"રત્ન ભંડારનું રહસ્યઃ પુરીના જગન્નાથ મંદિરનો ખજાનો જે 40 વર્ષથી બંધ હતો તે હવે ખુલવા જઈ રહ્યો છે!"

પુરી જગન્નાથ મંદિર - ઓડિશાના પુરીમાં ભગવાન જગન્નાથ મંદિરના રત્ન ભંડારને ખોલવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશની આગેવાની હેઠળની સમિતિએ મંદિરનો ભંડારો ખોલવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવી છે. લગભગ ચાર દાયકા બાદ રત્ન ભંડારના દ્વાર ખુલશે. છેલ્લી વાર તેનો દરવાજો 1985 માં ખોલવામાં આવ્યો હતો પરંતુ તે પછી માત્ર સમારકામ કરવામાં આવ્યું હતું. રત્ન ભંડારમાં હાજર ખજાનાનો છેલ્લો હિસાબ 1978 માં કરવામાં આવ્યો હતો. એપ્રિલ 2018 માં, જ્યારે મંદિર પ્રશાસને રત્ન ભંડારની અંદરની ચેમ્બર ખોલવાનો પ્રયાસ કર્યો, ત્યારે તેઓને ચાવી મળી ન હતી. ખૂટતી ચાવીઓના વિવાદે ઓડિશાના રાજકારણમાં ગરમાવો લાવી દીધો હતો. આ વર્ષે યોજાયેલી ઓડિશા વિધાનસભા ચૂંટણીમાં પણ આ મુદ્દો એક મુદ્દો બન્યો હતો. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભાજપે તત્કાલીન નવીન પટનાયક સરકાર પર 'તામિલનાડુની ચાવીઓ મોકલવાનો' આરોપ લગાવ્યો હતો. ઓરિસ્સા હાઈકોર્ટના જસ્ટિસ વિશ્વનાથ રથની આગેવાની હેઠળની સમિતિએ કહ્યું કે રત્ન ભંડારની ડુપ્લિકેટ ચાવી અસ્તિત્વમાં હોવાની પુષ્ટિ થઈ છે. બીજી મીટીંગ 9 જુલાઇએ નક્કી કરવામાં આવી છે, જ્યાં કમિટી સમક્ષ ચાવી રજૂ કરવામાં આવશે. રથે પત્રકારોને જણાવ્યું હતું કે, "રેકોર્ડ્સ દર્શાવે છે કે હાલની ચાવી અંદરની ચેમ્બરને ખોલી શકશે નહીં. આને ધ્યાનમાં રાખીને, અમે લોક તોડવા માટે એક SOP તૈયાર કરીશું. આંતરિક ચેમ્બર દાયકાઓથી ખોલવામાં આવી ન હોવાથી, તાળાને કાટ લાગ્યો હોઈ શકે છે. " રત્ન ભંડાર ઇન્વેન્ટરી છેલ્લી વખત ક્યારે કરવામાં આવી હતી? શ્રી જગન્નાથ મંદિરના રત્ન ભંડારની છેલ્લી યાદી 1978 માં કરવામાં આવી હતી. શ્રી જગન્નાથ મંદિર વહીવટીતંત્ર (STJA) દ્વારા દાખલ કરાયેલ એફિડેવિટ અનુસાર, રત્ન ભંડારમાં ત્રણ ખંડ છે. અંદરની ઓરડીમાં રાખવામાં આવેલા ઘરેણાનો ક્યારેય ઉપયોગ થતો નથી. બહારની ઓરડીમાં રહેલા ઘરેણા તહેવારો નિમિત્તે બહાર કાઢવામાં આવે છે. વર્તમાન ખંડમાં રાખવામાં આવેલા આભૂષણોનો ઉપયોગ દેવતાઓની રોજીંદી વિધિ માટે કરવામાં આવે છે. રત્ન ભંડારના ખજાનામાં શું છે? એફિડેવિટ મુજબ, અંદરની ચેમ્બરમાં 50 કિલો 600 ગ્રામ સોનું અને 134 કિલો 50 ગ્રામ ચાંદી છે. બહારના ચેમ્બરમાં 95 કિલો 320 ગ્રામ સોનું અને 19 કિલો 480 ગ્રામ ચાંદી છે. વર્તમાન ચેમ્બરમાં 3 કિલો 480 ગ્રામ સોનું અને 30 કિલો 350 ગ્રામ ચાંદી છે. રત્ન ભંડારનું તાળું હવે કેમ ખોલવામાં આવી રહ્યું છે? 