કોમેડી કે રાજકીય વ્યંગ્ય? જાણો બંધારણમાં આ વિષે શું કહેવામાં આવ્યું છે...

અભિવ્યક્તિની આઝાદી (Freedom of Speech) એ લોકશાહીનો એક મહત્વપૂર્ણ આધાર છે. આ અધિકાર દરેક વ્યક્તિને પોતાનું મંતવ્ય વ્યક્ત કરવાની છૂટ આપે છે. પરંતુ દરેક અધિકાર સાથે કેટલીક જવાબદારીઓ પણ જોડાયેલી હોય છે.

જો કોઈ વ્યક્તિ ફક્ત “મને બોલવાની આઝાદી છે” કહીને ગમે તેમ બોલવા લાગે, તો તે સમાજમાં અશાંતિ અને અવ્યવસ્થા ફેલાવી શકે. ગાળીઓ આપવી, અપમાનજનક ભાષા વાપરવી, ધમકી આપવી અથવા અન્યની માનહાનિ કરવી એ "ફ્રીડમ ઑફ સ્પીચ" નો દુરૂપયોગ છે.

અભિવ્યક્તિની આઝાદીનો હેતુ એ નથી કે આપણે બીજાને દુખાવા પહોંચાડીએ, પણ તે માટે છે કે વિચારવિમર્શ થઈ શકે, નવી વિચારોનું સ્વાગત થાય અને લોકો વચ્ચે સંવાદ બને. જ્યાં અધિકાર હોય, ત્યાં જવાબદારી પણ હોય—અને એ જવાબદારી છે સન્માન અને શિસ્તભર્યું વર્તન!

કુનાલ કામરાના કેસમાં પણ કંઇક આવું જ થયું...!

તમને જણાવી દઈએ કે, હાસ્ય કલાકાર કુણાલ કામરા તેની તાજેતરની પેરોડીને કારણે વિવાદમાં ફસાઈ ગયા છે. મહારાષ્ટ્રના નાયબ CM એકનાથ શિંદે પર તેમની ટિપ્પણીથી શિવસેના (શિંદે જૂથ)ના કાર્યકરો ગુસ્સે ભરાયા. તેમણે તે સ્ટુડિયોનો નાશ કર્યો જ્યાં કાર્યક્રમનું શૂટિંગ થયું હતું. શિવસેનાના કાર્યકરો દ્વારા કરવામાં આવેલી આ તોડફોડ બાદ, કુણાલ કામરાએ એક નવી પોસ્ટ પોસ્ટ કરી. કામરાએ એક ફોટો પોસ્ટ કર્યો. તેમાં તેમના હાથમાં બંધારણની નકલ છે. આ પોસ્ટમાં તેમણે લખ્યું છે કે, "આ એકમાત્ર રસ્તો છે."

તેમના પેરોડી વીડિયોની જેમ, આ પોસ્ટ પણ વાયરલ થઈ છે. થોડા કલાકોમાં જ આ પોસ્ટને 15 લાખ લોકોએ જોઈ લીધી છે. લાલ રંગના બંધારણની આ નાની નકલ તાજેતરના સમયમાં ખૂબ ચર્ચામાં રહી છે. કોંગ્રેસના સાંસદ રાહુલ ગાંધી તાજેતરમાં બંધારણની આવી જ એક નકલ સાથે જોવા મળ્યા હતા. તે સમયે તેઓ સરકાર વિરુદ્ધ બંધારણ બચાવો અભિયાન ચલાવી રહ્યા હતા. 

બંધારણ હેઠળ વાણી સ્વાતંત્ર્ય શું નથી?

બંધારણનો ફોટો પોસ્ટ કરીને કુણાલ કામરાએ સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે બંધારણ આપણને વાણી સ્વાતંત્ર્ય આપે છે. અને તેમની અભિવ્યક્તિ બંધારણીય જોગવાઈઓ અનુસાર છે. પરંતુ દેશનું બંધારણ જ નાગરિકોને સરકાર ચલાવવા માટે 'કંઈપણ બોલવા' પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. 

કયા વિભાગો હેઠળ આપણે શું કહી શકતા નથી...

આઝાદી પછી જ્યારે બંધારણ બનાવવામાં આવ્યું ત્યારે બંધારણના ઘડવૈયાઓએ નાગરિકોને મૂળભૂત અધિકારો આપ્યા. આ અધિકારોનું વર્ણન કલમ 12 થી કલમ 35 સુધી કરવામાં આવ્યું છે. આને ભારતીય બંધારણનો આધાર માનવામાં આવે છે. આ અધિકારો નાગરિકોને વિવિધ સ્વતંત્રતાઓ અને રક્ષણ પૂરું પાડે છે.  

