"કેન્દ્રીય બજેટ 2024: બજેટ સત્ર પહેલા જાણવા માટેની આવશ્યક નાણાકીય શરતો"

2024-2025 માટેનું કેન્દ્રીય બજેટ, 'વિકસિત ભારત બજેટ 2024' શીર્ષક, નાણા પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણ 23 જુલાઈના રોજ રજૂ કરશે. આ NDA 3.0 હેઠળનું પ્રથમ વાર્ષિક બજેટ હશે. બજેટ સત્ર 22 જુલાઈથી શરૂ થવાનું છે અને સંસદીય જરૂરિયાતોને આધારે 12 ઓગસ્ટ સુધી ચાલશે.

આ આતુરતાથી રાહ જોવાતો પ્રસંગ આગામી નાણાકીય વર્ષ માટે નાણાકીય યોજનાઓ અને ફાળવણીની રૂપરેખા આપશે, આર્થિક વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે સરકારની પ્રાથમિકતાઓ અને વ્યૂહરચનાઓ પર પ્રકાશ પાડશે.

અહીં અલગ ફકરામાં રચાયેલ દરેક શબ્દ સાથેનું પુનઃલેખિત સંસ્કરણ છે:

A - વાર્ષિક નાણાકીય નિવેદન વાર્ષિક નાણાકીય નિવેદન આગામી નાણાકીય વર્ષ માટે સરકારની અંદાજિત આવક અને ખર્ચની રૂપરેખા આપે છે. આ વિગતવાર અહેવાલ, બજેટના ભાગ રૂપે વાર્ષિક ધોરણે તૈયાર કરવામાં આવે છે,

સરકારી નાણાને ત્રણ વિભાગોમાં વિભાજિત કરે છે: સંકલિત ભંડોળ, આકસ્મિક ભંડોળ અને જાહેર ખાતું, બંધારણની કલમ 112 દ્વારા ફરજિયાત છે.

B - બજેટ અંદાજ બજેટ અંદાજ બજેટ ભાષણ દરમિયાન વિવિધ મંત્રાલયો અને વિભાગોને ફાળવવામાં આવેલા ભંડોળનો સંદર્ભ આપે છે.

આ અંદાજો આયોજિત ખર્ચ સૂચવે છે અને અંતિમ પ્રતિબદ્ધતાઓને બદલે અંદાજ તરીકે સેવા આપે છે.

C - કરંટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ (CAD) કરંટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ એ ઘટ છે જે ત્યારે થાય છે જ્યારે દેશનો આયાત ખર્ચ તેની નિકાસ કમાણી કરતાં વધી જાય છે, જે વેપારમાં નકારાત્મક સંતુલન દર્શાવે છે.

ડી - ડાયરેક્ટ ટેક્સ ડાયરેક્ટ ટેક્સ એ આવકવેરો અને કોર્પોરેટ ટેક્સ સહિત વ્યક્તિઓ અને વ્યવસાયો પર લાદવામાં આવેલ વસૂલાત છે. આ ટેક્સ તેમની આવક અને નફા પર સીધી અસર કરે છે.

ઇ - ઇકોનોમિક સર્વે આર્થિક સર્વે એ કેન્દ્રીય બજેટના એક દિવસ પહેલા સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવેલ વાર્ષિક દસ્તાવેજ છે. તે દેશની આર્થિક સ્થિતિની વ્યાપક ઝાંખી પૂરી પાડે છે, જેમાં ક્ષેત્રીય કામગીરીની આંતરદૃષ્ટિ અને મુખ્ય સરકારી યોજનાઓની પ્રગતિનો સમાવેશ થાય છે, જે બજેટ ફાળવણી માટે સંદર્ભ તરીકે સેવા આપે છે.

F - રાજકોષીય ખાધ રાજકોષીય ખાધ કુલ ખર્ચ અને મહેસૂલ પ્રાપ્તિ વચ્ચેના અંતરનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે તેની પ્રવૃત્તિઓને નાણાં આપવા માટે જરૂરી સરકારી ઋણની હદ દર્શાવે છે.

G - GDP (ગ્રોસ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ) GDP એ દેશની સરહદોમાં ઉત્પાદિત માલ અને સેવાઓના કુલ મૂલ્યને માપે છે, જે અર્થતંત્રના એકંદર કદ અને વૃદ્ધિને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

એચ - હેલ્થકેર બજેટ હેલ્થકેર બજેટમાં હેલ્થકેર સેક્ટર માટે ફાળવણીનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં જાહેર આરોગ્ય કાર્યક્રમો, તબીબી સંશોધન અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ સંબંધિત ખર્ચાઓનો સમાવેશ થાય છે.

I - પરોક્ષ કર પરોક્ષ કર એ વસ્તુઓ અને સેવાઓ પર વસૂલવામાં આવે છે, જેમ કે GST અને આબકારી જકાત.

આ કર આડકતરી રીતે વધેલી કિંમતો દ્વારા ગ્રાહકોને અસર કરે છે.

J - જોબ સર્જન જોબ ક્રિએશન એ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, શિક્ષણ અને કૌશલ્ય વિકાસમાં રોકાણ દ્વારા રોજગારીની તકો પેદા કરવા માટે રચાયેલ પહેલનો સંદર્ભ આપે છે.

K - મુખ્ય ક્ષેત્રો મુખ્ય ક્ષેત્રો કૃષિ, શિક્ષણ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવા અગ્રતા ધરાવતા ક્ષેત્રો છે જે બજેટમાં કેન્દ્રિત ભંડોળ અને ધ્યાન મેળવે છે.

