Karnataka CM DK Shivakumar Sworn in: કર્ણાટકના રાજકારણમાં આખરે એક મોટો અને ઐતિહાસિક વળાંક આવ્યો છે. બેંગલુરુના લોક ભવન ખાતે આયોજિત એક ભવ્ય અને હાઈ-પ્રોફાઈલ શપથ ગ્રહણ સમારોહમાં કોંગ્રેસના કટોકટી વ્યવસ્થાપક અને વરિષ્ઠ નેતા ડી.કે. શિવકુમારે સત્તાવાર રીતે કર્ણાટકના મુખ્યમંત્રી તરીકે પદ અને ગુપ્તતાના શપથ લીધા છે. શપથ ગ્રહણ દરમિયાન શિવકુમારે ગરિમાપૂર્વક બંધારણની નકલ હાથમાં રાખીને શપથ લીધા હતા. તેમની સાથે કોંગ્રેસના અન્ય વરિષ્ઠ નેતા જી. પરમેશ્વરે નાયબ મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ ગ્રહણ કર્યા છે. રાજ્યપાલ થાવરચંદ ગેહલોતે બંને ટોચના નેતાઓને પદના શપથ લેવડાવ્યા હતા. આ સમારોહમાં કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય નેતાઓ, પક્ષના પદાધિકારીઓ અને હજારોની સંખ્યામાં સમર્થકો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા, જેના કારણે વાતાવરણ ઉત્સવમય બન્યું હતું. આ સત્તા પરિવર્તન પૂર્વ મુખ્યમંત્રી સિદ્ધારમૈયાના રાજીનામા બાદ થયું છે. 23 મે 2023થી રાજ્યની કમાન સંભાળી રહેલા સિદ્ધારમૈયાએ 28 મે 2026ના રોજ પોતાના પદ પરથી સત્તાવાર રાજીનામું આપ્યું હતું. ત્યારબાદ 30 મેના રોજ બેંગલુરુમાં મળેલી કોંગ્રેસ ધારાસભ્ય દળ (CLP)ની બેઠકમાં ડી.કે. શિવકુમારને સર્વાનુમતે નવા નેતા તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા. રસપ્રદ વાત એ છે કે, આ બેઠકમાં શિવકુમારના નામનો પ્રસ્તાવ ખુદ સિદ્ધારમૈયાએ જ મૂક્યો હતો, જેને તમામ ધારાસભ્યોએ ટેકો આપ્યો હતો.
કેબિનેટનું વિસ્તરણ: 12 મંત્રીઓએ પણ લીધા શપથ મુખ્યમંત્રી અને નાયબ મુખ્યમંત્રીની સાથે નવી સરકારના પ્રથમ કેબિનેટ વિસ્તરણ હેઠળ અન્ય 12 વરિષ્ઠ અને યુવા ધારાસભ્યોએ પણ મંત્રી પદના શપથ લીધા છે. મંત્રીમંડળના આ પ્રથમ જૂથમાં પૂર્વ સીએમ સિદ્ધારમૈયાના પુત્ર અને વિધાન પરિષદના સભ્ય (MLC) ડૉ. યતીન્દ્ર સિદ્ધારમૈયાનો પણ સમાવેશ થાય છે. શપથ લેનારા અન્ય અગ્રણી નેતાઓની યાદી નીચે મુજબ છે: એમ.બી. પાટિલ રામલિંગા રેડ્ડી સતીશ જરકીહોલી કૃષ્ણ બાયરે ગૌડા પ્રિયાંક ખડગે (મલ્લિકાર્જુન ખડગેના પુત્ર) યુ.ટી. ખાદર ઈશ્વર ખાંડ્રે બાયરથી સુરેશ ડૉ. શરણ પ્રકાશ પાટિલ કે.એચ. મુનિયપ્પા કે.જે. જ્યોર્જ
કે.એચ. મુનિયપ્પાએ ભગવાનના નામે શપથ લઈને ડી.કે. શિવકુમારના મંત્રીમંડળમાં સ્થાન મેળવ્યું છે. આ હાઈ-પ્રોફાઈલ કેબિનેટમાં અનુભવી ચહેરાઓ અને પ્રાદેશિક સમીકરણોને સંતુલિત કરવાનો પક્ષ હાઈકમાન્ડ દ્વારા પૂરો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
મહત્વપૂર્ણ વિભાગોની વહેંચણી: કોને કયું મંત્રાલય મળવાની શક્યતા? નવી સરકારના શપથ ગ્રહણની સાથે જ મંત્રીમંડળમાં વિભાગોની વહેંચણી અંગેની ચર્ચાઓ પણ અંતિમ તબક્કામાં પહોંચી ગઈ છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, વરિષ્ઠ નેતાઓની સિનિયોરિટી અને ક્ષમતાને ધ્યાનમાં રાખીને મહત્વના પોર્ટફોલિયો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે: નાયબ મુખ્યમંત્રી જી. પરમેશ્વર: તેમને અત્યંત મહત્વનો ગણાતો મહેસૂલ (Revenue) વિભાગ સોંપવામાં આવે તેવી પ્રબળ શક્યતા છે. પ્રિયાંક ખડગે: ગૃહ મંત્રાલય (Home Department)નો મહત્વનો હવાલો તેમને મળી શકે છે, જે રાજ્યની કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે. કૃષ્ણ બાયરે ગૌડા: તેમને ગ્રામીણ વિકાસ અને પંચાયત રાજ (RDPR) તેમજ બેંગલુરુ વિકાસ પોર્ટફોલિયો (BMRDA સિવાય) સોંપવામાં આવી શકે છે. રામલિંગા રેડ્ડી: બેંગલુરુના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પડકારોને જોતાં તેમને બેંગલુરુ વિકાસ અથવા જળ સંસાધન વિભાગ મળી શકે છે. એમ.બી. પાટિલ અને અન્ય: એમ.બી. પાટિલને ઉદ્યોગ વિભાગ, યુ.ટી. ખાદરને આરોગ્ય વિભાગ અને ડૉ. શરણ પ્રકાશ પાટિલને તબીબી શિક્ષણ વિભાગ સોંપવામાં આવે તેવી ચર્ચા છે.
