"ભલે મને મારી નાખે, હું પાછી જઈશ": શેખ હસીના

Sheikh Hasina Announces Return to Bangladesh: બાંગ્લાદેશના પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીનાએ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ચોંકાવનારી જાહેરાત કરીને દક્ષિણ એશિયાના રાજકારણમાં ગરમાવો લાવી દીધો છે. તેમણે સત્તાવાર રીતે જણાવ્યું છે કે તેઓ ડિસેમ્બર 2026 માં ભારતથી બાંગ્લાદેશ પરત ફરશે અને ત્યાંની સ્થાનિક કોર્ટ સમક્ષ આત્મસમર્પણ કરશે. બાંગ્લાદેશની અદાલત દ્વારા તેમને મૃત્યુદંડની સજા ફટકારવામાં આવી હોવા છતાં અને તેમના જીવ પર મોટું જોખમ હોવા છતાં, હસીનાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ પોતાના દેશ પાછા ફરવાનો નિર્ણય કોઈ પણ સંજોગોમાં બદલશે નહીં. એક સમાચાર એજન્સી સાથેની આશરે 1 કલાક લાંબી ટેલિફોનિક મુલાકાતમાં 78 વર્ષીય વરિષ્ઠ નેતા શેખ હસીનાએ ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના પક્ષ અવામી લીગના ઘણા વરિષ્ઠ નેતાઓ પણ તેમની સાથે બાંગ્લાદેશ પાછા ફરશે અને ન્યાયિક પ્રક્રિયાનો સામનો કરશે.

ઢાકા છોડીને ભાગ્યા
બાંગ્લાદેશમાં થયેલા ભારે સત્તા પલટા અને હિંસક વિદ્યાર્થી વિરોધ પ્રદર્શન બાદ શેખ હસીના 5 ઓગસ્ટ, 2024 ના રોજ ઢાકા છોડીને ભાગી ગયા હતા અને ભારતે માનવતાના ધોરણે તેમને આશ્રય આપ્યો હતો. ત્યારપછીના ઘટનાક્રમમાં, નવેમ્બર 2025 માં બાંગ્લાદેશના આંતરરાષ્ટ્રીય ગુના ટ્રિબ્યુનલે (ICT) વર્ષ 2024 ના વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન થયેલા વ્યાપક દમન અને લોકોના મોત માટે શેખ હસીનાને તેમની ગેરહાજરીમાં જ દોષિત ઠેરવીને મૃત્યુદંડની આકરી સજા સંભળાવી હતી. જો કે, ભારતમાં રહીને શરણ મેળવનાર હસીનાએ આ તમામ રાજકીય આરોપોને સખત શબ્દોમાં નકારી કાઢ્યા છે અને તેને વિપક્ષનું ષડયંત્ર ગણાવ્યું છે.

‘મારે જવું જ પડશે, ભલે તેઓ મને મારી નાખે’
શેખ હસીનાનું આ વિસ્ફોટક નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે ઢાકાની નવી સરકાર ભારત પાસે સતત તેમના પ્રત્યાર્પણની કાનૂની માંગણી કરી રહી છે. મૃત્યુદંડની સજા હોવા છતાં સ્વેચ્છાએ પરત ફરવાની વાત કરતા હસીનાએ રોઇટર્સને જણાવ્યું હતું કે, "જ્યારે હું બાંગ્લાદેશની ધરતી પર પાછી ફરીશ, ત્યારે તેઓ કદાચ મારી ધરપકડ કરી શકે છે અથવા તો મને જેલમાં મારી પણ નાખશે. પરંતુ તેમ છતાં, મારે જવું જ પડશે કારણ કે મારા પક્ષના લાખો નેતાઓ અને નિર્દોષ કાર્યકરો હાલમાં બાંગ્લાદેશમાં નવી સરકારના ભયંકર અત્યાચાર અને દમનનો સામનો કરી રહ્યા છે. જો મારું મૃત્યુ નિશ્ચિત હોય, તો હું ઇચ્છું છું કે તે મારી પોતાની માતૃભૂમિ પર આવે, જ્યાં મારા પિતા અને માતાને દફનાવવામાં આવ્યા છે અને જ્યાં મારા પરિવારનું લોહી વહેવડાવવામાં આવ્યું છે."

