બાળકોના અભ્યાસક્રમમાં 'ઈમરજન્સી' ના અધ્યાયથી વિવાદ

Emergency: ભારતના રાજકીય ઇતિહાસની સૌથી ચર્ચાસ્પદ અને વિવાદાસ્પદ ઘટનાઓમાંની એક ગણાતી 1975ની ઇમરજન્સી હવે શાળા શિક્ષણનો પણ ભાગ બનવા જઈ રહી છે.નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એજ્યુકેશનલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેનિંગ (NCERT) દ્વારા ધોરણ 9ના સામાજિક વિજ્ઞાનના નવા અભ્યાસક્રમમાં ઇમરજન્સી વિષયને સામેલ કરવામાં આવ્યો છે.આ નિર્ણય બાદ દેશભરમાં શિક્ષણવિદો, રાજકીય વિશ્લેષકો અને વિવિધ રાજકીય પક્ષો વચ્ચે ચર્ચાનો માહોલ સર્જાયો છે.ઇમરજન્સીનો સમયગાળો ભારતના લોકશાહી ઇતિહાસમાં એક એવા અધ્યાય તરીકે ઓળખાય છે, જ્યાં નાગરિક અધિકારો પર નિયંત્રણ, મીડિયા પર સેન્સરશિપ અને રાજકીય વિરોધીઓની ધરપકડ જેવી ઘટનાઓ બની હતી. હવે નવી પેઢીને આ ઐતિહાસિક ઘટનાની જાણકારી શાળાના સ્તરથી જ આપવામાં આવશે.

શું હતી 1975ની ઇમરજન્સી?
25 જૂન 1975ના રોજ તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીએ દેશમાં આંતરિક અશાંતિનો હવાલો આપીને ઇમરજન્સી જાહેર કરી હતી.બંધારણની કલમ 352 હેઠળ લાગુ કરાયેલી આ ઇમરજન્સી 21 માર્ચ 1977 સુધી ચાલી હતી.આ સમય દરમિયાન કેન્દ્ર સરકારને વિશેષ સત્તાઓ પ્રાપ્ત થઈ હતી. અનેક વિરોધી નેતાઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, પ્રેસ પર નિયંત્રણ મૂકવામાં આવ્યું હતું અને કેટલીક બંધારણીય સ્વતંત્રતાઓને મર્યાદિત કરવામાં આવી હતી.ભારતીય લોકશાહી માટે આ સમયગાળો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે કારણ કે તે લોકશાહી અને સત્તાના સંતુલન વિશે મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.

1975ની કટોકટી વિશે બાળકોને ભણાવાશે 
NCERT એ પહેલી વાર ધોરણ 9ના સામાજિક વિજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તકમાં 1975-77 ની ઇમરજન્સીનો  સમાવેશ કર્યો છે. સ્વતંત્રતા પછી ભારતીય લોકશાહીના સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને વિવાદાસ્પદ તબક્કાઓમાંના એક તરીકે ગણાતા સમયગાળાને આવરી લેતો આ પ્રકરણ હવે વિદ્યાર્થીઓને ભણાવવામાં આવશે. ઇન્ડિયા એન્ડ બિયોન્ડ" નામના નવા NCERT પુસ્તકમાં કટોકટીને ભારતીય લોકશાહી સામેના એક મોટા પડકાર તરીકે રજૂ કરવામાં આવી છે. આ પરિવર્તન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે દેશ કટોકટી લાદ્યાના 50 વર્ષ પૂર્ણ કરી રહ્યો છે.

કટોકટી વિશે શું સમજાવવામાં આવ્યું છે? 
પુસ્તકમાં ઇમરજન્સી વિશે એવુ સમજાવવામાં આવ્યું છે કે 1970 ના દાયકાની શરૂઆતમાં વધતી જતી બેરોજગારી, ફુગાવા અને સરકાર સામે વધતા અસંતોષને કારણે દેશભરમાં વિરોધ પ્રદર્શનો તીવ્ર બન્યા હતા. આ પૃષ્ઠભૂમિ સામે, જૂન 1975 માં, તત્કાલીન પીએમ ઇન્દિરા ગાંધીના નેતૃત્વ હેઠળની સરકારે આંતરિક અશાંતિનો ઉલ્લેખ કરીને રાષ્ટ્રીય કટોકટી લાદી હતી.પુસ્તક અનુસાર, કટોકટી દરમિયાન મોટાભાગના મૂળભૂત અધિકારો સ્થગિત કરવામાં આવ્યા હતા. પ્રેસ પર સેન્સરશીપ લાદવામાં આવી હતી, અને અસંખ્ય રાજકીય નેતાઓ અને સામાજિક કાર્યકરોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન, લોકશાહી સંસ્થાઓ દબાણ હેઠળ આવી હતી, અને નાગરિક સ્વતંત્રતાઓ પણ પ્રભાવિત થઈ હતી.

