આતંકી સંકલન: ભારત માટે તેનો અર્થ શું?

કબૂલાતે બદલ્યું ખતરાનું સ્વરૂપ

તાજેતરમાં સૌથી ચિંતાજનક બાબત કોઈ હુમલો નહીં, પરંતુ એક કબૂલાત છે. લશ્કર-એ-તૈયબા સાથે સંકળાયેલા રાજકીય મંચના વરિષ્ઠ કાર્યકર્તાએ હમાસના નેતૃત્વ સાથે દોહામાં થયેલી બેઠકો સ્વીકારી છે. આ ખુલાસો, જે અંગે NDTVએ અહેવાલ આપ્યો, ભારતીય એજન્સીઓ લાંબા સમયથી વ્યક્ત કરતી શંકાને મજબૂત કરે છે કે દક્ષિણ એશિયા અને પશ્ચિમ એશિયાના આતંકી નેટવર્ક હવે અલગ-અલગ નથી રહ્યા. આ સંપર્કો માત્ર પ્રતીકાત્મક નથી, પરંતુ આયોજન, સહયોગ અને ઇરાદાની સાબિતી છે.

જુદા લક્ષ્યો છતાં એક મંચ પર કેમ?

હમાસ, લશ્કર-એ-તૈયબા અને જૈશ-એ-મોહમ્મદ પહેલાં અલગ મોરચાઓ પર કાર્યરત હતા. હમાસ ઇઝરાયેલ-પેલેસ્ટાઈન પર કેન્દ્રિત, જ્યારે લશ્કર અને જૈશ ભારત અને કાશ્મીર પર. પરંતુ હવે ત્રણ બાબતો તેમને જોડે છે:

• વિચારધારાત્મક સમાનતા: કાશ્મીર અને પેલેસ્ટાઈનને એક જ ‘ઉમ્માહ સંઘર્ષ’ તરીકે રજૂ કરવાની કોશિશ.

• લોજિસ્ટિક ફાયદો: હમાસ પાસે શહેરી યુદ્ધ, ડ્રોન અને પ્રોપેગેન્ડાનો અનુભવ; લશ્કર પાસે પાકિસ્તાનમાં ગાઢ નેટવર્ક.

• ISIS પછીનું ખાલીપણું: ISISના પતન બાદ નાના જૂથો આડું સહકાર શોધી રહ્યા છે.

પાકિસ્તાન, પીઓકે અને બાંગ્લાદેશમાં બેઠકો

છેલ્લા વર્ષોમાં પાકિસ્તાનના ગુજરાંવાલા, બહાવલપુર અને રાવલકોટ જેવા સ્થળોએ હમાસના પ્રતિનિધિઓ લશ્કર અને જૈશના નેતાઓ સાથે જાહેર મંચો પર દેખાયા છે. પીઓકેમાં “કાશ્મીર એકતા” કાર્યક્રમોમાં હમાસની હાજરી ખાસ નોંધપાત્ર રહી.
બાંગ્લાદેશમાં પણ કેટલાક ઉગ્રવાદી સંગઠનો સાથે સંપર્કની વાતો સામે આવી છે, ખાસ કરીને ભારતના ઉત્તર-પૂર્વમાં વિચારધારાત્મક પ્રભાવ વધારવાના પ્રયાસ તરીકે.

હમાસ માટે ભારત કેમ મહત્વનું બન્યું?

એક સમય હતો જ્યારે ભારત પીએલઓના પક્ષમાં ઊભું હતું. આજે સ્થિતિ બદલાઈ છે.

• શૂન્ય સહનશીલતા નીતિ: ભારતે આતંકવાદ સામે કડક વલણ અપનાવ્યું છે.

• પાકિસ્તાનનો સેતુ: આઈએસઆઈ હમાસને દક્ષિણ એશિયામાં પ્રવેશ માટે માર્ગ પૂરો પાડે છે.

• પૂર્વી માર્ગ તરીકે બાંગ્લાદેશ: વિચારધારાત્મક પ્રભાવ દ્વારા અસંતોષ ઉભો કરવાનો પ્રયાસ.

ઈરાનનો મુદ્દો: સંવેદનશીલ સંતુલન

ઈરાન હમાસ અને પેલેસ્ટાઈનને સમર્થન આપે છે, જ્યારે ભારત સાથે પણ તેના વ્યૂહાત્મક સંબંધો છે. ભારતે અહીં ભાવનાત્મક નહીં પરંતુ વ્યાવહારિક અભિગમ અપનાવવો પડશે. સ્પષ્ટ સંદેશ આપવો જરૂરી છે કે ઈરાની પ્રભાવ હેઠળ કોઈપણ ભારત વિરોધી ગઠબંધન સ્વીકાર્ય નથી.

ભારતની તૈયારી શું હોવી જોઈએ?

આ ખતરો માત્ર હથિયારોનો નથી, પરંતુ વિચારધારાનો પણ છે.

• નૅરેટિવ સામે લડત: કાશ્મીર અને પેલેસ્ટાઈનને એક જ સંઘર્ષ તરીકે રજૂ કરવાની પ્રોપેગેન્ડા તોડવી.

• પ્રાદેશિક ઇન્ટેલિજન્સ મજબૂત બનાવવી: પાકિસ્તાન પૂરતું નહીં, બાંગ્લાદેશ અને પશ્ચિમ એશિયા પર પણ નજર.

• વિત્તીય નેટવર્ક તોડવું: હવાલા, એનજીઓ અને ક્રિપ્ટો ચેનલ્સ પર કડક દેખરેખ.

• ડિપ્લોમેટિક દબાણ: આવા સંપર્કોને મંજૂરી આપનારા દેશોને પુરાવા સાથે જવાબદાર ઠેરવવા.

• આંતરિક સામાજિક એકતા: ધ્રુવીકરણ રોકવું એ સૌથી મોટી સુરક્ષા છે.

અંતિમ વિશ્લેષણ

હમાસ–લશ્કર–જૈશની નજીકતા હજી સંયુક્ત હુમલામાં ફેરવાઈ નથી, પરંતુ આ આતંકી નેટવર્ક્સનું સામાન્યકરણ ભવિષ્યમાં ગંભીર ખતરો બની શકે છે. ભારત માટે આ ચેતવણી છે કે હવે આતંકવાદ માત્ર સરહદી મુદ્દો નથી, પરંતુ વૈશ્વિક રીતે જોડાયેલ પડકાર છે.