Odisha Textbook Controversy: ઓડિશાના શૈક્ષણિક વિભાગમાંથી એક અત્યંત ચોંકાવનારી અને વિચિત્ર ઘટના સામે આવી છે, જેને કારણે સમગ્ર રાજ્યના શિક્ષણ જગતમાં ભારે ખળભળાટ મચી ગયો છે. રાજ્યની સરકારી શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા ધોરણ 5 ના નાના બાળકોના અંગ્રેજી વિષયના પાઠ્યપુસ્તકમાં કોઈ શૈક્ષણિક કવિતા, લોકગીત કે જ્ઞાનવર્ધક પાઠના બદલે બોલિવૂડનું એક સુપરહિટ ફિલ્મી ગીત છાપવામાં આવ્યું હોવાનો ગંભીર મામલો પ્રકાશમાં આવ્યો છે. વર્ષ 1999 માં રિલીઝ થયેલી સલમાન ખાન અને ઐશ્વર્યા રાય બચ્ચનની સુપરહિટ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'હમ દિલ દે ચૂકે સનમ' ના પ્રખ્યાત ગીત 'નિમ્બુડા-નિમ્બુડા' ના શબ્દો આ પુસ્તકમાં શૈક્ષણિક સામગ્રી તરીકે આબેહૂબ છાપી દેવામાં આવ્યા છે. શાળાઓમાં નવા પુસ્તકોના વિતરણ બાદ જ્યારે આ બાબત સામે આવી, ત્યારે પુસ્તકોના પ્રકાશન, સંપાદન અને ગુણવત્તા નિયંત્રણની કડક પ્રક્રિયાઓ પર ગંભીર સવાલો ઉભા થવા લાગ્યા છે.
સોશિયલ મીડિયા પર પુસ્તકના પાના વાયરલ થતાં વાલીઓ અને શિક્ષણ નિષ્ણાતોમાં ભારે આક્રોશ એક અહેવાલ મુજબ, આ સમગ્ર વિવાદાસ્પદ ઘટના ત્યારે પ્રકાશમાં આવી જ્યારે એક સરકારી શાળામાં ભણતા વિદ્યાર્થીના જાગૃત માતા-પિતાએ પોતાના બાળકની પાંચમા ધોરણની વર્કબુકના પાના ફેરવતી વખતે આ ગીત જોયું હતું. પુસ્તકના એક ચોક્કસ પ્રકરણમાં પરંપરાગત અભ્યાસક્રમના બદલે બોલિવૂડ ગીતના શબ્દો વ્યવસાયિક જાહેરાતની શૈલીમાં લખેલા જોઈને તેઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા હતા. આ આઘાતજનક દ્રશ્ય જોઈને વાલીએ તુરંત જ તે પાનાનો ફોટો પાડીને સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરી દીધો હતો. જોતજોતામાં આ સ્ક્રીનશોટ ઇન્ટરનેટ પર ઝડપથી વાયરલ થઈ ગયો હતો. સોશિયલ મીડિયા પર લોકો આ શરમજનક ભૂલ બદલ શિક્ષણ વિભાગની આકરી ટીકા કરી રહ્યા છે અને અસંખ્ય મીમ્સ બનાવીને પોતાનો આક્રોશ તેમજ આઘાત વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. કેટલાક લોકોએ તેને તંત્રની ઘોર બેદરકારી ગણાવી છે, જ્યારે શિક્ષણ નિષ્ણાતોએ તેને શિક્ષણ પ્રણાલીની વિશ્વસનીયતા સામે મોટો ખતરો ગણાવ્યો છે.