અઢી-અઢી વર્ષની પાવર-શેરિંગ ફોર્મ્યુલા અને બદલાયેલું રાજકારણ કર્ણાટકમાં આ સત્તા પરિવર્તન કોઈ અચાનક આવેલો વળાંક નથી, પરંતુ 2023ની વિધાનસભા ચૂંટણી જીત્યા બાદ હાઈકમાન્ડ દ્વારા નક્કી કરાયેલી ગુપ્ત પાવર-શેરિંગ ફોર્મ્યુલાનો એક ભાગ છે. 2023માં જ્યારે કોંગ્રેસે બહુમતી મેળવી ત્યારે સિદ્ધારમૈયા અને ડી.કે. શિવકુમાર બંને સીએમ પદ માટે અડગ હતા. તે સમયે એવી ફોર્મ્યુલા બનાવવામાં આવી હતી કે બંને નેતાઓ અઢી-અઢી વર્ષ માટે મુખ્યમંત્રી બનશે. નવેમ્બર 2025માં સિદ્ધારમૈયાનો અઢી વર્ષનો કાર્યકાળ પૂર્ણ થઈ ગયો હતો, પરંતુ તે સમયે તેઓ પદ છોડવા તૈયાર નહોતા. ડિસેમ્બર 2025માં જ સત્તા પરિવર્તન થવાનું હતું, પરંતુ રાહુલ ગાંધી સહિતના તમામ કેન્દ્રીય નેતાઓ કેરળની ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં વ્યસ્ત હોવાને કારણે આ ફેરફાર ટળી ગયો હતો. આખરે, મે 2026ના અંતમાં હાઈકમાન્ડે હસ્તક્ષેપ કરીને આ ફોર્મ્યુલાનો અમલ કરાવ્યો છે.
માત્ર 3 દિવસમાં પલટાયો કર્ણાટકનો રાજકીય ઘટનાક્રમ રાજ્યમાં સત્તા પરિવર્તનની સ્ક્રિપ્ટ માત્ર ત્રણ દિવસની અંદર ખૂબ જ નાટ્યાત્મક રીતે લખાઈ હતી: 28 મે: તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી સિદ્ધારમૈયાએ લોક ભવન જઈને રાજ્યપાલના સચિવને પોતાનું રાજીનામું સોંપ્યું હતું (રાજ્યપાલ તે સમયે પારિવારિક કારણોસર બેંગલુરુ બહાર હતા). રાજીનામું આપતાં પહેલાં તેમણે પોતાના નિવાસસ્થાને મંત્રીઓની બેઠક બોલાવી હતી, જ્યાં ભાવુક દ્રશ્યો સર્જાયા હતા અને ડી.કે. શિવકુમારે સિદ્ધારમૈયાના ચરણ સ્પર્શ કરી આશીર્વાદ લીધા હતા. 29 મે: સિદ્ધારમૈયા અને શિવકુમાર તાબડતોબ દિલ્હી પહોંચ્યા હતા, જ્યાં તેમણે કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગે અને રાહુલ ગાંધી સાથે લાંબી બેઠક કરી હતી. આ બેઠકમાં સિદ્ધારમૈયાએ પોતાના પુત્ર યતીન્દ્ર માટે કેબિનેટમાં મહત્વના પદની માંગ કરી હતી, જે સ્વીકારવામાં આવી હતી. 30 મે: બેંગલુરુમાં કોંગ્રેસ ધારાસભ્ય દળની સત્તાવાર બેઠક મળી, જેમાં સિદ્ધારમૈયાના પ્રસ્તાવ બાદ ડી.કે. શિવકુમારને વિધિવત રીતે નવા નેતા તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યા હતા.