દક્ષિણ એશિયાના રાજકારણમાં ગરમાવો
દક્ષિણ એશિયાઈ રાષ્ટ્રના સૌથી લાંબા સમય સુધી વડાપ્રધાન પદે સેવા આપનારા નેતા શેખ હસીનાએ ઉમેર્યું કે તેઓ અને તેમના સાથીઓ સ્વેચ્છાએ તે જ દેશમાં પાછા જવા માંગે છે જ્યાંથી તેઓ આશરે 2 વર્ષ પહેલાં જીવ બચાવીને ભાગવા મજબૂર બન્યા હતા. તેઓ પોતાના દેશની અદાલત સમક્ષ સરેન્ડર કરીને એ જોવા માંગે છે કે વર્તમાન વહીવટીતંત્ર તેમના સૌથી મુખ્ય રાજકીય હરીફો સાથે કેવું વર્તન કરે છે. શેખ હસીનાની સાથે પરત ફરનારા વરિષ્ઠ નેતાઓની યાદીમાં દેશના પૂર્વ ગૃહમંત્રી અસદુઝમાન ખાન કમાલનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેમને પણ બાંગ્લાદેશની અદાલતે મૃત્યુદંડની સજા ફટકારેલી છે. હસીનાએ ભારપૂર્વક કહ્યું કે તેમણે પોતાની વાપસી અંગે ભારત કે અન્ય કોઈ વિદેશી સરકાર સાથે કોઈ સત્તાવાર ચર્ચા કરી નથી.

શેખ હસીનાના પ્રત્યાર્પણ અંગે ભારત સરકારનું વલણ અને દ્વિપક્ષીય સંબંધો
શેખ હસીનાને ભારતે આશ્રય આપ્યા બાદ ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં નોંધપાત્ર તણાવ જોવા મળ્યો છે. પહેલા મોહમ્મદ યુનુસની વચગાળાની સરકાર અને હવે વડા પ્રધાન તારિક રહેમાનના નેતૃત્વ હેઠળની બીએનપી (BNP) સરકારે ભારત પર હસીનાને સોંપવા માટે ભારે દબાણ કર્યું છે. આ મામલે ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે સ્પષ્ટતા કરી છે કે ભારત હાલમાં બાંગ્લાદેશ તરફથી મળેલી સત્તાવાર પ્રત્યાર્પણ વિનંતીની કાનૂની સમીક્ષા કરી રહ્યું છે. ભારતે પાડોશી દેશની નવી સરકાર સાથે રચનાત્મક વાતચીત જાળવી રાખવા અને પરસ્પર સંબંધોને મજબૂત બનાવવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી છે. બીજી તરફ, હસીનાએ દાવો કર્યો છે કે ઢાકા સરકાર ભારતને વારંવાર પત્રો મોકલી રહી છે, પરંતુ તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે ભારત સરકારે મને મોકલવાની જરૂર નહીં પડે, હું જાતે જ મારી ઈચ્છાથી દેશમાં પ્રવેશીશ. સંશોધકો માને છે કે હસીનાની આ જાહેરાતથી ભારત પરથી પ્રત્યાર્પણનું રાજકીય દબાણ હળવું થઈ શકે છે.

તારિક રહેમાન સરકારની નવી ચાલ: 1971 ના કેસ ફરી ખોલીને પક્ષો પર પ્રતિબંધની તૈયારી
બાંગ્લાદેશની વર્તમાન તારિક રહેમાન સરકારે દેશના બે સૌથી મોટા રાજકીય પક્ષો અવામી લીગ અને કટ્ટરપંથી જમાત-એ-ઇસ્લામી પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવા માટે એક નવો કાનૂની રસ્તો શોધી કાઢ્યો છે. ગુરુવારે 9 જુલાઈના રોજ બાંગ્લાદેશ સરકારે વર્ષ 1971 ના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ સમયના જૂના કેસો અને ફાઈલો ફરીથી ખોલવાનો મોટો નિર્ણય લીધો છે. વડા પ્રધાન તારિક રહેમાનની સરકાર સત્તાવાર રીતે એવો દાવો કરી રહી છે કે આ નિર્ણય મુખ્યત્વે શેખ હસીનાની પાર્ટી અવામી લીગ વિરુદ્ધ નિર્દેશિત છે, પરંતુ રાજકીય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સરકારનું વાસ્તવિક અને ગુપ્ત લક્ષ્ય જમાત-એ-ઇસ્લામી પક્ષને પણ રાજકારણમાંથી બહાર કરવાનો છે. આનો અર્થ એ થયો કે શાસક પક્ષ બીએનપી બાંગ્લાદેશના બે મુખ્ય પક્ષોનો એકસાથે સફાયો કરવા માંગે છે જેથી સત્તા પર તેમનો એકાધિકાર કાયમ રહી શકે.

