ભારતના વાયુ સેનાને નુકસાન: સત્ય, સમય અને પારદર્શિતા

નુકસાનનો સ્વીકાર પરાજય નથી: ભારતની હવાઈ સંઘર્ષની કથામાં પારદર્શિતાનો સમય

ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ જનરલ અનિલ ચૌહાને એવું કંઈક કર્યું છે જે કોઈ ભારતીય અધિકારીએ અગાઉ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું નહોતું: પાકિસ્તાન સાથે 7 મેના હવાઈ યુદ્ધમાં ભારતીય વાયુસેનાને નુકસાન થયું હોવાની પુષ્ટિ. સિંગાપોરમાં શાંગ્રી-લા સંવાદ દરમિયાન કરેલી તેમની ટિપ્પણીઓ આ બાબતે અધિકારિક મૌનથી નોંધપાત્ર – જોકે સાવચેત – વિચલન દર્શાવે છે.

"મહત્વની વાત એ નથી કે વિમાન નીચે પડ્યું, પણ તે કેમ પડ્યું," તેમણે કહ્યું અને સંખ્યાની સ્પષ્ટતા કરતાં શીખેલા પાઠ પર ભાર મૂક્યો. તેમની દલીલ કે પ્લેટફોર્મની ખોટ તે પછીના વ્યૂહાત્મક વિકાસ કરતાં ઓછી મહત્વની છે, તે કાર્યક્ષમતાની દૃષ્ટિએ સાચી હોઈ શકે છે. છેવટે, સીડીએસે પોતે નોંધ્યું છે કે ભારત માત્ર થોડા દિવસો પછી ચોકસાઈ અને આત્મવિશ્વાસ સાથે પાકિસ્તાની હવાઈ ક્ષેત્રમાં ફરી પ્રવેશ્યું હતું, ઊંડા હુમલાઓ કર્યા હતા અને હવાઈ વર્ચસ્વ સ્થાપ્યું હતું.

તેમ છતાં, ઓપરેશન સિંદૂર હેઠળ દુશ્મનાવટ બંધ થયાના અઠવાડિયા પછી પણ ચોક્કસ આંકડાઓ જાહેર ન કરવાની અનિચ્છા અસ્વસ્થતા ભર્યા પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. જો ડિરેક્ટર જનરલ ઓફ મિલિટરી ઓપરેશન્સે પહેલેથી સ્વીકાર્યું છે કે "નુકસાન યુદ્ધનો ભાગ છે," તો દેશ પહેલેથી જે શંકા કરે છે તે કહેવામાં શા માટે ઝઝૂમવું?

સરકારનું વર્તમાન વલણ – કે વિગતો જાહેર કરવાનો સમય યોગ્ય નથી – તેને વ્યૂહાત્મક સંયમ સાથે સુસંગત માની શકાય. ચાલુ સંઘર્ષ અથવા અસ્થિર યુદ્ધવિરામના સમયમાં, સાવધાની ઘણીવાર શ્રેષ્ઠ વલણ હોય છે. જનરલ ચૌહાને દલીલ કરી તેમ, ધ્યાન હિસાબકિતાબ પર નહીં, પણ આત્મનિરીક્ષણ અને સુધારા પર હોવું જોઈએ.

તેમ છતાં, ચિંતા રહે છે: શું આવી માહિતી છુપાવવાથી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની સેવા થાય છે, અથવા તે સરકારને ચકાસણીથી બચાવવાની રાજકીય ગણતરી છે? લોકશાહીઓ તેમના સશસ્ત્ર દળોને નુકસાન થાય ત્યારે નબળી નથી પડતી – તેઓ ત્યારે નબળી પડે છે જ્યારે રાજકીય સુવિધાના બહાને તથ્યોને છુપાવવામાં આવે છે.

લશ્કરી નેતૃત્વમાં જાહેર વિશ્વાસ અડગ રહે છે, પરંતુ નાગરિક સત્તાધિકારીઓ તરફથી પારદર્શિતા એક અલગ બાબત છે. શું આ મૌન વર્ચસ્વની કથાને કલંકિત કરવાના ડરમાં જડિત છે, ખાસ કરીને ચૂંટણીથી ભરેલા વાતાવરણમાં?

અપેક્ષા મુજબ, વિપક્ષે આ અસ્પષ્ટતાનો લાભ લીધો છે. નુકસાનના ચોક્કસ પાયા પર સ્પષ્ટતાની માંગ કરતા, તેઓ દલીલ કરે છે કે નાગરિકોને જાણવાનો અધિકાર છે – ખાસ કરીને જ્યારે પાકિસ્તાનના વિરોધી દાવાઓ આંતરરાષ્ટ્રીય ધારણાને આકાર આપવાની ધમકી આપે છે. જ્યારે આ કેટલાક આહ્વાનોમાં રાજકીય તકવાદ હોઈ શકે છે, તેમ છતાં તેઓ જે મૂળભૂત પ્રશ્ન ઉઠાવે છે તે માન્ય છે: લોકશાહીમાં, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ક્યાં અને ક્યારે સમાપ્ત થાય છે અને જાહેર જવાબદારી ક્યાંથી શરૂ થાય છે?

સ્પષ્ટ કરવા માટે, આ દુશ્મનના પ્રચારની પડઘો કરવા અથવા લશ્કરી મનોબળ ઘટાડવા વિશે નથી. આ ભારતીય જનતા પર વિશ્વાસ રાખવા વિશે છે કે તેઓ સત્યને પરિપક્વતા સાથે સંભાળી શકે છે. પોતાનું નુકસાન સ્વીકારીને, ભારત નબળું દેખાતું નથી – તે તેની વ્યૂહાત્મક પસંદગીઓની કિંમત સ્વીકારવા માટે પર્યાપ્ત મજબૂત દેખાય છે.

ઓપરેશન સિંદૂર પર ધૂળ સ્થાયી થતાં, સંવેદના માટેનો સમય અનુસરવો જોઈએ. તેમાં આંકડાઓને બોલવા દેવાનો સમાવેશ થાય છે, ભલે તેઓ ગમે તેટલા અસ્વસ્થતા ભર્યા હોય. કારણ કે અંતે, જનરલ ચૌહાને યોગ્ય રીતે નોંધ્યું તેમ, સૌથી વધુ મહત્વની વાત એ છે કે તે પછી શું આવે છે. પરંતુ તે પહેલાં જે આવ્યું હતું તે પણ સ્વીકાર્યા લાયક છે.