અનુસાર, 4 જૂન થી 15 જૂન વચ્ચેના સમયગાળામાં દેશમાં સામાન્ય રીતે 53.7 mm વરસાદ નોંધાવો જોઈતો હતો. તેની સામે ચાલુ વર્ષે આ 11 દિવસોમાં માત્ર 19.2 mm વરસાદ જ થઈ શક્યો છે. આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે ચોમાસાની શરૂઆતમાં જ દેશભરમાં સરેરાશ વરસાદમાં 64% નો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે, જે ચિંતાજનક બાબત છે.
બે અલગ-અલગ જગ્યાએ અટવાયું ચોમાસું, 16 રાજ્યોમાં ચિંતા વધી ચોમાસાની ગતિવિધિઓ અચાનક મંદ પડી જતાં દેશના 16 મહત્વના રાજ્યોમાં વાવણી લાયક વરસાદની રાહ લંબાઈ ગઈ છે. આ રાજ્યોની યાદીમાં ગુજરાત, રાજસ્થાન, મહારાષ્ટ્ર, મધ્ય પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ અને રાજધાની દિલ્હી જેવા પ્રદેશોનો સમાવેશ થાય છે. હવામાન વિભાગના વિશ્લેષણ મુજબ, ચોમાસું દક્ષિણ ભારતની સરહદો વટાવીને આગળ વધ્યા પછી મહારાષ્ટ્ર, તેલંગાણા અને આંધ્ર પ્રદેશની આસપાસ આવીને થંભી ગયું છે. બીજી તરફ, પૂર્વોત્તર રાજ્યોને સમયસર આવરી લીધા બાદ ચોમાસાની પૂર્વીય શાખા બિહાર, ઝારખંડ અને પશ્ચિમ બંગાળના દરવાજે આવીને અટકી ગઈ છે. આ ત્રણેય રાજ્યોના ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં હજુ સુધી ચોમાસાનું સંપૂર્ણ આગમન થઈ શક્યું નથી.
આગામી બે દિવસ કેવું રહેશે દેશનું હવામાન? હવામાન વિભાગે આગામી બે દિવસ એટલે કે 16જૂન અને 17 જૂન માટે દેશના જુદા-જુદા ભાગોમાં વરસાદ અને વાવાઝોડાની સંભાવના વ્યક્ત કરી છે, જે નીચે મુજબ છે:
16 જૂન પૂર્વીય ભારત: બિહાર, ઝારખંડ, ઓડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ અને સિક્કિમમાં હળવાથી મધ્યમ વરસાદની સંભાવના છે. ખાસ કરીને બિહારના કેટલાક વિસ્તારોમાં 50-70 kmph ની ઝડપે તીવ્ર પવન ફૂંકાઈ શકે છે. ભારે વરસાદની ચેતવણી: આસામ, મેઘાલય, અરુણાચલ પ્રદેશ તેમજ દક્ષિણ ભારતમાં તમિલનાડુ, પુડુચેરી અને કર્ણાટકના અલગ-અલગ ભાગોમાં ભારે વરસાદ (Heavy Rainfall) ની આગાહી છે. મધ્ય અને પશ્ચિમ ભારત: રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ, છત્તીસગઢ અને મહારાષ્ટ્રના વિદર્ભ પંથકમાં ગાજવીજ સાથે વરસાદ થઈ શકે છે. આ વિસ્તારોમાં 40-60 kmph ની ઝડપે પવન ફૂંકાશે.
17 જૂન પૂર્વોત્તર રાજ્યો: સિક્કિમ, ઉત્તર બંગાળ, આસામ અને મેઘાલયમાં મુશળધાર વરસાદની સ્થિતિ યથાવત રહી શકે છે. પવન સાથે વરસાદ: રાજસ્થાન અને મધ્ય પ્રદેશમાં વરસાદી ઝાપટાં સાથે 40-60 kmph ની ઝડપે પવન ફૂંકાવાની શક્યતા છે. અન્ય રાજ્યો: ઝારખંડ, ઓડિશા અને પશ્ચિમ બંગાળમાં મેઘગર્જના સાથે પ્રી-મોન્સૂન એક્ટિવિટી જોવા મળશે. આ સાથે તમિલનાડુ, પુડુચેરી, કર્ણાટક અને મહારાષ્ટ્રના ભાગોમાં પણ વરસાદ ચાલુ રહેશે.