તાજેતરમાં જ બીએનપીના મહાસચિવ અને વર્તમાન સરકારી મંત્રી મિર્ઝા ફખરુલ ઇસ્લામ આલમગીરે વિરોધ પક્ષો પર સંભવિત પ્રતિબંધ મૂકવાના સંકેતો આપ્યા હતા. આ દરમિયાન દેશના ગૃહમંત્રી સલાહુદ્દીન ચૌધરીએ સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે કે તેઓ વર્ષ 1971 ની તમામ બંધ ફાઇલો ફરીથી ખોલવા જઈ રહ્યા છે અને ઇતિહાસના તમામ મોટા કૌભાંડો તેમજ યુદ્ધ અપરાધોની નવેસરથી તપાસ કરશે. આ કાનૂની તપાસના અહેવાલના આધારે જ અવામી લીગ અને જમાત-એ-ઇસ્લામીને ગેરકાયદેસર સંગઠન જાહેર કરીને તેમના પર કાયમી પ્રતિબંધ લાદવામાં આવશે.

જમાત-એ-ઇસ્લામી પક્ષને કેમ નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યો છે?
બાંગ્લાદેશના રાજકારણમાં જમાત-એ-ઇસ્લામીને પરંપરાગત રીતે પાકિસ્તાન તરફી માનસિકતા ધરાવતી પાર્ટી તરીકે જોવામાં આવે છે. વર્ષ 1971 માં જ્યારે બાંગ્લાદેશનો મુક્તિ સંગ્રામ ચાલી રહ્યો હતો, ત્યારે જમાતના તત્કાલીન નેતાઓએ બાંગ્લાદેશની આઝાદીનો સખત વિરોધ કર્યો હતો અને પાકિસ્તાની સેનાને મદદ કરી હતી. અગાઉ શેખ હસીનાની સરકાર દરમિયાન પણ જમાત પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. જો કે, હસીનાના પતન બાદ જમાતનો સામાજિક અને રાજકીય પ્રભાવ દેશમાં સતત વધી રહ્યો છે, જે હવે શાસક પક્ષ બીએનપી માટે મોટો ખતરો બની ગયો છે. જમાતના નેતાઓ બીએનપીની પરંપરાગત વોટ બેંકમાં ગાબડું પાડવા માટે જમીની સ્તરે અત્યંત સક્રિય બન્યા છે અને પોતાને સાચા રાષ્ટ્રવાદી તરીકે દર્શાવીને નવી રાજકીય તાકાત મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. બાંગ્લાદેશના લોહિયાળ રાજકારણમાં સત્તા પર આવ્યા પછી વિરોધ પક્ષોને સંપૂર્ણપણે ખતમ કરી દેવાની જૂની પરંપરા રહી છે. અવામી લીગના શાસનકાળ દરમિયાન બીએનપી પક્ષ નોંધપાત્ર રીતે નબળો પડી ગયો હતો અને તેના નેતાઓ જેલમાં હતા. હાલમાં શેખ હસીનાની ગેરહાજરીમાં જમાત-એ-ઇસ્લામી દેશમાં મુખ્ય વિરોધ પક્ષ તરીકે ઉભરી રહ્યો હોવાથી તારિક રહેમાન સરકાર તેને કાનૂની રીતે દબાવવા માંગે છે.

