પાકિસ્તાનની જેલમાં કેદ ભારતના 211 માછીમારોને પરત લાવવા કેમ કાર્યવાહી નહી?

ભારતના 211 માછીમારો હાલ પાકિસ્તાનની જેલમાં છે. તેમાંથી 52 માછીમારો ત્રણ વર્ષ કરતાં વધુ સમયથી અને 130 માછીમારો બે વર્ષ કરતાં વધુ સમયથી કેદ છે. તેમની સજા ઘણા સમય પહેલાં પૂર્ણ થઈ ગઈ છે અને તેમની રાષ્ટ્રીયતા અંગે પુષ્ટિ પણ થઈ ગઈ છે. તેમ છતાં આજદિન સુધી તેમને પરત લાવવામાં આવ્યા નથી. પાકિસ્તાની જેલમાં કેદ માછીમારો અંગે અનેક વખત રજૂઆતો કરવા છતાં રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારના પેટનું પાણી હાલતું નથી.

'શ્રી માછીમાર જાગૃત મંડળ' ના પ્રમુખ જીવન જુંગીએ બેનિફિટ ન્યૂઝ સાથે વાતચીત કરી માછીમારો અને તેમના પરિવારની વેદના ઠાલવી હતી. તેમણે જણાવ્યુ હતુ કે, જેલમાં કેદ માછીમારો અને તેમના સંબંધીઓ વચ્ચે કોઈ સત્તાવાર વાતચીત થતી નથી. કારણ કે ટપાલ સેવાઓ હવે કાર્યરત રહી નથી. કેવી હાલતમાં હશે? ત્યાંની જેલમાં હશે કે કેમ?  તેનો કોઈ જ જવાબ મળતો નથી. 2023માં કરાચીની માલીર જેલમાં 3 ભારતીય માછીમારોના મોત થયા હતા. ગયા વર્ષે 5 માછીમારોના મોત થયા હતા. હવે માછીમારોનાં મૃત્યુની સંખ્યા ચિંતાનો વિષય બન્યો છે. જેલમાં કેદ માછીમારોના પરિવારજનોમાં ગભરાટ ફેલાયો છે. તેઓ વિવિધ મંચો પર રજૂઆત કરી રહ્યા હોવા છતાં પરિણામ મળતું નથી.

તેમણે ઉમેર્યુ હતું કે, વર્ષોથી પાકિસ્તાને 1,170 થી વધુ ભારતીય બોટ અને ટ્રોલર જપ્ત કર્યા છે. તેનાથી માછીમારી ઉદ્યોગ પર વિપરીત અસર પડી છે. બોટ માલિકોને ટકી રહેવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે. ભારત અને પાકિસ્તાને કેદીઓ પર સંયુક્ત ન્યાયિક સમિતિને પુનર્જીવિત કરવાની જરૂર છે. તેની સ્થાપના 2008માં કરવામાં આવી હતી અને છેલ્લી બેઠક ઓક્ટોબર-2013માં દિલ્હીમાં થઈ હતી. સમિતિના સભ્યો નિયમિતપણે કેદીઓને મળતા હતા અને તેનાથી તેમને ઘણી મદદ મળી હતી. હાલ પાકિસ્તાનની જેલોમાં કેદ માછીમારો તપાસ કરવા માટે ડોકટરોની એક ટીમ મોકલવાની પણ જરૂર છે.

ઉના તાલુકાના 40 વર્ષના બાબુભાઇ કાનાભઇ સુડાચમા પાકિસ્તાનની જેલમાં રહ્યા હતા અને  24/1/2025 ના રોજ બીમારીના કરણે મૃત્યુ થયાનું મીડિયાના માધ્યમથી જાણવા મળ્યુ છે. આ મામલે  વેરીફિકેશન કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ બધી વેદના રજૂ કરતાં અનેક પત્ર રાજ્ય સરકાર, કેન્દ્ર સરકાર અને વિપક્ષના નેતાઓને મોકલવામાં આવ્યા છે. તેમ છતાં હજુ સુધી કોઈ પ્રતિક્રિયા મળી નથી. 1 જાન્યુઆરી 2025 માં ભારત સરકારની યાદીમાં જણવ્યા મુજબ પાકિસ્તાનના 81 માછીમારો ભારતીય જેલમાં કેદમાં છે અને પાકિસ્તાનની યાદી મુજબ 217 ભારતીય માછીમારાઓ પાકિસ્તાનની જેલમાં કેદ છે.

સરકાર સામે સવાલ ઉઠાવતાં જણાવ્યુ કે, પ્રશ્ન એ છે કે શા માટે હજુ સુધી રાજ્ય સરકાર કે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આ માછીમારોને પરત લાવવા કોઈ પગલાં લેવામાં આવ્યા નથી? આ માછીમારોના પરિવારોની હાલત બદતર હોવા છતાં સરકારના પેટનું પાણી હાલતું નથી? બાંગ્લાદેશ અને ભારત વચ્ચે કેદીઓની આપ-લે અંગે બેઠકો કરી એકબીજાના માછીમારોને છોડવામાં આવતા હોય છે. પાકિસ્તાન સાથે કેમ વાતચીત કે બેઠક કરવામાં આવતી નથી? જેના પર આખું ઘર નભતું હોય તે પરિવારનો મુખ્ય વ્યક્તિ બે-ચાર વર્ષ સુધી ઘરે પરત ન આવે તો એ પરિવારની હાલત શું થતી હશે ? એ વ્યક્તિ જીવિત છે કે મૃત, તે અંગે તેના પરિવારને ખબર ન હોય ત્યારે માત્ર એક વ્યક્તિને નહિ પૂરા પરિવારને વેદના સહન કરવી પડે છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે, માછીમારો મધદરિયે માછલી પકડવા જતાં સમયે અજાણતાં પાડોશી દેશની સીમામાં ઘૂસી જતાં હોય છે. તે સમયે પાડોશી દેશની નૌ સેનાના જવાનો માછીમારોને પકડી જેલ હવાલે કરતાં હોય છે. માછીમારો પકડાઈ જતાં તેમનાં પરિવારને ગુજરાન ચલાવવું અઘરૂ થતું હોય છે. આવી ઘટના બને ત્યારે કેદીઓની સંપૂર્ણ વિગતો જે તે દેશો એકબીજા સાથે વિનિમય કરી કેદીઓની અદલા બદલી કરતાં હોય છે. ગુજરાતના પોરબંદર, દેવભૂમિ દ્વારકા અને કચ્છ સાથે પાકિસ્તાનની દરિયાઈ સીમા સંકળાયેલી હોવાથી આ પ્રકારના બનાવો અવાર નવાર બનતા આવ્યા છે. કોન્સ્યુલર એક્સેસ 2008 પર દ્વિપક્ષીય કરારની જોગવાઈઓ હેઠળ દર વર્ષે 1લી જાન્યુઆરી અને 1લી જુલાઈના રોજ માછીમારોની યાદીની આપ-લે થાય છે.