1978 પછી, રત્ન ભંડારની અંદરની ચેમ્બર 1985 માં પણ ખોલવામાં આવી હતી પરંતુ માત્ર સમારકામ કરવામાં આવ્યું હતું, કોઈ ઇન્વેન્ટરી લેવામાં આવી ન હતી. ત્યારથી, મંદિર પ્રશાસને બે વાર આંતરિક ચેમ્બર ખોલવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો પરંતુ ભક્તોની ભાવનાઓને ઠેસ પહોંચે તેવા ભયથી પાછળ હટી ગયા હતા. આવો છેલ્લો પ્રયાસ 4 એપ્રિલ, 2018 ના રોજ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ વહીવટીતંત્ર તપાસ માટે અંદરની ચેમ્બર ખોલવા માંગતું હતું પરંતુ ચાવી મળી ન હતી. ત્યારબાદ ઓડિશા હાઈકોર્ટના આદેશ પર નિરીક્ષણ માટે આવેલી 16 સભ્યોની ટીમે બહારથી અંદરની ચેમ્બરનું નિરીક્ષણ કરવું પડ્યું. જૂન 2018માં ચાવી ગુમ થયાના સમાચાર ફેલાઈ ગયા. નાગરિકો, ભક્તો અને વિરોધ પક્ષોના દબાણ હેઠળ પટનાયક સરકારે ન્યાયિક તપાસનો આદેશ આપ્યો. કમિશને તેની તપાસ શરૂ કર્યાના 10 દિવસની અંદર, પુરી જિલ્લા વહીવટીતંત્રને એક સીલબંધ પરબિડીયું મળ્યું જેમાં કથિત રીતે આંતરિક ચેમ્બરની ડુપ્લિકેટ ચાવીઓ હતી. જોકે, વિપક્ષ અને પુરી શંકરાચાર્ય બીજેડી સરકારની ટીકા કરતા રહ્યા. હાઇકોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ રઘુબીર દાસની આગેવાની હેઠળના તપાસ પંચે તે વર્ષે નવેમ્બરમાં તેનો અહેવાલ સુપરત કર્યો હતો. ઓગસ્ટ 2023માં પુરીના રહેવાસી દિલીપ કુમારે હાઈકોર્ટમાં પીઆઈએલ દાખલ કરી હતી. તે ગુમ થયેલ ચાવીઓ અંગે ન્યાયિક પંચના તપાસ અહેવાલને સાર્વજનિક કરવા માંગતો હતો. 2018માં સબમિટ કરાયેલા રિપોર્ટમાં શું હતું તે હજુ સુધી જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી. ગયા વર્ષે જ જગન્નાથ મંદિરની પ્રબંધન સમિતિએ ઠરાવ પસાર કર્યો હતો કે રત્ન ભંડાર ખોલવામાં આવશે. જો કે અંતિમ નિર્ણય ઓડિશા સરકારે લેવાનો છે. હાઈકોર્ટની સૂચનાઓ પર, તત્કાલિન સીએમ નવીન પટનાયકે ફેબ્રુઆરી 2024માં 12-સભ્યોની સમિતિની રચના કરી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશની આગેવાની હેઠળની સમિતિએ રત્ન ભંડારમાં રાખવામાં આવેલા આભૂષણો અને અન્ય કિંમતી રત્નોની ઇન્વેન્ટરી કરવાની હતી. ઓડિશામાં ચૂંટણી બાદ ભાજપની સરકાર બની હતી. તે સમિતિનું પુનર્ગઠન કરવામાં આવ્યું અને ન્યાયમૂર્તિ વિશ્વનાથ રથના નેતૃત્વ હેઠળ 16 સભ્યોની સમિતિની રચના કરવામાં આવી. રત્ન ભંડારને ફરીથી ખોલવાની દેખરેખ ઉપરાંત, સમિતિ રત્ન ભંડારના સમારકામ અને તેમાં રાખવામાં આવેલી કિંમતી વસ્તુઓની ઇન્વેન્ટરી પર પણ દેખરેખ રાખશે.