કલમ 19 હેઠળ, ભારતીય નાગરિકોને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા એટલે કે વાણી સ્વાતંત્ર્ય આપવામાં આવ્યું છે. વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાનો અર્થ એ છે કે ભારતીય નાગરિક પોતાના વિચારો લેખિતમાં, બોલવામાં, છાપવામાં, હાવભાવમાં અથવા અન્ય કોઈપણ રીતે વ્યક્ત કરી શકે છે. 

જોકે, કલમ 19(2) એવી પરિસ્થિતિઓ પણ જણાવે છે જ્યારે વાણી સ્વાતંત્ર્ય પ્રતિબંધિત હોય છે. 

આ સંજોગો છે. 

જ્યારે ભારતની સાર્વભૌમત્વ અને અખંડિતતા જોખમમાં હોય ત્યારે આવા નિવેદનો.

જ્યારે રાજ્યની સુરક્ષા જોખમમાં હોય. 

જ્યારે કોઈના નિવેદનથી વિદેશી રાજ્યો સાથેના મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો બગડવાની ધમકી મળે છે.

જ્યારે કોઈના નિવેદનથી જાહેર વ્યવસ્થા ખલેલ પહોંચવાની ધમકી મળે છે. 

જ્યારે જાહેર શિષ્ટાચાર અથવા નૈતિકતા ક્ષતિગ્રસ્ત થાય છે.

જ્યારે કોઈનું નિવેદન કોર્ટનો તિરસ્કાર સમાન હોય. 

જ્યારે કોઈની બદનામી થાય છે. 

જ્યારે કોઈનું નિવેદન ગુનાને પ્રોત્સાહન આપે છે. 

બંધારણનો આ ભાગ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાને સંતુલિત કરે છે જેથી વ્યક્તિગત અધિકારોનો દુરુપયોગ ન થાય અને સમાજ અને રાષ્ટ્રના હિતોનું રક્ષણ થઈ શકે. આનો અર્થ એ પણ થાય છે કે કોઈ પણ કાયદો મનસ્વી ન હોઈ શકે અને તેની ન્યાયિક સમીક્ષા થઈ શકે છે. 

તેથી, કલમ 19(2) ખાતરી કરે છે કે અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા સંપૂર્ણ નથી અને ચોક્કસ આધારો પર તેને પ્રતિબંધિત કરી શકાય છે. જો તમારા નિવેદન, શબ્દો અથવા હાવભાવ આમાંથી કોઈપણ સંજોગોનું જોખમ ઊભું કરે છે, તો વાણી સ્વાતંત્ર્ય પર પ્રતિબંધ મૂકી શકાય છે.

દરમિયાન, કુણાલ કામરાનો વીડિયો જાહેર થયા બાદ, શિવસેનાના ધારાસભ્ય મુરજી પટેલે કુણાલ કામરા વિરુદ્ધ FIR નોંધાવી હતી. ફરિયાદના આધારે, MIDC પોલીસે સોમવારે વહેલી સવારે કામરા વિરુદ્ધ ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) ની વિવિધ કલમો હેઠળ FIR નોંધી હતી, જેમાં 353(1)(b) (જાહેર દુષ્કર્મને પ્રોત્સાહન આપતા નિવેદનો) અને 356(2) (માનહાનિ)નો સમાવેશ થાય છે.

તમને જણાવી દઈએ કે કોમેડિયન કુણાલ કામરાએ પોતાના શોમાં બોલિવૂડ ફિલ્મ 'દિલ તો પાગલ હૈ'ના ગીતની પેરોડી બનાવી છે. આ ગીત દ્વારા તેમણે મહારાષ્ટ્રના નાયબ CM એકનાથ શિંદે પર તીખી ટિપ્પણીઓ કરી છે. આ ટિપ્પણી શિવસેના (શિંદે જૂથ) ના નેતાઓ દ્વારા નાપસંદ કરવામાં આવી છે. કામરાના આ વીડિયોના શબ્દો છે - થાણે રિક્ષા, ચહેરા પર દાઢી... આ વીડિયો ક્લિપમાં ગુવાહાટી, દેશદ્રોહી જેવા શબ્દોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ વિડીયો હજુ પણ કુણાલ કામરાના x પર દેખાય છે.