US Iran Peace Deal Reached End: પશ્ચિમ એશિયાના યુદ્ધગ્રસ્ત રાજકારણ અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે સૌથી રાહતના અને ઐતિહાસિક સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા 107 દિવસથી ચાલી રહેલા વિનાશક અને ભીષણ લશ્કરી સંઘર્ષનો આખરે અંત આવ્યો છે. બંને મહાસત્તાઓ સત્તાવાર રીતે વચગાળાના શાંતિ કરારના મુસદ્દા પર સંમત થઈ છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વિશ્વના સૌથી વ્યૂહાત્મક અને મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ ગણાતા 'હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ' પરથી યુએસ નેવીની લશ્કરી નાકાબંધી તાત્કાલિક અસરથી હટાવી લેવાની જાહેરાત કરી છે.

19 જૂને શાંતિ કરાર પર થશે સત્તાવાર હસ્તાક્ષર
બીજી તરફ, ઈરાનના કાનૂની અને આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોના નાયબ વિદેશ મંત્રી કાઝેમ ઘરીબબાદીએ પણ અમેરિકા સાથેના આ શાંતિ કરારની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય વાટાઘાટોમાં પાકિસ્તાન, કતાર, સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કીયેએ મુખ્ય મધ્યસ્થી તરીકે અત્યંત પ્રશંસનીય ભૂમિકા ભજવી છે. પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફે જાહેરાત કરી છે કે સઘન રાજદ્વારી મંત્રણાઓ સફળ રહી છે અને બંને દેશો વચ્ચે આગામી 19 જૂને સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડની પવિત્ર ધરતી પર સત્તાવાર હસ્તાક્ષર સમારોહ યોજાશે. આ જાહેરાત બાદ વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર પરથી કટોકટીના વાદળો હટી ગયા છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે.

રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની સત્તાવાર જાહેરાત
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે શાંતિ કરાર પૂર્ણ થવાની સત્તાવાર જાહેરાત તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'ટ્રુથ સોશિયલ' પર એક ઐતિહાસિક પોસ્ટ દ્વારા કરી હતી. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે અત્યંત ઉત્સાહપૂર્વક લખ્યું, "ઇસ્લામિક રિપબ્લિક ઓફ ઈરાન સાથેનો સોદો હવે સંપૂર્ણ રીતે અને સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થઈ ગયો છે. આ વૈશ્વિક સિદ્ધિ માટે વિશ્વભરના તમામ લોકોને ખૂબ ખૂબ અભિનંદન! હું કોઈપણ વધારાની ફી અથવા શરત વિના હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને વ્યાપારી જહાજો માટે ખુલ્લો મૂકવા અને યુએસ નેવલ નાકાબંધીને તાત્કાલિક અસરથી હટાવવા માટે સંપૂર્ણપણે સત્તાવાર આદેશ આપું છું. વિશ્વભરના તમામ દરિયાઈ જહાજો, તમારા એન્જિન શરૂ કરો અને તેલના પુરવઠાને ફરીથી વહેતો થવા દો!" 28 ફેબ્રુઆરીએ અમેરિકા, ઇઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે શરૂ થયેલા પ્રચંડ યુદ્ધને આજે 107 દિવસ પૂર્ણ થઈ રહ્યા છે. રાજદ્વારી વર્તુળોમાં એવી વ્યાપક ચર્ચા છે કે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના 80મા જન્મદિવસે એટલે કે 14 જૂનના રોજ (ભારતીય સમય અનુસાર 14 થી 15 જૂનની સાંજ વચ્ચે) આ વચગાળાના કરારના મુસદ્દા પર મંજૂરીની મહોર મારી દીધી હતી.