રાજકીય પ્રતિક્રિયાઓ
ઇમરજન્સીને અભ્યાસક્રમમાં સામેલ કરવાના નિર્ણયને લઈને રાજકીય ક્ષેત્રમાં વિવિધ પ્રકારની પ્રતિક્રિયાઓ જોવા મળી રહી છે.કેટલાક લોકો માને છે કે વિદ્યાર્થીઓને દેશના દરેક મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક પ્રસંગ વિશે જાણકારી હોવી જોઈએ. બીજી તરફ કેટલાક વિવેચકોનું માનવું છે કે ઇતિહાસને સંતુલિત અને તટસ્થ રીતે રજૂ કરવો જરૂરી છે.શિક્ષણવિદોનું કહેવું છે કે વિદ્યાર્થીઓને તથ્યોના આધારે માહિતી આપવી જોઈએ જેથી તેઓ સ્વતંત્રપણે પોતાનું મત બનાવી શકે.વિશ્વના અન્ય દેશોમાં પણ ભણાવવામાં આવે છે આવા અધ્યાયવિશ્વના અનેક દેશોમાં લોકશાહી સામે ઊભા થયેલા પડકારો, યુદ્ધો, રાજકીય સંકટો અને બંધારણીય સંઘર્ષો વિશે વિદ્યાર્થીઓને શીખવવામાં આવે છે.જર્મનીમાં નાઝી શાસન, દક્ષિણ આફ્રિકામાં રંગભેદ અને અમેરિકામાં નાગરિક અધિકાર આંદોલન જેવા વિષયો શાળાના અભ્યાસક્રમનો ભાગ છે.તે જ રીતે ભારતની ઇમરજન્સી પણ દેશના લોકશાહી વિકાસને સમજવા માટે મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક ઘટના માનવામાં આવે છે.

નવી પેઢી માટે શા માટે જરૂરી?
આજના ડિજિટલ યુગમાં વિદ્યાર્થીઓને માત્ર પુસ્તકી જ્ઞાન પૂરતું નથી. તેમને દેશના રાજકીય અને સામાજિક ઇતિહાસ વિશે પણ સમજ હોવી જોઈએ.ઇમરજન્સીનો અભ્યાસ તેમને સમજાવશે કે લોકશાહી કેટલી મૂલ્યવાન છે અને તેને જાળવી રાખવા માટે નાગરિકોની સક્રિય ભાગીદારી કેટલી જરૂરી છે.આ ઉપરાંત વિદ્યાર્થીઓને સંવિધાન, મૂળભૂત અધિકારો અને લોકશાહી સંસ્થાઓ પ્રત્યે વધુ જાગૃતિ મળશે.

જયપ્રકાશ નારાયણના આંદોલનનો પણ ઉલ્લેખ 
નવા NCERT પુસ્તકમાં સમાજવાદી નેતા જયપ્રકાશ નારાયણ (જેપી) ની ભૂમિકાનું પણ વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે, જેઓ 'લોકનાયક' (લોકોના નેતા) તરીકે જાણીતા હતા. પુસ્તકમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે જયપ્રકાશ નારાયણની આગેવાની હેઠળના જન આંદોલનોએ વિદ્યાર્થીઓ અને સામાન્ય નાગરિકોને એકત્ર કર્યા હતા, ખાસ કરીને બિહાર અને ગુજરાતમાં. ત્યારબાદ, 1977 માં કટોકટી હટાવવામાં આવી હતી, અને સામાન્ય ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી, જેનાથી જનતા મતદાન દ્વારા પોતાનો નિર્ણય વ્યક્ત કરી શકી હતી. NCERT અનુસાર, તત્કાલીન શાસક સરકારની હાર ભારતીય લોકશાહીની સ્થિતિસ્થાપકતા અને લોકશાહી પ્રક્રિયાની મજબૂતાઈ દર્શાવે છે.અભ્યાસક્રમમાાં કટોકટીને ફક્ત એક ઐતિહાસિક ઘટના તરીકે નહીં પરંતુ લોકશાહીની કસોટી તરીકે રજૂ કરવામાં આવી છે. આ પ્રકરણમાં લોકશાહી સામેના અન્ય પડકારો, જેમ કે નકલી સમાચાર, ખોટી માહિતી, જાહેર સંપત્તિને નુકસાન, ગરીબી, પ્રાદેશિકતા, જાતિ આધારિત ભેદભાવ અને લિંગ અસમાનતા વિશે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી છે.

NCERT માં કટોકટીનો અભ્યાસ દાખલ કરવા મામલે ગુજરાત કોંગ્રેસની પ્રતિક્રિયા
ગુજરાત કોંગ્રેસના પ્રવક્તા ડો. મનીષ દોશીએ ભાજપ સરકાર સામે ઉઠાવ્યા સવાલ,મૂળ સમસ્યામાંથી ધ્યાન ભટકાવવાની ભાજપ સરકારની નીતિ,
કેન્દ્રની ભાજપ સરકાર દિશા વિહિન,દરેક બાળકને ઇતિહાસ વિશે વાકેફ થવું જોઈએ પણ તે સિલેક્ટિવ નહીં ઓબ્જેક્ટિવ,સરકારે એ પણ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે કોણ માફી વીર તરીકે ઓળખાયું ,ગુજરાત શિક્ષણમાં સતત પાછળ ધકેલાઈ ગયુ,ભાજપ સરકારમાં કેટલાં પેપર લીક થયા તે અભ્યાક્રમમાં દાખલ કરવું જોઈએ.