અમદાવાદ વિમાન દુર્ઘટના: CVR જાહેર નહીં થાય!

AAIB's affidavit in the Supreme Court: અમદાવાદમાં એર ઇન્ડિયાની વિમાન દુર્ઘટનાની તપાસને લઈને એરક્રાફ્ટ એક્સિડેન્ટ ઇન્વેસ્ટિગેશન બ્યુરો (AAIB)એ સુપ્રીમ કોર્ટમાં સોગંદનામું રજૂ કર્યું છે. તેમાં જણાવાયું છે કે, તપાસ દરમિયાન એકત્રિત થયેલા કેટલાક સંવેદનશીલ દસ્તાવેજો અને રેકોર્ડ જાહેર કરી શકાય નહીં. બ્યુરોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, હાલમાં તપાસ અંતિમ તબક્કામાં છે અને તેનો ડ્રાફ્ટ અંતિમ અહેવાલ ઓક્ટોબર 2026 સુધી તૈયાર થવાની સંભાવના છે.

કયા દસ્તાવેજો જાહેર નહીં કરવામાં આવે?
AAIBના જણાવ્યા મુજબ તપાસ સાથે જોડાયેલા અનેક મહત્વપૂર્ણ પુરાવાઓ કાયદાકીય રીતે ગોપનીય રાખવાના હોય છે. તેમાં કોકપીટ વોઇસ રેકોર્ડર (CVR), ફ્લાઇટ દરમિયાન થયેલા ઓડિયો-વીડિયો રેકોર્ડિંગ, પાઇલટ અને ક્રૂ વચ્ચેની વાતચીત, એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ (ATC)ના સંવાદ, સાક્ષીઓના નિવેદનો તેમજ મૃતકો અને ઘાયલોના વ્યક્તિગત અને તબીબી રેકોર્ડનો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ માહિતી જાહેર કરવામાં આવશે નહીં.

CVR જાહેર કરવા પર કાનૂની પ્રતિબંધ
AAIBએ જણાવ્યું છે કે એરક્રાફ્ટ અકસ્માત તપાસ નિયમો-2025ના નિયમ 17(5) મુજબ કોકપીટ વોઇસ રેકોર્ડિંગ અને ફ્લાઇટ રેકોર્ડિંગ જાહેર કરવા પર સ્પષ્ટ કાનૂની પ્રતિબંધ છે. તપાસમાં સહકાર આપનારા સાક્ષીઓ અથવા વિમાન સંચાલન સાથે જોડાયેલા લોકોને તેમના નિવેદનો જાહેર થવાનો ભય રહેશે તો તેઓ નિર્ભયતાથી માહિતી આપશે નહીં. આથી અકસ્માતના વાસ્તવિક કારણ સુધી પહોંચવાની પ્રક્રિયા પ્રભાવિત થઈ શકે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો મુજબ થઈ રહી છે તપાસ
બ્યુરોએ કોર્ટને જણાવ્યું કે તપાસ માત્ર ભારતીય કાયદા હેઠળ જ નહીં. પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન સંસ્થા (ICAO) અને શિકાગો કન્વેન્શનના એનેક્સ-13ના ધોરણો અનુસાર પણ હાથ ધરવામાં આવી રહી છે. આ પ્રક્રિયામાં વિમાન ઉત્પાદક કંપની, એરલાઇન અને સંબંધિત દેશોની એજન્સીઓ પણ જરૂરી સહયોગ આપી રહી છે.

તપાસનો હેતુ દોષ નક્કી કરવાનો નથી
AAIBએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, તપાસનો હેતુ કોઈ પાઇલટ, ક્રૂ સભ્ય અથવા અન્ય વ્યક્તિને જવાબદાર ઠેરવવાનો નથી. તપાસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ અકસ્માતનું મૂળ કારણ શોધી કાઢવો અને ભવિષ્યમાં આવી દુર્ઘટનાઓ ફરી ન બને તે માટે જરૂરી સુરક્ષા સુધારાઓ સૂચવવાનો છે.

કલમ 26માં મુખ્ય મુદ્દાઓ શું છે?
અનુસૂચિ 13 વિમાન અકસ્માત તપાસ માટે માનક સંચાલન પ્રક્રિયાઓની રૂપરેખા આપે છે. અનુસૂચિ 26 જે દેશમાં અકસ્માત થાય છે તે દેશને અકસ્માતની પરિસ્થિતિઓની તપાસ શરૂ કરવાની ફરજ પાડે છે. અનુસૂચિ 13 અને વિમાન (અકસ્માત અને ઘટનાઓની તપાસ) નિયમો, 2025, સ્પષ્ટપણે રાજ્ય રજિસ્ટ્રી, રાજ્ય સંચાલક, રાજ્ય ડિઝાઇન અને રાજ્ય ઉત્પાદનની ભાગીદારી માટે જોગવાઈ કરે છે. દરેક રાજ્યએ માન્યતા પ્રાપ્ત પ્રતિનિધિઓ અને તકનીકી ભાગીદારી દ્વારા તપાસ પ્રક્રિયામાં અધિકારો અને જવાબદારીઓ વ્યાખ્યાયિત કરી છે.

"જેમ કે, તપાસ ફક્ત મ્યુનિસિપલ કાર્યવાહી સુધી મર્યાદિત નથી. પરંતુ તે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રચાયેલ અને સંધિ-નિયમિત તપાસનું સ્વરૂપ લે છે. જે તે દેશ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવે છે જ્યાં ઘટના બની હતી અને જેમાં વિમાન, સંચાલક, ડિઝાઇન અથવા ઉત્પાદન સાથે કાયદેસર રીતે માન્ય જોડાણ ધરાવતા તમામ સંબંધિત દેશોનો સમાવેશ થાય છે," AAIB એ તેના સોગંદનામામાં જણાવ્યું હતું.

ઓક્ટોબર 2026 સુધીમાં તૈયાર થશે અંતિમ ડ્રાફ્ટ
સોગંદનામા મુજબ તપાસનું બાકી રહેલું ટેકનિકલ કામ આગામી છ અઠવાડિયામાં પૂર્ણ થવાની આશા છે. ત્યારબાદ તમામ પુરાવા અને માહિતીનું વિશ્લેષણ કરીને ઓક્ટોબર 2026 સુધીમાં ડ્રાફ્ટ અંતિમ અહેવાલ તૈયાર કરવામાં આવશે. આ સોગંદનામું અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામેલા પાયલટ કેપ્ટન સુમિત સભરવાલના પિતા પુષ્કરાજ સભરવાલ, ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયન પાઇલોટ્સ અને સેફ્ટી મેટર્સ ફાઉન્ડેશન દ્વારા દાખલ અરજીઓના જવાબમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું છે.

અમદાવાદ દુર્ઘટનામાં શું બન્યું હતું?
12 જૂન, 2025ના રોજ એર ઇન્ડિયાની ફ્લાઇટ AI-171 અમદાવાદથી લંડન માટે ઉડાન ભર્યા બાદ થોડા જ સમયમાં મેડિકલ કોલેજના હોસ્ટેલ કેમ્પસમાં તૂટી પડી હતી. વિમાનમાં સવાર 242 લોકોમાંથી 241ના મોત થયા હતા. જ્યારે જમીન પર હાજર 19 લોકોએ પણ જીવ ગુમાવ્યો હતો. કુલ 260 લોકોના મોત સાથે આ દુર્ઘટના ભારતના ઇતિહાસની સૌથી ગંભીર હવાઈ દુર્ઘટનાઓમાંની એક ગણાય છે.