ઈરાનનું કડક વલણ
અમેરિકાના ઉત્સાહથી વિપરીત ઈરાન સરકારે આ કરાર અંગે અત્યંત સાવધ અને મુત્સદ્દીગીરીભર્યું વલણ અપનાવ્યું છે. ઈરાનના નાયબ વિદેશ મંત્રી કાઝેમ ઘરીબબાદીએ મીડિયા સાથેની વાતચીતમાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, આ સમજૂતી કરારના ડ્રાફ્ટનો અર્થ એ નથી કે ઈરાન પોતાના કટ્ટર વિરોધી અમેરિકા પર આંધળો વિશ્વાસ મૂકી રહ્યું છે. ઘરીબબાદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, "આ સમજૂતી કરારનો અર્થ દુશ્મન પર ભરોસો કરવો એવો બિલકુલ નથી. અમે વોશિંગ્ટનની દરેક ગતિવિધિ અને તેની પ્રતિબદ્ધતાઓના અમલીકરણ પર ખૂબ જ ઝીણવટભરી નજર રાખીશું." તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે, તેહરાન યુદ્ધ સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત કરવા, આર્થિક નાકાબંધી હટાવવા અને વિદેશી બેંકોમાં જપ્ત કરાયેલી ઈરાનની અબજો ડોલરની સંપત્તિ મુક્ત કરવા માટેની વોશિંગ્ટનની કાનૂની પ્રતિબદ્ધતાઓની પ્રત્યક્ષ ચકાસણી કરશે. આ ચકાસણી પ્રક્રિયા સફળ રહ્યા બાદ જ ઈરાન અંતિમ કરાર સુધી પહોંચવા માટે પ્રસ્તાવિત 60 દિવસની સત્તાવાર વાટાઘાટોના આગામી સમયગાળામાં પ્રવેશ કરશે.

"આ શહીદોના પવિત્ર રક્ત અને લશ્કરી તાકાતની જીત છે"
ઈરાનના નાયબ વિદેશ મંત્રી કાઝેમ ઘરીબબાદીએ આ કરારને પશ્ચિમ એશિયામાં ઈરાનની આંતરરાષ્ટ્રીય અને લશ્કરી નીતિઓનો મોટો વિજય ગણાવ્યો છે. તેમણે ગર્વપૂર્વક જણાવ્યું કે, "જે દુશ્મને પોતાના નાપાક અને સામ્રાજ્યવાદી ઉદ્દેશ્યો પૂરા કરવા માટે ઈરાનની પવિત્ર ધરતી અને તેના હિતો પર હુમલો કર્યો હતો, તે પોતાના તમામ આક્રમક ઉદ્દેશ્યોમાં સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ સાબિત થયો છે. ઇસ્લામિક રિપબ્લિક ઓફ ઈરાને આ યુદ્ધમાં નૈતિક અને વ્યૂહાત્મક રીતે મોટી જીત મેળવી છે." તેમણે આગળ ઉમેર્યું કે, આ એમઓયુ (MoU) માત્ર કાગળ પરની રાજદ્વારી મંત્રણાઓનું પરિણામ નથી, પરંતુ તે ઈરાનની સેનાની લશ્કરી સિદ્ધિઓ અને મજબૂત મિસાઈલ ડિફેન્સ સિસ્ટમનું પણ ઋણી છે. આ વિજય ઈસ્લામિક સિસ્ટમના દુશ્મનોનો સામનો કરતી વખતે સરહદો પર અને પ્રાદેશિક મોરચે આપણે ગુમાવેલા શહીદોના પવિત્ર રક્તને આભારી છે. શુક્રવારે યોજાનારા સત્તાવાર હસ્તાક્ષર સમારોહ બાદ બંને દેશોના પ્રતિનિધિમંડળોના વડાઓ વાટાઘાટોના ભવિષ્યનું માળખું નક્કી કરવા માટે દ્વિપક્ષીય ચર્ચા કરશે.

પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફનો મોટો ખુલાસો
આ વૈશ્વિક શાંતિ પ્રક્રિયામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ મધ્યસ્થી તરીકે ઉભરી આવેલા પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'X' (ટ્વિટર) અને ઇન્સ્ટાગ્રામ પર એક સત્તાવાર પોસ્ટ દ્વારા આ કરારની વિગતો જાહેર કરી હતી. વડાપ્રધાન શરીફે જણાવ્યું કે, કતારના પાટનગર દોહા અને તેહરાન ખાતે અઠવાડિયા સુધી ચાલેલી અત્યંત સઘન અને જટિલ વાટાઘાટો પછી આખરે બંને શક્તિશાળી દેશો એક સર્વસંમતિ પર પહોંચ્યા છે, જે બદલ તેઓ અત્યંત આનંદની લાગણી અનુભવે છે. શરીફે ખુલાસો કર્યો કે કરારના ડ્રાફ્ટ મુજબ, અમેરિકા અને ઈરાન બંને પક્ષો લેબનોન સહિત મધ્ય પૂર્વના તમામ પ્રાદેશિક મોરચે લશ્કરી કાર્યવાહી અને હિંસાના તાત્કાલિક તેમજ કાયમી અંત માટે સંમત થયા છે. આ ઐતિહાસિક કરાર પર સત્તાવાર હસ્તાક્ષર સમારોહ આગામી 19 જૂનના રોજ યુરોપના શાંતિપ્રિય દેશ સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં યોજાશે. આ હસ્તાક્ષર સમારોહમાં અમેરિકા તરફથી ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વાન્સ અને ઈરાન તરફથી વિદેશ મંત્રી અરાઘચી તેમજ સંસદના અધ્યક્ષ ગાલિબાફ ખાસ હાજર રહેશે. શરીફે મધ્યસ્થી પ્રક્રિયાને સફળ બનાવવામાં મહત્વનો સહયોગ આપવા બદલ કતારના અમીર, સાઉદી અરેબિયાના કિંગડમ અને તુર્કીયેની સરકારનો હૃદયપૂર્વક આભાર માન્યો હતો. તેમણે ઉમેર્યું કે હસ્તાક્ષર સમારોહ પહેલાં સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં ઘણી પૂર્વ-અમલીકરણ બેઠકો યોજાશે, જેનો મુખ્ય હેતુ ટેકનિકલ ચર્ચાઓ પૂર્ણ કરવાનો અને જમીની સ્તરે કરારનો અમલ કરવાનો રહેશે.

અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ કરારના મુસદ્દાની 10 મુખ્ય અને કડક શરતો
બંને દેશો વચ્ચે જે વચગાળાના કરારનો ડ્રાફ્ટ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે, તેમાં વૈશ્વિક સુરક્ષા અને આર્થિક વ્યવસ્થાને પ્રભાવિત કરતી 10 મુખ્ય શરતોનો સમાવેશ થાય છે:

1. તમામ મોરચે તાત્કાલિક યુદ્ધવિરામ
લેબનોન સહિત મધ્ય પૂર્વના તમામ પ્રાદેશિક મોરચાઓ પર લશ્કરી દુશ્મનાવટ અને હુમલાઓ તાત્કાલિક અને કાયમી ધોરણે બંધ કરવામાં આવશે. ઈરાને વાટાઘાટોની શરૂઆતથી જ શરત મૂકી હતી કે તે લેબનોનમાં યુદ્ધવિરામ વિના કોઈ કરાર નહીં કરે. ઇઝરાયેલના તીવ્ર વિરોધ અને ચાલુ લશ્કરી કાર્યવાહી છતાં, અમેરિકાએ આ શરત સ્વીકારીને ડ્રાફ્ટમાં તેનો સમાવેશ કર્યો છે.

2. યુએસ નેવીની નાકાબંધી હટાવવી
અમેરિકન નૌકાદળ આગામી 30 દિવસની અંદર ઈરાની બંદરો અને દરિયાઈ સરહદો પરથી પોતાની લશ્કરી નાકાબંધી સંપૂર્ણપણે હટાવી લેશે. ઉલ્લેખનીય છે કે, અમેરિકાએ ઈરાનના આર્થિક સ્રોતોને તોડવા માટે તેના તેલ અને ગેસ વહન કરતા જહાજોને રોકવા આ નાકાબંધી લાદી હતી, પરંતુ હવે વોશિંગ્ટન તેને હટાવવા રાજી થયું છે.

3. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું પુનઃઉદઘાટન
વિશ્વના અર્થતંત્રની જીવાદોરી ગણાતો હોર્મુઝ જળમાર્ગ 30 દિવસમાં સત્તાવાર રીતે વ્યાપારી ટ્રાફિક માટે ફરી ખોલવામાં આવશે. ઈરાની સેના આ દરિયાઈ માર્ગમાં બિછાવેલી તમામ દરિયાઈ માઇન્સ (Naval Mines) ને સાફ કરીને સુરક્ષિત બનાવશે. આ માર્ગ સંપૂર્ણપણે ઈરાનની સાર્વભૌમ નિયમનકારી પ્રણાલી અને પ્રોટોકોલ હેઠળ કાર્ય કરશે.

