ISRO ના ચંદ્રયાન 3 ને મળી મોટી સફળતા, ચંદ્ર પર વસવાટ કરવા માટે મળી આવી આ વસ્તુઓ...

ચંદ્રયાન-3 માંથી મળેલા ડેટાના સંશોધનથી જાણવા મળ્યું છે કે ચંદ્રના ધ્રુવીય પ્રદેશોમાં અગાઉના અંદાજ કરતાં વધુ બરફ હોઈ શકે છે. અમદાવાદના વૈજ્ઞાનિક દુર્ગા પ્રસાદ કરનમના મતે, ચંદ્રની સપાટી પર તાપમાનમાં મોટો ફેરફાર બરફના નિર્માણની પ્રક્રિયાને અસર કરી શકે છે. આ બરફના કણોનું સંશોધન કરવાથી આપણને સમજવામાં મદદ મળશે કે તેઓ કેવી રીતે બન્યા અને ક્યાંથી આવ્યા. આ સંશોધન 'કોમ્યુનિકેશન્સ અર્થ એન્ડ એન્વાયર્નમેન્ટ' નામના મેગેઝિનમાં પ્રકાશિત થયું છે.

ચંદ્રનું તાપમાન કેટલું છે?

ચંદ્રયાન-3 ઓગસ્ટ 2023 માં ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પાસે સફળતાપૂર્વક ઉતરાણ કર્યું. આ સ્થળને પાછળથી 'શિવ શક્તિ પોઇન્ટ' નામ આપવામાં આવ્યું. આ સ્થળ આશરે 69 ડિગ્રી દક્ષિણ અક્ષાંશ પર છે. અહીં દિવસ દરમિયાન તાપમાન 82 ડિગ્રી સેલ્સિયસ અને રાત્રે -170 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચે છે. તે જ સમયે, ઉતરાણ સ્થળની નજીકના સપાટ વિસ્તારનું તાપમાન દિવસ દરમિયાન 60 ડિગ્રી સેલ્સિયસ હતું. તાપમાનમાં આ તફાવત નાસાના આર્ટેમિસ મિશનના સંભવિત સ્થળો સાથે મેળ ખાય છે.

ChaSTE શું છે?

ચંદ્રયાન-3 ના વિક્રમ લેન્ડર પર એક ખાસ સાધન 'ChaSTE' સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું, જે સપાટી પર અને 10 સેન્ટિમીટર નીચે સુધીનું તાપમાન માપતું હતું. ISRO અનુસાર, ChaSTE ચંદ્રની માટીના તાપમાનને સમજવામાં મદદ કરે છે. તેમાં 10 સેન્સર લગાવેલા છે, જે વિવિધ ઊંડાણો પર તાપમાન માપી શકે છે. 

ઢાળને કારણે વધી રીડિંગ...

કરનમના મતે, ઉતરાણ સ્થળના સહેજ ઢાળને કારણે ChaSTE ના તાપમાનના રીડિંગમાં વધારો થયો હતો. ઢાળના ખૂણા તાપમાનને કેવી રીતે અસર કરે છે તે સમજવા માટે વૈજ્ઞાનિકોએ એક મોડેલ બનાવ્યું. આ મોડેલ દર્શાવે છે કે જો ઢાળ 14 ડિગ્રીથી વધુ હોય અને સૂર્ય તરફ ન હોય, તો બરફ બનવાની અને ત્યાં રહેવાની સંભાવના વધારે છે. આનો અર્થ એ થયો કે ચંદ્રના ઘણા વિસ્તારોમાં બરફ બની શકે છે અને તે ત્યાંથી મેળવી શકાય છે.

બરફ સીધો વરાળમાં ફેરવાય છે...

બરફ પાણીમાં ફેરવાઈ જવાની શક્યતા વિશે પૂછવામાં આવતા, કરનમે કહ્યું કે ચંદ્રની સપાટી પર ખૂબ જ ઓછું દબાણ છે, જેના કારણે પાણી પ્રવાહી સ્વરૂપમાં રહી શકતું નથી. તેથી બરફ ઓગળશે નહીં અને પાણીમાં ફેરવાશે નહીં, પરંતુ સીધા વરાળમાં ફેરવાશે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે, અત્યાર સુધી ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, ચંદ્ર પર જીવન માટે ક્યારેય અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓ નહોતી.  

'માનવ અસ્તિત્વ માટે બરફ જરૂરી છે'

ભવિષ્યમાં ચંદ્ર પર માનવ વસવાટ અને શોધખોળ માટે બરફ એક આવશ્યક સ્ત્રોત બનશે. તેથી, ChaSTE જેવા સાધનોમાંથી વધુ ડેટા એકત્રિત કરવાની જરૂર છે. વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે ચંદ્રના કેટલાક ઊંચા પ્રદેશો બરફ શોધવા, સંસાધનો એકત્રિત કરવા અને માનવો માટે રહેવા માટે યોગ્ય સ્થાનો હોઈ શકે છે. વધુમાં, આ સ્થાનો તકનીકી રીતે પણ સરળ સાબિત થઈ શકે છે.