મધ્ય પૂર્વ (Middle East) માં ચાલી રહેલા યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ અને સમુદ્રમાં જહાજો પર થઈ રહેલા હુમલાઓને કારણે વૈશ્વિક વેપાર સંકટમાં મુકાયો છે. ખાસ કરીને દુનિયાના સૌથી વ્યસ્ત અને સંવેદનશીલ ગણાતા 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ'માં અનેક જહાજો ફસાયેલા છે. આ ગંભીર પરિસ્થિતિ વચ્ચે ભારત માટે અત્યંત રાહતના સમાચાર એ છે કે, અંદાજે ૫૮,૮૧૧ મેટ્રિક ટન LPG (લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ) ની ક્ષમતા ધરાવતું ભારતીય જહાજ 'ગ્રીન સાન્વી' જોખમી વિસ્તારમાંથી સફળતાપૂર્વક બહાર નીકળી ભારત તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
<h3 data-path-to-node="5">ખાસ રણનીતિ: 'ઇન્ડિયન શિપ, ઇન્ડિયન ક્રૂ'</h3>
દરિયાઈ લૂંટારુઓ, મિસાઈલ હુમલાખોરો અથવા ઓળખની ભૂલને કારણે થતા હુમલાઓથી બચવા માટે 'ગ્રીન સાન્વી' જહાજે એક અનોખી અને અસરકારક રણનીતિ અપનાવી છે. જહાજે તેની ઓટોમેટિક આઈડેન્ટિફિકેશન સિસ્ટમ (AIS) માં એક વિશેષ સંદેશ ફ્લેશ કર્યો છે: "Indian Ship, Indian Crew".
<ul data-path-to-node="7">
<li>
ઉદ્દેશ્ય: આ સંદેશનો હેતુ આંતરરાષ્ટ્રીય દળો અને સંભવિત હુમલાખોરોને એ જણાવવાનો છે કે આ જહાજ તટસ્થ દેશ ભારતનું છે અને તેમાં ભારતીય નાગરિકો સવાર છે.
</li>
<li>
ટ્રેકિંગ: આ સિગ્નલને કારણે ભારતીય નૌકાદળ અને કોસ્ટ ગાર્ડ પણ જહાજનું લોકેશન સતત ટ્રેક કરી રહ્યા છે, જેથી કોઈ પણ કટોકટીના સમયે ત્વરિત મદદ પહોંચાડી શકાય.
</li>
</ul>
<h3 data-path-to-node="8">હજુ પણ અનેક જહાજો જોખમમાં</h3>
'ગ્રીન સાન્વી' સુરક્ષિત રીતે આગળ વધી ગયું હોવા છતાં, ભારતની ચિંતા હજુ સંપૂર્ણપણે ટળી નથી. અહેવાલો મુજબ, 'જગ વિક્રમ' અને 'ગ્રીન આશા' નામના અન્ય બે મોટા LPG ટેન્કરો હજુ પણ હોર્મુઝની સામુદ્રધૂની પાસે સ્થિર ઉભા છે. સુરક્ષાના કારણોસર અથવા ઓપરેશનલ મંજૂરી ન મળવાને કારણે આ જહાજોને આગળ વધતા રોકવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત, તેલ અને ગેસથી ભરેલા ઓછામાં ઓછા ૧૫ ભારતીય જહાજો હજુ પણ હોર્મુઝના પશ્ચિમ ભાગમાં ફસાયેલા હોવાનું મનાય છે.
<h3 data-path-to-node="10">હોર્મુઝનું મહત્વ અને ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા</h3>
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ એ ભૌગોલિક અને આર્થિક દ્રષ્ટિએ વિશ્વનો સૌથી મહત્વનો દરિયાઈ માર્ગ છે.
<ol start="1" data-path-to-node="12">
<li>
વૈશ્વિક પ્રભાવ: વિશ્વના કુલ તેલ અને ગેસ પુરવઠાનો અંદાજે ૨૦% હિસ્સો આ સાંકડા માર્ગેથી પસાર થાય છે.
</li>
<li>
ભારતની નિર્ભરતા: ભારત તેની ઉર્જા જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો ખાડી દેશોમાંથી આયાત કરે છે. જો આ માર્ગ લાંબો સમય બંધ રહે અથવા જહાજો પર હુમલા થાય, તો ભારતમાં ગેસ અને પેટ્રોલિયમ પેદાશોના ભાવમાં તોતિંગ વધારો થઈ શકે છે.
</li>
<li>
સ્થિરતા: આ ટેન્કરોનું સુરક્ષિત રીતે ભારતીય બંદરો પર પહોંચવું દેશની આર્થિક સ્થિરતા અને ઘરેલું ગેસના ભાવને કાબૂમાં રાખવા માટે અનિવાર્ય છે.
</li>
</ol>
<h3 data-path-to-node="13">ભારતીય નૌકાદળની સતર્કતા</h3>
ભારત સરકાર અને ભારતીય નૌકાદળ આ સમગ્ર હિલચાલ પર બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યા છે. અરબી સમુદ્ર અને ખાડી વિસ્તારોમાં ભારતીય યુદ્ધ જહાજો પણ તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે જેથી વેપારી જહાજોને સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડી શકાય. 'ગ્રીન સાન્વી' દ્વારા અપનાવવામાં આવેલી આ 'ઓળખની રણનીતિ' અન્ય ફસાયેલા જહાજો માટે પણ ઉદાહરણરૂપ બની શકે છે.
આગામી થોડા દિવસો ભારત માટે નિર્ણાયક રહેશે, કારણ કે બાકીના ૧૫ જહાજોને સુરક્ષિત બહાર કાઢવા એ એક મોટો પડકાર છે. જો આ જહાજો સમયસર પહોંચશે તો જ દેશમાં ઉર્જાનો પૂરતો જથ્થો જળવાઈ રહેશે.

58000 મેટ્રિક ટન LPG સાથે આવશે જહાજ

હોર્મુઝના તણાવ વચ્ચે 58,811 ટન ગેસ સાથે ભારત ભણી; 'ઇન્ડિયન ક્રૂ'ના સંદેશ સાથે ખાસ રણનીતિ

April 4, 2026 | 13:08 IST