4. જપ્ત કરાયેલી $24 અબજની સંપત્તિની મુક્તિ
વિદેશી બેંકોમાં ગેરકાયદેસર રીતે સ્થિર (Freeze) કરી દેવામાં આવેલી ઈરાનની આશરે 24 થી 25 અબજ યુએસ ડોલરની રાષ્ટ્રીય સંપત્તિને 60 દિવસના વાટાઘાટોના સમયગાળા દરમિયાન તબક્કાવાર મુક્ત કરવામાં આવશે. કરારની શરત મુજબ, આ કુલ રકમનો અડધો ભાગ એટલે કે આશરે 12 અબજ ડોલર અંતિમ વાટાઘાટો શરૂ થાય તે પહેલાં જ ઈરાનની સેન્ટ્રલ બેંકને પરત સોંપવામાં આવી શકે છે.

5. આર્થિક અને તેલ પ્રતિબંધોનું સસ્પેન્શન
ઈરાનના ક્રૂડ ઓઈલ, પેટ્રોકેમિકલ ઉત્પાદનો અને પેટ્રોલિયમ ડેરિવેટિવ્ઝ (પેટ્રોલ-ડીઝલ) ના આંતરરાષ્ટ્રીય વેચાણ પર લાદવામાં આવેલા તમામ કડક અમેરિકી આર્થિક પ્રતિબંધોને અસ્થાયી રૂપે સ્થગિત કરવામાં આવશે. આનાથી ઈરાનને તેની વિદેશી નાણાકીય આવક અને આંતરરાષ્ટ્રીય બેંકિંગ સિસ્ટમ (SWIFT) નો ઉપયોગ કરવાનો સંપૂર્ણ કાનૂની લાભ મળશે.

6. પરમાણુ કાર્યક્રમ પર મર્યાદાઓ અને યુરેનિયમનો નાશ
અંતિમ કરાર સુધી પહોંચવા માટે આગામી 60 દિવસ સુધી બંને પક્ષો વચ્ચે ઉચ્ચ સ્તરીય વાટાઘાટો ચાલશે. ઈરાન પરમાણુ શસ્ત્રો ન વિકસાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય અપ્રસાર સંધિ (NPT) હેઠળ તેની કાનૂની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કરશે. ઈરાનના હાલના અત્યંત સમૃદ્ધ (Highly Enriched) યુરેનિયમના જથ્થાને ક્યાં તો દેશમાંથી બહાર લઈ જવામાં આવશે અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય નિરીક્ષકોની હાજરીમાં તેને ડી-એનરીચ કરીને સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરવામાં આવશે. જોકે, ઈરાનને તેના નાગરિક ઉપયોગ (ઉર્જા અને તબીબી ક્ષેત્ર) માટે શાંતિપૂર્ણ પરમાણુ કાર્યક્રમ ચાલુ રાખવાની સ્વીકૃતિ મળી છે.

7. સાર્વભૌમત્વની રક્ષા અને લશ્કરી પીછેહઠ
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઈરાનની આસપાસના ખાડી દેશો અને વ્યૂહાત્મક મથકો પરથી પોતાના વધારાના લશ્કરી દળો અને યુદ્ધ જહાજો ધીમે-ધીમે પાછા ખેંચશે. આ સાથે જ અમેરિકા ઈરાનની આંતરિક રાજકીય બાબતોમાં ક્યારેય દખલ ન કરવાની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે બંધનકર્તા ગેરંટી આપશે.

8. $300 અબજની પુનર્નિર્માણ સહાય યોજના
યુદ્ધને કારણે મધ્ય પૂર્વ અને ઈરાનના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને થયેલા પ્રચંડ નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે અમેરિકા અને તેના પશ્ચિમી સાથી દેશોએ ઈરાન માટે ઓછામાં ઓછા 300 અબજ ડોલરની વ્યાપક આર્થિક પુનર્નિર્માણ અને સહાય યોજનાનો મુસદ્દો રજૂ કરવો પડશે.

9 બેલિસ્ટિક મિસાઈલ અને પ્રોક્સી જૂથો પર નરમ વલણ
સમજૂતીના ડ્રાફ્ટ મુજબ, અંતિમ કરારનો અવકાશ માત્ર પરમાણુ મુદ્દાઓ, પ્રતિબંધો હટાવવા અને આર્થિક સહાય પૂરતો જ મર્યાદિત રહેશે. ઈરાનના અત્યંત શક્તિશાળી બેલિસ્ટિક મિસાઈલ કાર્યક્રમ અથવા પ્રાદેશિક પ્રતિકાર જૂથો (પ્રોક્સી નેટવર્ક) ને અપાતા સમર્થનના મુદ્દાને સત્તાવાર ચર્ચાના એજન્ડામાંથી સંપૂર્ણપણે બાકાત રાખવામાં આવ્યો છે. અમેરિકાએ યુદ્ધની શરૂઆતમાં મિસાઈલ નાશ કરવાની શરત રાખી હતી, જેમાં હવે તેણે નમતું જોખ્યું છે.

