વિદેશમંત્રીએ US સામે શા માટે નોંધાવ્યો વિરોધ?

વૈશ્વિક દરિયાઈ વેપાર માર્ગો પર સુરક્ષાને લઈને ફરી એકવાર મોટો વિવાદ સર્જાયો છે. ઓમાનના દરિયાકાંઠા નજીક પલાઉના ધ્વજવાળા ઓઇલ ટેન્કર 'MT સેટેબેલો' (MT Settebello) પર અમેરિકી નૌસેના દ્વારા કરવામાં આવેલી સૈન્ય કાર્યવાહીમાં ત્રણ ભારતીય નાવિકોના કરુણ મોત નીપજ્યા છે. આ ઘટનાને પગલે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધોમાં ભારે ગરમાવો આવી ગયો છે. ભારતના વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરે આ મામલે અત્યંત કડક વલણ અપનાવીને અમેરિકાને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ઝાટકી નાખ્યું છે.

ઘટનાની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિગતો
ઓમાનના તટ નજીક આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં પસાર થઈ રહેલા કોમર્શિયલ જહાજ 'MT સેટેબેલો' પર અમેરિકી નૌસેનાએ ઓપરેશન હાથ ધર્યું હતું.ક્રૂ મેમ્બર્સની સ્થિતિ: આ ઓઇલ ટેન્કર પર કુલ ૨૪ ભારતીય ક્રૂ મેમ્બર્સ સવાર હતા.હુમલા અને કટોકટીની સ્થિતિ વચ્ચે ૨૧ ભારતીય નાવિકોને સુરક્ષિત રીતે બચાવી લેવામાં આવ્યા છે. આ ઘટનામાં ફરજ બજાવતા ત્રણ ઉચ્ચ અને આશાસ્પદ ભારતીય અધિકારીઓએ જીવ ગુમાવ્યા છે:આદિત્ય શર્મા (ડેક કેડેટ),શિવાનંદ ચૌરસિયા,પટનાલા સુરેશ (ચીફ એન્જિનિયર)

વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરનો અમેરિકા સામે પ્રહાર
આ દુર્ઘટનાના સમાચાર મળતા જ ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય એક્શનમાં આવ્યું હતું. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રૂબિયો સાથે ટેલિફોનિક વાતચીત કરીને ભારતની તીવ્ર નારાજગી અને આક્રોશ વ્યક્ત કર્યો હતો.કોમર્શિયલ અને વેપારી જહાજો વિરુદ્ધ આ પ્રકારની ઘાતક સૈન્ય કાર્યવાહી કોઈપણ સંજોગોમાં સ્વીકાર્ય કે યોગ્ય નથી. વેપારી જહાજોને નિશાન બનાવવાથી વૈશ્વિક દરિયાઈ સુરક્ષા પર ગંભીર અને નકારાત્મક અસરો પડે છે.

રાજદ્વારી સ્તરે ભારતના કડક પગલાં
ભારતે આ મુદ્દાને માત્ર ફોન કોલ પૂરતો સીમિત રાખ્યો નથી, પરંતુ નવી દિલ્હીમાં રાજદ્વારી સ્તરે પણ મજબૂત વિરોધ નોંધાવ્યો છે,અમેરિકી રાજદ્વારીને સમન્સ: ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે નવી દિલ્હીમાં તૈનાત અમેરિકી રાજદ્વારી જેસન મીક્સને ટૂંકા ગાળામાં બીજી વખત તેડું મોકલ્યું (સમન્સ પાઠવ્યું) હતું.ચિંતાની અભિવ્યક્તિ: ભારતે આ હુમલાને "અત્યંત ચિંતાજનક" ગણાવીને ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓનું પુનરાવર્તન ન થાય તે માટે કડક આદેશ આપ્યા છે.આ ઘટના અંગે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) અને ઇન્ટરનેશનલ મેરિટાઇમ ઓર્ગેનાઇઝેશન (IMO) એ પણ અમેરિકી નૌસેનાની આ આકરી કાર્યવાહીની ટીકા કરી છે.

