મેઘરાજાની 'ધમાકેદાર બેટિંગ' બાદ બ્રેક

Gujarat Weather Update: સમગ્ર ગુજરાતમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોની ધમાકેદાર બેટિંગ બાદ હવે ચોમાસાએ સત્તાવાર રીતે વિરામ લીધો છે. છેલ્લા 24 થી 48 કલાક દરમિયાન રાજ્યના એકપણ જિલ્લા કે તાલુકામાં નોંધપાત્ર વરસાદ નોંધાયો નથી. વરસાદી માહોલ આથમતાની સાથે જ વાતાવરણમાં પલટો આવ્યો છે અને તાપમાનનો પારો ધીમે-ધીમે ઊંચે ચડવા લાગ્યો છે. હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, શુક્રવારે રાજ્યના મોટાભાગના શહેરોમાં ગરમી અને બફારાનું પ્રમાણ વધ્યું હતું, જેમાં મહત્તમ તાપમાન 37°C ને પાર પહોંચી ગયું છે. હાલમાં સમગ્ર રાજ્યમાં પશ્ચિમી પવનો ફૂંકાઈ રહ્યા છે, જેના કારણે આગામી દિવસોમાં પણ ગરમીનું જોર યથાવત રહેવાની સંભાવના છે.

ભાવનગર અને અમદાવાદમાં ભીષણ બફારો અને ગરમી
વરસાદ ખેંચાતાની સાથે જ રાજ્યમાં ગરમીએ જોર પકડ્યું છે. શુક્રવારે ભાવનગર 37.2°C મહત્તમ તાપમાન સાથે રાજ્યનું સૌથી ગરમ શહેર નોંધાયું હતું, જ્યારે અમદાવાદ શહેર 36.4°C તાપમાન સાથે બીજા ક્રમે રહ્યું હતું. અમદાવાદમાં તાપમાનની સાથે-સાથે ભેજનું પ્રમાણ પણ ખૂબ જ ઊંચું રહ્યું છે. 10 જુલાઈની સવારે શહેરમાં ભેજનું પ્રમાણ 78% જેટલું ઊંચું નોંધાયું હતું, જે સાંજે ઘટીને 49% થયું હતું. આ ઉચ્ચ ભેજના કારણે નાગરિકો અસહ્ય બફારાનો સામનો કરી રહ્યા છે. આગામી દિવસોમાં પણ વાદળછાયા વાતાવરણ વચ્ચે લઘુત્તમ તાપમાન 27.2°C ની આસપાસ રહેવાની સંભાવના છે.

રાજ્યમાં અત્યાર સુધીનો સરેરાશ વરસાદ
ગુજરાતમાં ચાલુ ચોમાસાની સિઝનનો કુલ એકંદર વરસાદ 223.88 mm (8.81 ઇંચ) નોંધાયો છે, જે રાજ્યના સરેરાશ વાર્ષિક વરસાદની સામે માત્ર 24.63% જેટલો જ થાય છે. જો વિસ્તાર પ્રમાણે વાત કરીએ તો, દક્ષિણ ગુજરાતમાં અત્યાર સુધીમાં સૌથી વધુ 34.69% એટલે કે 534.92 mm (21.06 ઇંચ) વરસાદ પડી ચૂક્યો છે. જ્યારે સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં 27.61% (210.44 mm) વરસાદ નોંધાયો છે. સૌથી ચિંતાજનક પરિસ્થિતિ કચ્છની છે, જ્યાં અત્યાર સુધીમાં સિઝનનો સૌથી ઓછો એટલે કે માત્ર 1.92% વરસાદ જ પડ્યો છે. છેલ્લા 24 કલાકમાં માત્ર નર્મદાના ગરૂડેશ્વર અને પંચમહાલના ગોધરા તાલુકામાં માત્ર 1 mm વરસાદ નોંધાયો છે, જ્યારે બાકીના તમામ વિસ્તારો સંપૂર્ણ કોરા રહ્યા છે. જોકે, અગાઉ પડેલા ભારે વરસાદને કારણે વહીવટી તંત્ર દ્વારા વ્યાપક બચાવ કામગીરી કરવામાં આવી હતી. અત્યાર સુધીમાં વિવિધ પૂરગ્રસ્ત જિલ્લાઓમાંથી કુલ 8324 લોકોનું સુરક્ષિત સ્થળે સ્થળાંતર કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે 3711 લોકોને આપત્તિજનક સ્થિતિમાંથી સફળતાપૂર્વક રેસ્ક્યૂ કરીને બચાવી લેવાયા છે.