સરકારી તંત્રનો બચાવ જેમ જેમ આ વિવાદ સોશિયલ મીડિયાથી લઈને મુખ્ય પ્રવાહના માધ્યમોમાં વધુ ઉગ્ર બનતો ગયો, તેમ તેમ ઓડિશાના શિક્ષણ વિભાગમાં દોડધામ મચી ગઈ હતી. પ્રાથમિક તપાસ અને ચોતરફથી વધી રહેલા ભારે દબાણ બાદ શિક્ષણ વિભાગના ઉચ્ચ અધિકારીઓએ આ મામલે પોતાનો બચાવ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. વહીવટીતંત્રે સત્તાવાર સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું હતું કે આ વિવાદાસ્પદ પુસ્તક રાજ્ય સરકાર અથવા સત્તાવાર શૈક્ષણિક બોર્ડના મુખ્ય અભ્યાસક્રમનો ભાગ બિલકુલ નથી. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ કેટલીક શાળાઓમાં પૂરક વાંચન તરીકે વાપરવામાં આવતી વર્કબુક (કાર્યપુસ્તિકા) છે, જેને એક ખાનગી પ્રકાશક દ્વારા છાપવામાં આવી છે. જોકે, શિક્ષણ વિભાગે આ ઘટનાની ગંભીરતાને સ્વીકારીને માસૂમ બાળકોના ભવિષ્ય સાથે રમત કરનાર સંબંધિત શાળા વહીવટીતંત્ર અને ખાનગી પ્રકાશન સંસ્થા સામે કાયદેસરની કડક કાર્યવાહી કરવાની ખાતરી આપી છે.
પ્રાથમિક શિક્ષણમાં 'બોલિવૂડ તડકા' સામે ગંભીર સવાલો આ વિચિત્ર કિસ્સાએ ભારતીય શિક્ષણ પ્રણાલીમાં પાઠ્યપુસ્તકોની સમીક્ષા અને ચકાસણી પદ્ધતિ પર મોટા પ્રશ્નાર્થચિહ્નો લગાવી દીધા છે. શિક્ષણ નિષ્ણાતો અને ચિંતિત વાલીઓ પ્રશ્ન ઉઠાવી રહ્યા છે કે પ્રાથમિક શાળાના બાળકોનું મન અત્યંત નાજુક અને સંવેદનશીલ હોય છે, તેથી આ ઉંમરે તેમને નૈતિક મૂલ્યો, મહાન દેશભક્તોના જીવનચરિત્ર, વિજ્ઞાન અને ભારતીય લોક સંસ્કૃતિ જેવા વિષયો શીખવવા અનિવાર્ય છે. શૈક્ષણિક પુસ્તકોને માત્ર રસપ્રદ કે આકર્ષક બનાવવાના બહાના હેઠળ 'નિમ્બુડા-નિમ્બુડા' જેવા ફિલ્મી ગીતોનો સમાવેશ કરવો એ બાળકોના માનસિક વિકાસ અને તેમની ભાષાકીય સમજ પર ખૂબ જ નકારાત્મક અસર કરી શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, શિક્ષણમાં આ પ્રકારનો બિનજરૂરી ફિલ્મી પ્રભાવ બાળકોને સાચા શૈક્ષણિક માર્ગ પરથી ભટકાવી શકે છે.
ઓડિશાના નવા પાઠ્યપુસ્તકોમાં 1600 થી વધુ ભૂલોનો પર્દાફાશ અત્રે નોંધનીય બાબત એ છે કે ઓડિશામાં નાના બાળકોના પાઠ્યપુસ્તકોમાં આવી ગંભીર બેદરકારી સામે આવી હોય તેવી આ કોઈ પ્રથમ ઘટના નથી. રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020 ના અમલીકરણ હેઠળ રાજ્યમાં તાજેતરમાં જ બહાર પાડવામાં આવેલા નવા પાઠ્યપુસ્તકોમાં મોટા પાયે ગંભીર ખામીઓ હોવાનું સત્તાવાર તપાસમાં બહાર આવ્યું છે. ધોરણ 1 થી 8 ના વિદ્યાર્થીઓ માટે તૈયાર કરવામાં આવેલા 55 નવા SCERT પાઠ્યપુસ્તકોની ઝીણવટભરી તપાસ દરમિયાન કુલ 1678 જેટલી નાની-મોટી ભૂલો મળી આવી છે. આ ભૂલોમાં માત્ર સામાન્ય જોડણી કે વ્યાકરણની ખામીઓ જ નથી, પરંતુ અનેક ઐતિહાસિક અને વૈજ્ઞાનિક તથ્યોની ગંભીર ભૂલો, ખોટા ઉચ્ચારણો અને અયોગ્ય સંદર્ભોનો પણ સમાવેશ થાય છે. સરકારી અહેવાલ અનુસાર, સૌથી વધુ ચિંતાજનક સ્થિતિ ધોરણ 8 ના પાઠ્યપુસ્તકોમાં જોવા મળી છે, જેમાં એકલા જ કુલ 705 ભૂલો નોંધાઈ છે.