વિદ્યાર્થી નેતાથી સીએમ પદ સુધી: ડી.કે. શિવકુમારની રાજકીય સફર 1962માં બેંગલુરુ નજીક કનકપુરામાં જન્મેલા ડી.કે. શિવકુમાર વોક્કાલિગા સમુદાયના એક મજબૂત અને પ્રભાવશાળી નેતા છે. તેમણે 1980ના દાયકાની શરૂઆતમાં એક સામાન્ય વિદ્યાર્થી નેતા તરીકે પોતાની રાજકીય કારકિર્દી શરૂ કરી હતી. 1979માં જ્યારે દેવરાજ ઉર્સ કોંગ્રેસથી અલગ થયા, ત્યારે શિવકુમારે પક્ષ પ્રત્યે વફાદારી દર્શાવી કોંગ્રેસમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. 1985માં તેમની પ્રથમ ચૂંટણી પહેલાં, પક્ષના વિદ્યાર્થી સંગઠન NSUI એ તેમને ટિકિટ આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો અને ભાજપના નેતા અનંત કુમારે તેમને ABVPમાં લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ શિવકુમાર કોંગ્રેસમાં જ રહ્યા. 1985માં તેમણે સત્તાનુર બેઠક પરથી દિગ્ગજ નેતા એચ.ડી. દેવગૌડા સામે પ્રથમ વિધાનસભા ચૂંટણી લડી પરંતુ તેઓ હારી ગયા હતા. જોકે, હારથી હિંમત હાર્યા વિના તેમણે મહેનત ચાલુ રાખી અને 1989માં માત્ર 27 વર્ષની ઉંમરે સત્તાનુરથી પ્રથમ વખત ધારાસભ્ય તરીકે ચૂંટાઈ આવ્યા હતા.
અઢળક સંપત્તિ, વિવાદો અને પક્ષના 'સંકટમોચક' ડી.કે. શિવકુમારની ગણતરી દેશના સૌથી ધનિક રાજકારણીઓમાં થાય છે. તેમની પાસે ₹1,413 કરોડથી વધુની જંગમ અને સ્થાવર સંપત્તિ છે. તેઓ રિયલ એસ્ટેટ, માઇનિંગ (ખાણકામ) અને હોટેલ ઉદ્યોગના મોટા બિઝનેસમેન છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, આટલી અઢળક સંપત્તિ હોવા છતાં, તેમના ચૂંટણી એફિડેવિટમાં માત્ર એક જૂની ટોયોટા ક્વોલિસ કાર નોંધાયેલી છે અને તેમના પર ₹263 કરોડનું દેવું પણ છે.
કોંગ્રેસ પક્ષમાં તેમની મુખ્ય ઓળખ એક 'ટ્રબલશૂટર' (સંકટમોચક) તરીકેની છે. જ્યારે પણ પક્ષના ધારાસભ્યોને તૂટતા બચાવવાના હોય, રિસોર્ટ પોલિટિક્સ કરવાનું હોય, ચૂંટણીનું આર્થિક કે લોજિસ્ટિકલ મેનેજમેન્ટ કરવાનું હોય કે કોઈ ગુપ્ત રાજકીય વ્યુહરચના ઘડવાની હોય, ત્યારે હાઈકમાન્ડ હંમેશા 'ડીકે' પર જ ભરોસો કરે છે. જોકે, આ ભવ્ય રાજકીય કારકિર્દીની સાથે તેઓ વિવાદોમાં પણ ઘેરાયેલા રહ્યા છે. તેમની સામે 19 થી વધુ ગુનાહિત કેસો નોંધાયેલા છે. એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) તેમની સામે મની લોન્ડરિંગના કેસમાં તપાસ કરી રહ્યું છે. 2017માં આવકવેરા વિભાગના દરોડા દરમિયાન તેમના ઘરેથી ₹8.5 કરોડ રોકડા મળી આવ્યા હતા, જેના કારણે 2019માં તેમની ધરપકડ થઈ હતી અને તેમણે દિલ્હીની તિહાર જેલમાં 50 દિવસ વિતાવવા પડ્યા હતા. આ ઉપરાંત સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI) પણ તેમની સામે આવક કરતાં વધુ સંપત્તિના કેસમાં તપાસ ચલાવી રહી છે. આ તમામ કાનૂની પડકારો અને જેલયાત્રા છતાં, ડી.કે. શિવકુમારે પક્ષ સંગઠન પર પોતાની પકડ મજબૂત રાખી અને આખરે કર્ણાટકના સર્વોચ્ચ પદ સુધી પહોંચવામાં સફળ રહ્યા છે.

જી. પરમેશ્વર બન્યા ડેપ્યુટી સીએમ

June 3, 2026 | 18:31 IST