મહારાષ્ટ્રના કોંકણ અને વિદર્ભમાં 17 જૂન સુધી હીટવેવની આફત એક તરફ ચોમાસું અટકી ગયું છે, ત્યારે બીજી તરફ મહારાષ્ટ્રના મોટા ભાગના વિસ્તારો કાળઝાળ ગરમી અને લૂ (Heatwave) નો સામનો કરી રહ્યા છે. આઇએમડીના રિપોર્ટ અનુસાર, મરાઠવાડામાં 17 જૂન સુધી અને વિદર્ભના વિસ્તારોમાં 16 જૂન સુધી હીટવેવની સ્થિતિ યથાવત રહેવાની આશંકા છે. આ સિવાય મહારાષ્ટ્રના દરિયાકાંઠાના કોંકણ પ્રદેશ અને ગોવામાં 17 જૂન સુધી અસહ્ય ગરમીની સાથે અતિશય ભેજવાળું (Humid) હવામાન પરેશાન કરશે. કોંકણ અને ગોવાના કેટલાક વિસ્તારોમાં તો 16 જૂન સુધી રાત્રિના સમયે પણ તાપમાન ઊંચું રહેશે, જેને કારણે લોકોને રાત્રે પણ ગરમીથી રાહત નહીં મળે.
દેશના 8 પ્રમુખ રાજ્યોમાં હવામાનની પ્રાદેશિક સ્થિતિ 1. મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યમાં હાલ પ્રી-મોન્સુન સિસ્ટમ સક્રિય હોવાથી ભોપાલ સહિતના જિલ્લાઓમાં વરસાદ નોંધાયો છે. ભોપાલ અને ઇન્દોરમાં તાજેતરમાં જ 70 kmph ની ઝડપે મિની વાવાઝોડું ફૂંકાયું હતું. હવામાન વિભાગે ભોપાલ અને ગ્વાલિયરમાં આગામી 2 દિવસ માટે વાવાઝોડા અને વરસાદનું એલર્ટ આપ્યું છે. આજે ઉજ્જૈન અને વિદિશા સહિત રાજ્યના કુલ 30 જિલ્લાઓમાં 50-60 kmph ની ઝડપે પવન ફૂંકાવાની સાથે વરસાદ પડી શકે છે.
2. ઉત્તર પ્રદેશ યુપીમાં પણ પ્રી-મોન્સૂન ગતિવિધિઓ શરૂ થઈ ગઈ છે. હવામાન વિભાગે આજે રાજ્યના 32 જિલ્લામાં હળવા વરસાદ સાથે વાવાઝોડાનું એલર્ટ આપ્યું છે, જેમાં 50-60 kmph ની ઝડપે પવન ફૂંકાશે. જોકે, આગામી ૪ દિવસમાં મહત્તમ તાપમાનમાં 5 થી 7&deg;C સુધીનો વધારો થઈ શકે છે. ગઈકાલે જાલૌન જિલ્લો 41&deg;C તાપમાન સાથે રાજ્યમાં સૌથી ગરમ રહ્યો હતો. ઉત્તર પ્રદેશમાં 17 થી 20 જૂન સુધીમાં ચોમાસું સોનભદ્ર અને લલિતપુરના રસ્તે પ્રવેશે તેવી આશા છે.
3. રાજસ્થાન રણપ્રદેશ એવા રાજસ્થાનના 15 જિલ્લાઓમાં આજે વરસાદનું એલર્ટ જાહેર કરાયું છે અને આગામી ત્રણ દિવસ આ સિલસિલો ચાલુ રહેશે. રવિવારે જયપુર અને ચિત્તોડગઢ સહિતના વિસ્તારોમાં વરસાદ પડ્યો હતો, જેમાં ચિત્તોડગઢમાં અંદાજે 1 ઇંચ જેટલું પાણી વરસી ગયું હતું. આ દરમિયાન ફલોદી શહેર 42.8&deg;C તાપમાન સાથે રાજ્યનું સૌથી ગરમ કેન્દ્ર બન્યું હતું.