મુખ્યમંત્રી મોહન ચરણ માઝીની કડક કાર્યવાહી રાજ્યના હજારો વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય સાથે જોડાયેલા આ સંવેદનશીલ મુદ્દાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં લઈને ઓડિશાના મુખ્યમંત્રી મોહન ચરણ માઝીએ તુરંત જ કડક વલણ અપનાવ્યું છે. રાજ્ય સરકાર દ્વારા ગઠિત કરવામાં આવેલી અને વિકાસ કમિશનર ડીકે સિંહના નેતૃત્વ હેઠળની ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિએ પુસ્તકોની તૈયારી અને છાપકામમાં થયેલી ઘોર બેદરકારી અંગેનો પોતાનો વિગતવાર અહેવાલ મુખ્યમંત્રીને સોંપ્યો હતો. આ તપાસ અહેવાલના આધારે મુખ્યમંત્રી મોહન ચરણ માઝીએ ત્વરિત પગલાં ભરીને 'શિક્ષક શિક્ષણ અને રાજ્ય શૈક્ષણિક સંશોધન અને તાલીમ પરિષદ' (TE&amp;SCERT) ના પૂર્વ નિયામક મનોજ પાધી સહિત 3 અન્ય સહાયક નિયામકોને નોકરીમાંથી તાત્કાલિક અસરથી સસ્પેન્ડ કરી દીધા છે. આ ઉપરાંત, આ પ્રક્રિયામાં સંકળાયેલા અન્ય 6 વધારાના સહાયક નિર્દેશકો સામે પણ કડક શિસ્તભંગની કાર્યવાહી શરૂ કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
ભવિષ્યની ભૂલો રોકવા માટે સરકારની નવી વ્યૂહરચના મુખ્યમંત્રી મોહન ચરણ માઝીએ સત્તાવાર નિવેદન જારી કરીને જણાવ્યું છે કે શૈક્ષણિક પુસ્તકોમાં રહેલી આ ખામીઓને તાત્કાલિક સુધારવા માટે સરકાર યુદ્ધના ધોરણે કામ કરી રહી છે. સરકારના નવા આદેશ અનુસાર, SCERT દ્વારા ટૂંક સમયમાં જ એક માસ્ટર 'એરાટા રજિસ્ટર' (જેને સુધારણા રજિસ્ટર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) તૈયાર કરવામાં આવશે, જેના માધ્યમથી રાજ્યના તમામ વિદ્યાર્થીઓ અને શાળાઓ સુધી સાચી તેમજ શુદ્ધ માહિતી ઝડપથી પહોંચાડવામાં આવશે. આ સાથે જ ભવિષ્યમાં પાઠ્યપુસ્તકોના લેખન, પ્રૂફરીડિંગ અને પ્રકાશન દરમિયાન આવી શરતચૂક કે ગંભીર ભૂલોનું પુનરાવર્તન ન થાય તે માટે શિક્ષણ વિભાગ અંતર્ગત એક કાયમી અને સ્વાયત્ત 'ગુણવત્તા ખાતરી સેલ' (ક્વોલિટી એશ્યોરન્સ સેલ) ની સ્થાપના કરવામાં આવશે. આ કડક પગલાંઓ દ્વારા રાજ્યની શૈક્ષણિક સામગ્રીની ગુણવત્તા અને જવાબદારીમાં મોટો સુધારો થવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવી રહી છે.

ઓડિશામાં પાંચમા ધોરણના પુસ્તકમાં છપાયું 'નિમ્બુડા-નિમ્બુડા' ગીત! વાલીઓ લાલચોળ

June 29, 2026 | 17:40 IST