અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટનો હિજાબ પર મોટો ચુકાદો: સ્કૂલ યુનિફોર્મ સાથે હિજાબની મંજૂરીની અરજી ફગાવી

Allahabad High Court Hijab School Uniform Verdict: પ્રયાગરાજની ટાગોર પબ્લિક સ્કૂલની ધોરણ 11ની મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીનીએ સ્કૂલ યુનિફોર્મ સાથે હિજાબ પહેરવાની મંજૂરી માંગી હતી. અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે અરજી ફગાવીને કહ્યું કે સમાન ડ્રેસ કોડ શાળા શિસ્ત, એકરૂપતા અને બિનસાંપ્રદાયિક શૈક્ષણિક વાતાવરણ જાળવવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે હિજાબ અને સ્કૂલ યુનિફોર્મ વિવાદમાં મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. પ્રયાગરાજની ટાગોર પબ્લિક સ્કૂલની ધોરણ 11ની મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીનીએ નિયમિત સ્કૂલ યુનિફોર્મ સાથે હિજાબ અથવા હેડસ્કાર્ફ પહેરવાની પરવાનગી માંગતી રિટ અરજી કરી હતી. જોકે, જસ્ટિસ જે.જે. મુનીર અને જસ્ટિસ ઇન્દ્રજીત શુક્લાની ડિવિઝન બેન્ચે આ અરજી ફગાવી દીધી છે.

કોર્ટે જણાવ્યું કે જો શૈક્ષણિક સંસ્થાનો ડ્રેસ કોડ તમામ વિદ્યાર્થીઓ માટે સમાન, ભેદભાવ રહિત અને શિસ્ત જાળવવાના હેતુથી બનાવવામાં આવ્યો હોય, તો કોઈ એક વિદ્યાર્થી પોતાની વ્યક્તિગત અથવા ધાર્મિક પસંદગીના આધારે અલગ છૂટની માંગ કરી શકે નહીં.

હિજાબ સાથે સ્કૂલ યુનિફોર્મ પહેરવાની વિદ્યાર્થીનીની માંગ

આ સમગ્ર મામલો પ્રયાગરાજના અટ્ટારસુઇયા વિસ્તારમાં આવેલી ટાગોર પબ્લિક સ્કૂલ સાથે જોડાયેલો છે. વિદ્યાર્થીની સુકૈના રિઝવીએ પોતાની માતા મારફતે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાં રિટ અરજી દાખલ કરી હતી.

અરજદાર પક્ષના જણાવ્યા મુજબ, વિદ્યાર્થીની ધોરણ 6થી 10 સુધી આ જ શાળામાં અભ્યાસ કરતી હતી અને તે દરમિયાન હિજાબ પહેરતી હતી. અગાઉ શાળા મેનેજમેન્ટે તેના હિજાબ સામે કોઈ વાંધો ઉઠાવ્યો ન હતો.

જોકે, ધોરણ 11માં પ્રવેશ સમયે શાળા તરફથી જણાવવામાં આવ્યું હતું કે નિર્ધારિત સ્કૂલ યુનિફોર્મ સાથે વધારાનો સ્કાર્ફ અથવા હિજાબ પહેરવો ડ્રેસ કોડનું ઉલ્લંઘન છે.

હિજાબના અધિકાર માટે બંધારણીય જોગવાઈઓનો હવાલો

વિદ્યાર્થીનીના પક્ષે હાઈકોર્ટમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી કે હિજાબ પહેરવાનો અધિકાર બંધારણ હેઠળ મળેલા મૂળભૂત અધિકારો સાથે જોડાયેલો છે.

અરજદાર પક્ષે ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ 14, અનુચ્છેદ 19(1)(a) અને અનુચ્છેદ 25નો હવાલો આપ્યો હતો. હિજાબને ધાર્મિક પરંપરા અને વ્યક્તિગત પસંદગી સાથે જોડીને શાળાના ડ્રેસ કોડમાંથી છૂટ આપવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.

જોકે, હાઈકોર્ટે આ દલીલને સ્વીકારી નહોતી અને શૈક્ષણિક સંસ્થાના સમાન યુનિફોર્મ નિયમ અને શિસ્તને મહત્વ આપ્યું હતું.

અગાઉ હિજાબ પહેરવાની મંજૂરી મળી હતી તો શું હવે પણ અધિકાર રહેશે?

આ કેસમાં વિદ્યાર્થીની તરફથી એ પણ દલીલ કરવામાં આવી હતી કે અગાઉના ધોરણોમાં તે હિજાબ પહેરીને શાળામાં જતી હતી અને તે સમયે શાળા મેનેજમેન્ટે કોઈ વાંધો ઉઠાવ્યો ન હતો.

અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે આ દલીલને પણ સ્વીકારી નહોતી. કોર્ટે નોંધ્યું કે ભૂતકાળમાં શાળાએ કોઈ કારણસર નિયમમાં શિથિલતા દાખવી હોય અથવા વિદ્યાર્થીની સામે કાર્યવાહી ન કરી હોય તો તે બાબતને કાયમી કાનૂની અધિકાર તરીકે દાવો કરી શકાય નહીં.

શૈક્ષણિક સંસ્થા પોતાના નિયમો અને ડ્રેસ કોડનો સમાન રીતે અમલ કરી શકે છે.

હિજાબ ઇસ્લામની આવશ્યક ધાર્મિક પ્રથા છે? કોર્ટે શું કહ્યું?

ચુકાદામાં હાઈકોર્ટે હિજાબને લઈને મહત્વપૂર્ણ કાનૂની મુદ્દા પર પણ ચર્ચા કરી હતી.

કોર્ટે નોંધ્યું કે અરજદાર પક્ષ હિજાબ પહેરવો ઇસ્લામ ધર્મની અનિવાર્ય અથવા આવશ્યક ધાર્મિક પ્રથા છે તે સાબિત કરવા માટે પૂરતા ધાર્મિક અથવા શાસ્ત્રીય પુરાવા રજૂ કરી શક્યું નથી.

કોર્ટના અવલોકન મુજબ માત્ર કોઈ પ્રથાને ધાર્મિક ગણાવવાથી તેને આપમેળે બંધારણીય સુરક્ષા મળી જતી નથી. ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના અધિકાર હેઠળ રાહત મેળવવા માટે તેના કાનૂની અને ધાર્મિક આધારને પણ ધ્યાનમાં લેવો પડે છે.

કર્ણાટક હાઈકોર્ટના હિજાબ ચુકાદાનો પણ ઉલ્લેખ

અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે હિજાબ સંબંધિત અગાઉના ન્યાયિક ચુકાદાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

કોર્ટે ખાસ કરીને કર્ણાટક હાઈકોર્ટના 2022ના હિજાબ ચુકાદાનો સંદર્ભ લીધો હતો, જેમાં હિજાબને ઇસ્લામ ધર્મની આવશ્યક ધાર્મિક પ્રથા તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી નહોતી.

આ ઉપરાંત, હાઈકોર્ટે ‘આયેશા શિફા’ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટના વિભાજિત ચુકાદાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. કેરળ હાઈકોર્ટના ‘ફાતિમા તસ્નીમ વિરુદ્ધ કેરળ રાજ્ય’ કેસના અવલોકનોને પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યા હતા.

સ્કૂલ યુનિફોર્મ અને શિસ્ત પર હાઈકોર્ટનો ભાર

અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં સ્કૂલ યુનિફોર્મના હેતુ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

કોર્ટના મતે સમાન યુનિફોર્મનો મુખ્ય હેતુ વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચેના સામાજિક, આર્થિક અને ધાર્મિક તફાવતોને દૂર રાખીને વર્ગખંડમાં એકસરખું શૈક્ષણિક વાતાવરણ ઊભું કરવાનો છે.

શાળામાં સમાન ડ્રેસ કોડથી શિસ્ત, એકરૂપતા અને સંસ્થાકીય ઓળખ જાળવવામાં મદદ મળે છે. જો દરેક વિદ્યાર્થી પોતાની વ્યક્તિગત પસંદગી પ્રમાણે યુનિફોર્મમાં ફેરફાર કરવાની છૂટ માંગે તો શાળાના નિર્ધારિત ડ્રેસ કોડનો હેતુ અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે.

અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટનો હિજાબ કેસમાં અંતિમ નિર્ણય શું?

તમામ દલીલો, બંધારણીય જોગવાઈઓ અને અગાઉના ન્યાયિક ચુકાદાઓને ધ્યાનમાં લીધા બાદ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીનીની રિટ અરજી ફગાવી દીધી છે.

આ નિર્ણયનો અર્થ એ છે કે ટાગોર પબ્લિક સ્કૂલના નિર્ધારિત સ્કૂલ યુનિફોર્મ અને ડ્રેસ કોડનું પાલન કરવાનું રહેશે. હાઈકોર્ટે યુનિફોર્મ સાથે હિજાબ પહેરવાની અલગ છૂટ આપવાનો આદેશ આપ્યો નથી.