ભારતનું નવું સુરક્ષા થાણું લક્ષદ્વિપ માં સ્થપાશે

લક્ષદ્વીપ: ભારતીય મહાસાગરમાં ભારતની નવી રણનીતિક થાણુ

ભારત હવે પોતાના સમુદ્રી રક્ષણના માળખાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે લક્ષદ્વીપ ટાપુઓને નવા ડિફેન્સ કમાન્ડ સેન્ટર તરીકે વિકસાવવાની તૈયારીમાં છે. આ યોજના ફક્ત રક્ષા મંત્રાલયનો પ્રશાસનિક નિર્ણય નથી, પરંતુ ચીનની વધતી અસર સામે ભારતની વ્યૂહાત્મક તૈયારીનો સ્પષ્ટ સંકેત છે.

ભારતીય મહાસાગર વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ વેપાર માર્ગોમાંથી એક છે, જ્યાંથી લગભગ 40 ટકા વૈશ્વિક વેપાર અને 80 ટકા સમુદ્રી તેલ પરિવહન પસાર થાય છે. આવી સ્થિતિમાં, ભારતના બંને દ્વીપસમૂહ — પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ અને પૂર્વમાં અંડમાન-નિકોબાર — રણનીતિક દૃષ્ટિએ અનમોલ સંપત્તિ છે.

લક્ષદ્વીપનું નવું રક્ષણાત્મક મહત્ત્વ

લક્ષદ્વીપ ભારતના દક્ષિણ-પશ્ચિમ કાંઠાથી આશરે 200 થી 440 કિ.મી. દૂર અરબી સમુદ્રમાં સ્થિત છે. આ ટાપુઓ મધ્યપૂર્વ, આફ્રિકા અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાને જોડતા સમુદ્રી માર્ગો પર છે. તાજેતરમાં બિત્રા ટાપુ રક્ષણ હેતુ માટે હસ્તાંતર કરવાનો નિર્ણય આ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.

સરકાર મિનિકોય અને અગત્તિ ટાપુઓ પર રક્ષણાત્મક એરફિલ્ડ, નૌસેનાના બંદર અને સર્વેલન્સ સિસ્ટમ વિકસાવવા માંગે છે. આ સુવિધાઓ ભારતને નવ ડિગ્રી ચેનલ પર નજર રાખવામાં મદદ કરશે, જે અરબી સમુદ્રને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા સાથે જોડે છે.

અંડમાન-નિકોબારની જેમ લક્ષદ્વીપમાં કમાન્ડ સ્થાપિત થવાથી ભારતના પશ્ચિમ અને પૂર્વ બંને સમુદ્રી મોરચા સુરક્ષિત થશે, જે ચીનની સમુદ્રી પ્રવૃત્તિઓ સામે એક સંતુલિત પ્રતિસાદ પૂરો પાડશે.

ચીનની હાજરી સામે ભારતની તૈયારી

ચીન છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતીય મહાસાગરમાં પોતાની હાજરી વધારી રહ્યું છે. ડિજિબુટીના સૈનિક ઠેકાણાથી લઈને પાકિસ્તાનના ગ્વાદર અને શ્રીલંકાના હંબનટોટા બંદર સુધી, ચીનની “સ્ટ્રિંગ ઓફ પર્લ્સ” નીતિ ભારતને ઘેરાવવાનો પ્રયાસ કરે છે.

ચીની સંશોધન જહાજો અને નૌસેનાની ચળવળો હવે નિયમિત બની ગઈ છે. ભારતે આને ગંભીરતાથી લઈને પોતાના નૌસેનાના વિસ્તાર અને દ્વીપસ્થળો પર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વધારવાનું શરૂ કર્યું છે.

અંડમાન મોડલનું અનુસરણ

અંડમાન-નિકોબાર કમાન્ડ 2001થી ભારતનું એકમાત્ર ત્રિસેના કમાન્ડ છે. અહીં સેના, નૌસેના, વાયુસેના અને કોસ્ટ ગાર્ડ એકીકૃત રીતે કાર્ય કરે છે. આ માળખાએ ભારતને પૂર્વ દિશામાં મલક્કા જંક્શન ઉપર વ્યૂહાત્મક નિયંત્રણ આપ્યું છે.

હવે લક્ષદ્વીપમાં સમાન માળખું ઉભું થવાથી ભારતની પશ્ચિમ સમુદ્રી રેખા વધુ મજબૂત બનશે. એક રીતે કહીએ તો, અંડમાન “એક્ટ ઈસ્ટ” નીતિનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જ્યારે લક્ષદ્વીપ “સિક્યોર વેસ્ટ” વ્યૂહનો આધાર બનશે.

આર્થિક અને રણનીતિક લાભો

લક્ષદ્વીપનો વિકાસ ફક્ત રક્ષણાત્મક નથી, પરંતુ આર્થિક દૃષ્ટિએ પણ મહત્વપૂર્ણ છે. અરબી સમુદ્ર ભારત માટે ઊર્જા આયાત અને મધ્યપૂર્વ સાથેના વેપારનો મુખ્ય માર્ગ છે. આ માર્ગોને સુરક્ષિત રાખવાથી ભારતની અર્થવ્યવસ્થાની સ્થિરતા જળવાય છે.

લક્ષદ્વીપમાં વિકસાવવામાં આવતી દ્વિહેતુક સુવિધાઓ — જેમ કે એરફિલ્ડ અને નૌસેનાના ડોક — સ્થાનિક રોજગાર, પ્રવાસન અને સંચાર વધારવામાં પણ મદદરૂપ થશે. સાથે સાથે, આ ટાપુઓ દ્વારા ભારત પોતાની વિશિષ્ટ આર્થિક ઝોન (EEZ) ઉપર વધુ અસરકારક નિયંત્રણ સ્થાપિત કરી શકશે.

સમુદ્ર શક્તિના બે થાંભલા

અંડમાન અને લક્ષદ્વીપ બંને હવે ભારતની સમુદ્રી શક્તિના બે મુખ્ય થાંભલા છે. એક પૂર્વમાં દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા તરફ, તો બીજું પશ્ચિમમાં મધ્યપૂર્વ તરફ ભારતનો રણનીતિક વિસ્તાર વધારી રહ્યા છે.

ચીનની વધતી હાજરી સામે ભારતનો જવાબ યુદ્ધ નથી, પરંતુ તૈયારી છે — ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, નૌસેના ક્ષમતા અને ભાગીદારી દ્વારા. લક્ષદ્વીપમાં નવા ડિફેન્સ કમાન્ડનું નિર્માણ એ જ તૈયારીનું પ્રતિક છે.

ભારત હવે સ્પષ્ટ સંદેશ આપી રહ્યું છે — ભારતીય મહાસાગર પર ભારતીય દૃષ્ટિકોણનું વલણ જાળવવું અનિવાર્ય છે.