જમાત પ્રમુખ શફીકુર રહેમાનના સરકાર પર આકરા પ્રહારો
બીજી તરફ, જમાત-એ-ઇસ્લામીના વડા શફીકુર રહેમાન વર્તમાન વડાપ્રધાન તારિક રહેમાનની સરકાર પર સતત આકરા રાજકીય હુમલા કરી રહ્યા છે. ગુરુવારે પત્રકારો સાથેની ખાસ વાતચીતમાં શફીકુરે આક્ષેપ કર્યો હતો કે, "એક આંતરરાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક ષડયંત્રના ભાગ રૂપે જ અમારી પાર્ટીને સત્તાથી દૂર રાખવામાં આવી છે. મોહમ્મદ યુનુસની પૂર્વ વચગાળાની સરકાર પણ આ ગુપ્ત ષડયંત્રમાં સક્રિય રીતે સામેલ હતી. જો દેશમાં લોકશાહી રીતે ચૂંટણી થઈ હોત તો આજે અમે સરકારમાં હોત, પરંતુ અમને બળપૂર્વક વિપક્ષમાં બેસાડી દેવામાં આવ્યા છે." શફીકુર રહેમાન અવારનવાર પોતાના જાહેર ભાષણોમાં વડાપ્રધાન તારિક રહેમાનને કટાક્ષમાં "પ્રિન્સ" (રાજકુમાર) ના ઉપનામથી સંબોધિત કરે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, તારિક રહેમાનને રાજકારણ વારસામાં મળ્યું છે; તેમની માતા ખાલિદા ઝિયા બાંગ્લાદેશના ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન રહી ચૂક્યા છે અને તેમના પિતા ઝિયાઉર રહેમાન બાંગ્લાદેશના પ્રમુખ તરીકે સેવા આપી ચૂક્યા છે. જમાત આ વંશવાદના મુદ્દાને ઉઠાવીને જનતામાં બીએનપી વિરુદ્ધ માહોલ બનાવી રહી છે.

અવામી લીગનો ભવ્ય ઈતિહાસ અને જનતામાં શેખ હસીનાની લોકપ્રિયતા
શેખ હસીનાની આગેવાની હેઠળ અવામી લીગે વર્ષ 2008 થી વર્ષ 2024 સુધી સતત આશરે 16 વર્ષ સુધી બાંગ્લાદેશ પર એકહથ્થુ શાસન કર્યું હતું. આ લાંબા શાસનકાળ દરમિયાન વિપક્ષી પક્ષ બીએનપી સંપૂર્ણપણે હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયો હતો. હવે જ્યારે સત્તા બદલાઈ છે ત્યારે તારિક રહેમાનની પાર્ટી પણ એ જ જૂની ફોર્મ્યુલા લાગુ કરીને અવામી લીગને કાયમ માટે ખતમ કરવા માંગે છે જેથી તેઓ લાંબા સમય સુધી સત્તા ભોગવી શકે. પરંતુ શેખ હસીનાની ડિસેમ્બર 2026 માં પરત ફરવાની જાહેરાતે સત્તાધારી પક્ષની ચિંતામાં વધારો કર્યો છે. જો હસીના બાંગ્લાદેશ પરત ફરીને જેલમાંથી પણ રાજકીય રીતે સક્રિય થાય છે, તો તે ઢાકામાં તારિક સરકાર માટે મોટો પડકાર ઉભો કરશે, કારણ કે લાખો સમર્થકો આજે પણ હસીના સાથે જોડાયેલા છે. આ વર્ષની શરૂઆતમાં બાંગ્લાદેશમાં કરવામાં આવેલા એક ગુપ્ત રાજકીય સર્વેમાં ચોંકાવનારું પરિણામ સામે આવ્યું હતું, જેમાં દેશના 24 ટકા લોકોએ કટોકટીની સ્થિતિ હોવા છતાં શેખ હસીનાના નેતૃત્વમાં પોતાનો વિશ્વાસ અને રસ દાખવ્યો હતો. હસીનાની વાપસીથી બાંગ્લાદેશમાં ફરી એકવાર મોટા પાયે જનઆંદોલન કે રાજકીય અસ્થિરતા સર્જાય તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા છે.