10. સંયુક્ત દેખરેખ અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ની કાનૂની માન્યતા
આ ઐતિહાસિક કરારની જોગવાઈઓનું યોગ્ય પાલન થાય છે કે નહીં તેની દેખરેખ રાખવા માટે એક વિશેષ સંયુક્ત આંતરરાષ્ટ્રીય સમિતિની સ્થાપના કરવામાં આવશે. વળી, સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં હસ્તાક્ષર થયા બાદ આ અંતિમ કરારને સત્તાવાર અને કાનૂની રીતે સ્થાયી બનાવવા માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં એક વિશેષ ઠરાવ પસાર કરીને વૈશ્વિક માન્યતા આપવામાં આવશે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખુલવાથી ભારત પર થનારી અસરો
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એ ઓમાન અને ઈરાનની વચ્ચે આવેલો એક સાંકડો દરિયાઈ માર્ગ છે, જે સમગ્ર વિશ્વના કુલ તેલ અને કુદરતી ગેસ (LNG) ના પુરવઠાનો આશરે 20 ટકા (પાંચમો ભાગ) પૂરો પાડે છે. ભારત પોતાની ઉર્જા અને તેલની જરૂરિયાતોના લગભગ 80 ટકા જેટલા મોટા હિસ્સા માટે સીધી કે આડકતરી રીતે આ જળમાર્ગ પર આધાર રાખે છે. તેથી આ કરારની ભારત પર બેવડી અસર જોવા મળી શકે છે:

હકારાત્મક અસરો (મોટી રાહત): યુદ્ધને કારણે આ માર્ગ બંધ થતાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઇંધણ, અનાજ અને રાસાયણિક ખાતરોના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા હતા, જેનાથી ભારતમાં ફુગાવો વધવાનું જોખમ હતું. હવે આ માર્ગ 30 દિવસમાં ખૂલવાને કારણે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન પુનઃસ્થાપિત થશે, ક્રૂડના વૈશ્વિક ભાવો ઘટશે અને ભારત માટે પેટ્રોલ, ડીઝલ તેમજ રાંધણ ગેસ (LPG) સસ્તા થવાનો માર્ગ મોકળો થશે. વળી, ઈરાન પરથી આર્થિક પ્રતિબંધો હટતાં ભારતીય રિફાઇનરીઓ (જેમ કે ઈન્ડિયન ઓઈલ, રિલાયન્સ) માટે પશ્ચિમ એશિયામાંથી સસ્તા દરે અને લાંબા ક્રેડિટ પિરિયડ સાથે તેલ ખરીદવાનો એક શક્તિશાળી વિકલ્પ ફરી શરૂ થશે.

નકારાત્મક અસરો (ખર્ચમાં વધારો): કરારમાં મધ્યમ માર્ગ કાઢતા નક્કી કરાયું છે કે ઈરાન આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો પાસેથી સીધો 'ટોલ ટેક્સ' નહીં વસૂલે, પરંતુ આ માર્ગ તેના નિયંત્રણ હેઠળ હોવાથી તે જહાજો પાસેથી વહીવટી અને સુરક્ષા 'સેવા ફી' વસૂલશે. યુદ્ધ પહેલા ઈરાન આવી કોઈ ફી લેતું ન હતું. આ નવી સેવા ફી લાદવામાં આવવાને કારણે ભારતના દરિયાઈ માર્ગે આવતા તેલના જહાજોનો શિપિંગ ખર્ચ વધી જશે, જે ભારતીય આયાતકારો માટે ચિંતાનો વિષય છે.

