હોર્મુઝમાં તણાવ વચ્ચે ઈરાનનો મોટો નિર્ણય

હોર્મુઝની ખાડીને લઈને વધી રહેલા વૈશ્વિક તણાવ વચ્ચે ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. ઈરાને સ્પષ્ટ રીતે જાહેરાત કરી છે કે હોર્મુઝમાંથી પસાર થતા ભારતીય જહાજો પાસેથી કોઈપણ પ્રકારનો ‘ટોલ ટેક્સ’ વસૂલવામાં નહીં આવે. અમેરિકાની કડક નાકાબંધી અને વધતા સૈન્ય દબાણ વચ્ચે ઈરાનનો આ નિર્ણય ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.

ભારતમાં ઈરાનના રાજદૂત મોહમ્મદ ફતાલીએ આ મુદ્દે મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું કે ઈરાન અને ભારત વચ્ચેના સંબંધો વિશ્વાસ અને સહયોગ પર આધારિત છે. “તમે ભારત સરકારને પૂછી શકો છો કે શું અમે અત્યાર સુધી કોઈ પણ પ્રકારનો ચાર્જ વસૂલ્યો છે? મુશ્કેલ સમયમાં પણ અમારા સંબંધો મજબૂત રહ્યા છે,” એમ તેમણે જણાવ્યું. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે ભવિષ્યમાં પણ ભારતીય જહાજોને હોર્મુઝમાંથી સુરક્ષિત રીતે પસાર થવા દેવામાં આવશે.

આ જાહેરાત એવા સમયે આવી છે જ્યારે અમેરિકાના પૂર્વ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સામે ‘ઓપરેશન બ્લોકેડ’ શરૂ કર્યું છે. અમેરિકાએ ઈરાનના બંદરો અને સમુદ્રી માર્ગો પર કડક નાકાબંધી લાદી છે. અરબ સાગર અને હોર્મુઝની ખાડીમાં અમેરિકી નૌકાદળના 15થી વધુ વિધ્વંસક જહાજો તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે, જે ઈરાનની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખી રહ્યા છે.

અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ અનુસાર USS ત્રિપોલી (LHA-7) ને ખાસ કરીને આ અભિયાન માટે તૈનાત કરવામાં આવ્યું છે. આ જહાજ પરથી આધુનિક F-35B સ્ટીલ્થ ફાઈટર જેટ્સ ઉડાન ભરી શકે છે, જે ઈરાનની હલચલ પર સતત નજર રાખી રહ્યા છે. અમેરિકાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે નાકાબંધી માત્ર ઈરાન સાથે સીધા જોડાયેલા જહાજો માટે જ છે, જ્યારે અન્ય દેશોના જહાજોને પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે.

આ દરમિયાન ભારત સરકારે પણ સક્રિય પગલાં લીધા છે. જળમાર્ગ મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે હોર્મુઝ વિસ્તારમાં ફસાયેલા 15 ભારતીય જહાજોને સુરક્ષિત રીતે પરત લાવવા માટે વિદેશ મંત્રાલય સાથે મળીને પ્રયાસો તેજ કરવામાં આવ્યા છે. ભારત માટે હોર્મુઝનો માર્ગ ઊર્જા સપ્લાય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે મોટા પ્રમાણમાં તેલ આયાત આ માર્ગથી થાય છે.

બીજી તરફ, બ્રિટન અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશોએ અમેરિકાની નાકાબંધીને સંપૂર્ણ સમર્થન આપવાનું ટાળ્યું છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે મતભેદોને દર્શાવે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ પરિસ્થિતિ આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં નવા ગઠબંધનો અને બદલાતા સમીકરણો તરફ ઈશારો કરે છે.

ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર ઈરાનને કડક ચેતવણી આપતાં જણાવ્યું હતું કે જો ઈરાની નૌકાદળ કોઈ પણ પ્રકારની આક્રમક હરકત કરશે તો અમેરિકી સેના તેનો કડક જવાબ આપશે. તેમણે ઈરાનની નૌકાદળની ક્ષમતાને લઈને પણ ટિપ્પણી કરી હતી, જેનાથી બંને દેશો વચ્ચે તણાવ વધુ વધ્યો છે.

આ દરમિયાન ઈરાનની સેનાએ પણ વળતો પ્રહાર કરતા ચેતવણી આપી છે કે જો તેમના તેલ નિકાસ અથવા બંદરોને નુકસાન પહોંચાડવામાં આવશે, તો તેઓ અરબ સાગર અને ઓમાનની ખાડીમાં અન્ય દેશોના હિતોને પણ અસર પહોંચાડી શકે છે.

ઈસ્લામાબાદમાં થયેલી અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેની શાંતિ વાટાઘાટો નિષ્ફળ જતા હાલ પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની છે. જોકે, ભારત માટે ઈરાનનો આ તાજો નિર્ણય વેપાર અને ઊર્જા સુરક્ષાના દ્રષ્ટિકોણથી રાહતરૂપ છે.

આ સમગ્ર પરિસ્થિતિમાં હવે દુનિયાની નજર હોર્મુઝની ખાડી પર ટકેલી છે, જ્યાંથી પસાર થતા જહાજો વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે જીવનરેખા સમાન છે. ભારત માટે ઈરાનની આ ખાતરી ભવિષ્યમાં સ્થિરતા અને સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.