હવામાન વિભાગની આગાહી: 7 દિવસ ભારે વરસાદની કોઈ શક્યતા નહીં
હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, હાલમાં ઉત્તર પ્રદેશના મધ્ય ભાગો પર એક લો પ્રેશર એરિયા એટલે કે હવાનું હળવું દબાણ સક્રિય છે, પરંતુ તે આગામી 24 કલાકમાં વધુ નબળું પડી જશે. આથી ગુજરાત પર તેની કોઈ મોટી અસર જોવા મળશે નહીં. 11 જુલાઈના રોજ સુરેન્દ્રનગર, રાજકોટ, જામનગર, પોરબંદર, જૂનાગઢ, અમરેલી, ભાવનગર, મોરબી, દ્વારકા, ગીર સોમનાથ, બોટાદ, કચ્છ, દીવ તેમજ અમદાવાદ, ગાંધીનગર, આણંદ, પંચમહાલ, દાહોદ, ભરૂચ, સુરત, નવસારી અને વલસાડ સહિતના તમામ જિલ્લાઓમાં છૂટાછવાયા સ્થળોએ માત્ર હળવોથી મધ્યમ વરસાદ અથવા ગાજવીજ સાથે ઝાપટાં પડી શકે છે. જોકે, 12 જુલાઈ બાદ એટલે કે આગામી સમગ્ર અઠવાડિયા દરમિયાન ચોમાસાની ગતિ સાવ ધીમી પડી જશે. દક્ષિણ ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્રના કેટલાક સીમિત વિસ્તારો જેવા કે રાજકોટ, જૂનાગઢ, અમરેલી અને ભાવનગરને બાદ કરતાં રાજ્યના બાકીના તમામ ભાગોમાં હવામાન મુખ્યત્વે સૂકું અને ગરમ રહેવાની આગાહી છે. આગામી સાત દિવસ સુધી રાજ્યમાં ભારે વરસાદ કે વાવાઝોડાની કોઈ જ ચેતવણી કે એલર્ટ આપવામાં આવી નથી.

નર્મદા ડેમ 65% ભરાયો, 10 ડેમ હાઈ એલર્ટ પર
વરસાદે વિરામ લીધો હોવા છતાં ઉપરવાસમાંથી પાણીની આવક ચાલુ હોવાથી રાજ્યની જીવાદોરી સમાન સરદાર સરોવર ડેમની સપાટીમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. હાલમાં નર્મદા ડેમમાં 219842 mcft પાણીનો જીવંત સંગ્રહ ઉપલબ્ધ છે, જે તેની કુલ સંગ્રહ ક્ષમતાના 65.81% જેટલો થાય છે. ડેમમાં હાલમાં 11,841 ક્યુસેક પાણીની આવક નોંધાઈ રહી છે. નર્મદા સિવાયના રાજ્યના અન્ય 206 મુખ્ય જળાશયોમાં તેમની કુલ ક્ષમતાના 41.12% પાણીનો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે, જેમાંથી 06 ડેમ અત્યાર સુધીમાં 100% સંપૂર્ણ ભરાઈ ચૂક્યા છે અને તેમાં ભાવનગરનો શેત્રુંજી ડેમ મુખ્ય છે. જ્યારે અન્ય 18 ડેમ એવા છે જે 70% થી 100% ની વચ્ચે ભરાયા છે, જેમાં સુખી ડેમ 72.68% અને પાનમ ડેમ 55.97% ભરાયેલો છે.