કરાર છતાં અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે પ્રવર્તતા ભારે તણાવના મુખ્ય કારણો
ભલે શાંતિ કરારનો ડ્રાફ્ટ તૈયાર થઈ ગયો હોય, પરંતુ પડદા પાછળ બંને દેશો વચ્ચે હજુ પણ ભારે અવિશ્વાસ અને તણાવની સ્થિતિ છે, જેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
1. હસ્તાક્ષરના સમય અંગે ખેંચતાણ: રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ મીડિયામાં દાવો કરી રહ્યા છે કે કરાર પર તાત્કાલિક એટલે કે રવિવાર સુધીમાં હસ્તાક્ષર થઈ જશે. જ્યારે ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે આ દાવાને ફગાવતા કહ્યું છે કે અમેરિકા પબ્લિસિટી માટે ઉતાવળ કરી રહ્યું છે અને વારંવાર પોતાનું સ્ટેન્ડ બદલી રહ્યું છે, સત્તાવાર હસ્તાક્ષર 19 જૂન પહેલાં શક્ય નથી.

2. યુરેનિયમના જથ્થાનો નિકાલ: ટ્રમ્પ ઈચ્છા રાખે છે કે ઈરાન પોતાના અત્યંત સમૃદ્ધ યુરેનિયમના જથ્થાને (જેને તેઓ 'પરમાણુ ધૂળ' કહે છે) દેશની બહાર મોકલી દે અથવા સંપૂર્ણ નાશ કરે. જ્યારે ઈરાન શૂન્ય સંવર્ધન (Zero Enrichment) ની શરતને પોતાની રેડ લાઇન ગણાવે છે. ઈરાનની માંગ છે કે તે આ જથ્થાને આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઉર્જા એજન્સી (IAEA) ની દેખરેખ હેઠળ દેશની અંદર જ ડી-એનરિચ કરશે, બહાર નહીં મોકલે.
3. ભંડોળ મુક્ત કરવાની પ્રક્રિયા: ઈરાન આગ્રહ રાખી રહ્યું છે કે સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં હસ્તાક્ષર થતાંની સાથે જ તેની જપ્ત કરાયેલી $24 અબજની સંપત્તિમાંથી અડધી રકમ રોકડી તેના ખાતામાં ટ્રાન્સફર થવી જોઈએ. જ્યારે અમેરિકા આ નાણાં ઈરાનના સારા વર્તન અને શરતોના ક્રમિક પાલનના આધારે હપ્તાવાર ચૂકવવા માંગે છે.

ઈઝરાયેલનો પ્રચંડ અસંતોષ અને પશ્ચિમી દેશોનું વલણ
આ સમગ્ર અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ કરારમાં સૌથી મોટો વળાંક એ છે કે અમેરિકાનો પરમ મિત્ર ગણાતો દેશ ઈઝરાયેલ આ કરારમાં ક્યાંય સત્તાવાર પક્ષકાર (Party) નથી. ઈઝરાયેલની સરકાર આ યુદ્ધવિરામ અને અમેરિકાના નરમ વલણથી અત્યંત નારાજ અને અસંતુષ્ટ છે. ઈઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપતા ટૂંકમાં જણાવ્યું છે કે, "ભલે ગમે તે કરાર થાય, પરંતુ ઈઝરાયેલ ઈરાનને કોઈપણ સંજોગોમાં પરમાણુ શસ્ત્રો પ્રાપ્ત કરવા દેશે નહીં." જ્યારે ઈઝરાયયેલના વિપક્ષી નેતાઓએ આ કરારને નેતન્યાહૂ સરકારની વિદેશ અને સુરક્ષા નીતિની અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી અને ઐતિહાસિક નિષ્ફળતા ગણાવી છે, કારણ કે અમેરિકાએ લેબનોનમાં ઈઝરાયેલની ઈચ્છા વિરુદ્ધ યુદ્ધવિરામ સ્વીકારી લીધો છે. બીજી તરફ બ્રિટન, ફ્રાન્સ, જર્મની અને ઇટાલી (E4 Group) ના વડાઓએ આ રાજદ્વારી સફળતાને આવકારી છે. ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન અને બ્રિટિશ પીએમ કીર સ્ટાર્મરે સંયુક્ત નિવેદન બહાર પાડી પાકિસ્તાન અને કતારની મધ્યસ્થીના વખાણ કર્યા છે અને જણાવ્યું છે કે આ અઠવાડિયે ફ્રાન્સના એવિયન (Evian) શહેરમાં યોજાનારી G7 દેશોની સમિટમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત અને ખુલ્લો રાખવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા મિશન તૈનાત કરવા અંગે ગંભીર ચર્ચા કરવામાં આવશે.

June 15, 2026 | 12:45 IST