L - LTCG (લોંગ ટર્મ કેપિટલ ગેઇન્સ) LTCG એ શેર, રિયલ એસ્ટેટ અને બોન્ડ્સ જેવા ત્રણ વર્ષથી વધુ સમય માટે રાખવામાં આવેલા રોકાણોમાંથી નફા પર લાદવામાં આવેલા કરનો ઉલ્લેખ કરે છે. આ ટેક્સ રોકાણકારોને લાંબા ગાળાની સંપત્તિ રાખવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે.

M - મિનિમમ ઓલ્ટરનેટ ટેક્સ (MAT) MAT એ એક ટેક્સ છે જેની ખાતરી કરવા માટે કે કંપનીઓ લઘુત્તમ કોર્પોરેટ ટેક્સ ચૂકવે છે, છૂટ અને સબસિડીને ધ્યાનમાં લીધા વગર.

N - બિન-યોજના ખર્ચમાં બિન-યોજના ખર્ચમાં નિયમિત સરકારી કામગીરી પર ખર્ચ, પગાર, પેન્શન અને જાળવણી ખર્ચ જેવી વસ્તુઓને આવરી લેવાનો સમાવેશ થાય છે.

O - પરિણામ બજેટ પરિણામ બજેટ મંત્રાલયો અને વિભાગો દ્વારા ભંડોળના ઉપયોગને ટ્રેક કરે છે, મુખ્ય સરકારી યોજનાઓ પર પ્રગતિ અપડેટ્સ પ્રદાન કરે છે અને ફાળવેલ ભંડોળનો અસરકારક રીતે ઉપયોગ થાય છે તેની ખાતરી કરે છે.

P - જાહેર ખાતું જાહેર ખાતું એ ભારતીય બંધારણની કલમ 266 માં દર્શાવેલ વિવિધ બચત યોજનાઓ હેઠળ એકત્ર કરાયેલ ભંડોળ માટેનું ભંડાર છે.

આ ભંડોળ, જેમાં નાની બચત અને ભવિષ્ય નિધિની થાપણોનો સમાવેશ થાય છે, તે ટ્રસ્ટમાં રાખવામાં આવે છે અને તે સરકારની આવકનો ભાગ નથી, થાપણદારોને તેમના વળતરની ખાતરી કરે છે.

Q - અર્થતંત્રની ત્રિમાસિક સમીક્ષા અર્થતંત્રની ત્રિમાસિક સમીક્ષા એ ભારતના જીડીપીનું સામયિક મૂલ્યાંકન છે, જે દર ત્રણ મહિને દેશના આર્થિક પ્રદર્શનની આંતરદૃષ્ટિ પ્રદાન કરે છે.

R - મહેસૂલી ખાધ મહેસૂલી ખાધ એ મહેસૂલી આવક અને મહેસૂલ ખર્ચ વચ્ચેનો તફાવત છે, જે વધારાના આવકના સ્ત્રોતની સરકારની જરૂરિયાતને દર્શાવે છે.

 S - સબસિડી એ સબસિડી એ ચોક્કસ ક્ષેત્રો અથવા ઉદ્યોગોને સ્પર્ધાત્મક રહેવા અથવા સામાજિક લક્ષ્યો હાંસલ કરવામાં મદદ કરવા માટે આપવામાં આવતી નાણાકીય સહાય છે.

T - ટેરિફ ટેરિફ એ આયાતી માલ પર લાદવામાં આવતા કર છે, જે વેપારની ગતિશીલતા અને સ્થાનિક ઉદ્યોગોને અસર કરે છે.

યુ - યુનિયન બજેટ યુનિયન બજેટ એ બંધારણની કલમ 112 અનુસાર, આવક અને ખર્ચની યોજનાઓની વિગતો આપતું સરકારનું વાર્ષિક નાણાકીય નિવેદન છે.

V - VAT (વેલ્યુ એડેડ ટેક્સ) VAT એ ઉત્પાદનના દરેક તબક્કે માલ અને સેવાઓમાં ઉમેરાયેલા મૂલ્ય પર લાદવામાં આવતો પરોક્ષ કર છે.

W - વેલ્થ ટેક્સ વેલ્થ ટેક્સ એ ₹30 લાખથી વધુની વ્યક્તિની ચોખ્ખી સંપત્તિ પર 1 ટકાના દરે વસૂલવામાં આવતો સીધો કર છે, જે દર વર્ષે 31 માર્ચના રોજ આકારણી કરવામાં આવે છે.

X - X-પરિબળો X-પરિબળો એ અણધારી ઘટનાઓ છે જે બજેટના પરિણામોને પ્રભાવિત કરી શકે છે, જેમ કે કુદરતી આફતો, આર્થિક આંચકા અથવા જાહેર આરોગ્યની કટોકટી, બજેટ અંદાજમાં ગોઠવણો જરૂરી છે.

Y - યિલ્ડ યીલ્ડ એ સરકારી રોકાણો દ્વારા પેદા થતા રોકાણ પર વળતર (ROI) નો સંદર્ભ આપે છે, જેમ કે બોન્ડ્સ, ઉચ્ચ ઉપજ વધુ નફાકારકતા દર્શાવે છે.

Z - શૂન્ય-આધારિત બજેટિંગ ઝીરો-આધારિત બજેટિંગ એ એક અભિગમ છે જેમાં તમામ ખર્ચ વાજબી હોવા જોઈએ, શ્રેષ્ઠ સંસાધન ફાળવણીની ખાતરી કરવી અને કચરો ઓછો કરવો.