અમેરિકી સેનાએ આપી સફાઈ
વિવાદ વધતા અમેરિકી સૈન્ય વડાઓ દ્વારા સત્તાવાર નિવેદન જારી કરીને આ કાર્યવાહી પાછળ બચાવનામું રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. અમેરિકાનો દાવો છે કે:'MT સેટેબેલો' જહાજ ઈરાન સાથે જોડાયેલા પ્રતિબંધોનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું હતું.યુએસ નેવી દળો દ્વારા આપવામાં આવેલા આદેશો અને નિર્દેશોનું જહાજના કેપ્ટન દ્વારા પાલન કરવામાં આવી રહ્યું ન હતું.પ્રતિબંધોને કડકાઈથી લાગુ કરવા માટે આ ઓપરેશન અનિવાર્ય બન્યું હતું.જોકે, ભારત સરકારે અમેરિકાની આ સફાઈને ફગાવી દીધી છે અને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં કોઈપણ બહાના હેઠળ નિર્દોષ નાવિકોના જીવ લેવાનો અધિકાર કોઈ દેશને નથી.

ભારત સરકાર દ્વારા સુરક્ષા એજન્સીઓને હાઈ એલર્ટ
આ ઘટના બાદ સમુદ્રમાં ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષાને લઈને ચિંતાઓ વધી ગઈ છે. રક્ષામંત્રી અને વિદેશ મંત્રાલયની બેઠક બાદ સરકારે નીચે મુજબના કડક પગલાં લીધા છે, ભારતીય દરિયાઈ સુરક્ષા એજન્સીઓ અને નેવીને હાઈ એલર્ટ પર મૂકવામાં આવી છે. દરિયાઈ વિસ્તારમાં ભારતીય નાગરિકો અને જહાજોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ અધિકારીઓ સાથે સંકલન મજબૂત કરવામાં આવ્યું છે. આ વિસ્તારમાંથી પસાર થતા અન્ય ભારતીય વ્યાપારી જહાજોને વિશેષ સાવચેતી રાખવા સૂચના અપાઈ છે.

એસ. જયશંકરનું આ કડક વલણ
અમેરિકા અને ભારત વચ્ચે આર્થિક તેમજ વ્યૂહાત્મક સંબંધો મજબૂત હોવા છતાં, ભારતે પોતાના નાગરિકોની સુરક્ષાના ભોગે કોઈ પણ પ્રકારની બાંધછોડ કરવાનો ઇનકાર કરી દીધો છે. એસ. જયશંકરનું આ કડક વલણ દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક મંચ પર ભારત હવે એક સાર્વભૌમ અને મજબૂત રાષ્ટ્ર તરીકે પોતાના હિતોની રક્ષા માટે સુપરપાવર દેશો સામે પણ અવાજ ઉઠાવતા અચકાતું નથી. ઓમાન તટની આ ઘટના આગામી દિવસોમાં ભારત-અમેરિકા સંબંધોની નવી દિશા નક્કી કરશે.

કુલ 24 ભારતીય ક્રૂ મેમ્બર્સ સવાર હતા
ઓમાનના તટ નજીક પલાઉના ધ્વજવાળા ઓઇલ ટેન્કર 'MT સેટેબેલો' પર અમેરિકી નૌસેનાએ આ કાર્યવાહી કરી હતી. આ જહાજ પર કુલ 24 ભારતીય ક્રૂ મેમ્બર્સ સવાર હતા, જેમાંથી 21 લોકોને સુરક્ષિત બચાવી લેવાયા છે, જ્યારે ડેક કેડેટ આદિત્ય શર્મા, એન્જિન ફિટર શિવાનંદ ચૌરસિયા અને ચીફ એન્જિનિયર પટનાલા સુરેશ નામના ત્રણ ભારતીય નાવિકોના મોત થયા છે.