4. બિહાર બિહારના 19 જિલ્લાઓમાં આજે વરસાદનું 'યલો એલર્ટ' આપવામાં આવ્યું છે. રાજ્યમાં ચોમાસાની એન્ટ્રી થઈ ચૂકી હોવા છતાં ગરમીનો પ્રકોપ ઓછો થયો નથી. રવિવારે શેખપુરા ખાતે સૌથી વધુ 40&deg;C તાપમાન નોંધાયું હતું, જ્યારે મોતિહારી અને કૈમુરનું તાપમાન પણ 39&deg;C ની આસપાસ રહ્યું હતું. જોકે, રાહતની વાત એ છે કે રાજ્યમાં ક્યાંય લૂ (Severe Heatwave) ની સ્થિતિ નથી.
5. પંજાબ પંજાબના ચંદીગઢ સહિતના વિસ્તારોમાં ગરમીનો પારો ફરી ઉંચકાયો છે. છેલ્લા 24 કલાકમાં તાપમાનમાં 5.4&deg;C નો મોટો વધારો જોવા મળ્યો છે, જે સામાન્ય કરતાં હજુ પણ 2.2&deg;C ઓછું છે. ગઈકાલે પટિયાલા 38.1&deg;C સાથે સૌથી ગરમ રહ્યું હતું. આજે રાજ્યના 6 જિલ્લાઓમાં 40 થી 50 kmph ની ઝડપે પવન સાથે વરસાદ અને વાવાઝોડાની શક્યતા જોવા મળી રહી છે.
6. હરિયાણા હરિયાણાના 15 જિલ્લાઓમાં આજે પવન સાથે વરસાદ થવાની સંભાવના છે અને પવનની ગતિ 50 kmph સુધી પહોંચી શકે છે. જોકે, આ વરસાદી ઝાપટાં બાદ ગરમી ફરી પ્રકોપ દેખાડશે. હવામાન વિભાગના મતે આગામી પાંચ દિવસમાં રાજ્યના મહત્તમ તાપમાનમાં 4 થી 6&deg;C સુધીનો ધરખમ વધારો નોંધાઈ શકે છે.
7. હિમાચલ પ્રદેશ પહાડી રાજ્ય હિમાચલમાં ચોમાસાનું આગમન 20 જૂન પછી થવાની સંભાવના છે. સામાન્ય રીતે અહીં ચોમાસું 22 થી 25 જૂન વચ્ચે પહોંચતું હોય છે, જેથી આ વખતે તે સમયસર હોવાના સંકેત છે. જોકે, મુખ્ય ચોમાસા પહેલા રાજ્યના 7 જિલ્લાઓમાં વાવાઝોડાની ચેતવણી સાથે આગામી છ દિવસ સુધી પ્રી-મોન્સૂન વરસાદ ચાલુ રહેશે.
8. ઉત્તરાખંડ ઉત્તરાખંડના ઉત્તરકાશી, રુદ્રપ્રયાગ અને ચમોલી સહિત 5 પહાડી જિલ્લાઓમાં વરસાદનું એલર્ટ આપવામાં આવ્યું છે, જ્યાં 40 થી 50 kmph ની ઝડપે પવન ફૂંકાશે. પરંતુ, મેદાની વિસ્તારોમાં આગામી 4 થી 5 દિવસમાં પારો 3 થી 5&deg;C સુધી ચઢી શકે છે, જેના કારણે મેદાની પ્રદેશના લોકોને ફરી એકવાર અસહ્ય બફારા અને ગરમીનો સામનો કરવો પડશે.

દક્ષિણ-પશ્ચિમ મોન્સૂનની ગતિ ધીમી પડી, 16 રાજ્યોમાં વરસાદની ચાતક નજરે રાહ

June 15, 2026 | 16:45 IST