રાજ્યના 24 જળાશયો પર ખાસ નજર
પાણીની વિપુલ આવકને કારણે વહીવટી તંત્ર દ્વારા રાજ્યના 24 જળાશયો પર ખાસ દેખરેખ રાખવામાં આવી રહી છે. તે અંતર્ગત અમરેલીના ધાતરવડી, સૂરજવડી, ખોડીયાર, રાયડી, ધાતરવડી-2 તેમજ ભાવનગરના રોજકી, માલણ, શેત્રુંજી, રંગહોળા અને તાપીનો દોસવાડા ડેમ 93% થી 100% સુધી ભરાઈ જતાં આ 10 ડેમોને હાઈ એલર્ટ પર રાખવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત સુરેન્દ્રનગરનો વાંસલ, મહીસાગરનો વણાકબોરી, જૂનાગઢનો બાંટવા-ખારો અને ગીર સોમનાથનો રાવલ ડેમ સહિત 04 ડેમ એલર્ટ પર છે, જ્યારે રાજકોટના લાલપરી અને વેણુ-2 તેમજ બોટાદના કાલુભાર અને કચ્છના કાલાઘોઘા સહિત અન્ય 10 ડેમ માટે વોર્નિંગ જાહેર કરવામાં આવી છે. ભારે વરસાદના કારણે રાજ્યમાં પંચાયત હસ્તકના 48 રસ્તાઓ અને 1 સ્ટેટ હાઈવે સહિત કુલ 54 રસ્તાઓ વાહન-વ્યવહાર માટે બંધ કરવા પડ્યા છે, જેને પૂર્વવત કરવાની કામગીરી ચાલુ છે. જોકે, રાહતની વાત એ છે કે GSRTC ની તમામ એસ.ટી. બસ સેવાઓ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય રીતે કાર્યરત છે.

રોકડીયા અને તેલીબિયાં પાકોનું રેકોર્ડ બ્રેક વાવેતર
ચોમાસાના પ્રારંભિક તબક્કામાં સારા વરસાદને પગલે રાજ્યના ખેડૂતોએ ખરીફ પાકોના વાવેતરમાં ભારે ઉત્સાહ દાખવ્યો છે. ગુજરાતમાં ચાલુ વર્ષે અત્યાર સુધીમાં કુલ 1854564 હેક્ટર જમીનમાં ખરીફ પાકોનું વાવેતર સંપન્ન થઈ ચૂક્યું છે, જે રાજ્યના સામાન્ય વાવેતર વિસ્તાર 8530803 હેક્ટરની સામે 21.74% જેટલું થાય છે. આ વર્ષે પણ ખેડૂતોએ રોકડીયા પાકો પર વધુ પસંદગી ઉતારી છે, જેમાં કપાસ અને મગફળીનું વાવેતર મોખરે છે. દર વર્ષની જેમ આ વર્ષે પણ કપાસનું વાવેતર જોરશોરથી થયું છે, જેમાં સામાન્ય વિસ્તારના 39.1% વિસ્તારમાં એટલે કે 931926 હેક્ટરમાં કપાસનું સફળ વાવેતર થઈ ગયું છે.

તેલીબિયાં પાકોમાં મગફળીનું વાવેતર સૌથી આગળ
તેલીબિયાં પાકોમાં મગફળીનું વાવેતર સૌથી આગળ જોવા મળી રહ્યું છે. રાજ્યમાં કુલ 628888 હેક્ટર વિસ્તારમાં મગફળી વવાઈ ચૂકી છે, જે તેના સામાન્ય વિસ્તારના 32.83% જેટલું થાય છે. આ સાથે જ સોયાબીનનું વાવેતર 35200 હેક્ટર એટલે કે 12.51% વિસ્તારમાં પૂર્ણ થયું છે. જો એકંદરે વાત કરીએ તો મગફળી, સોયાબીન, તલ અને એરંડા સહિતના તમામ તેલીબિયાં પાકોનું કુલ વાવેતર 666029 હેક્ટર વિસ્તારમાં થયું છે, જે કુલ સામાન્ય વિસ્તારના 22.72% જેટલું નોંધાયું છે.

અનાજ, કઠોળ અને અન્ય ખરીફ પાકોની પ્રારંભિક સ્થિતિ
બીજી તરફ અનાજ અને કઠોળ પાકોના વાવેતરની વાત કરીએ તો તે હજુ પ્રારંભિક તબક્કામાં જોવા મળી રહ્યું છે. અનાજ પાકોમાં અત્યાર સુધીમાં 30435 હેક્ટર એટલે કે 3.43% વિસ્તારમાં ડાંગરનું વાવેતર થયું છે, જ્યારે મકાઈનું વાવેતર 37101 હેક્ટર એટલે કે 13.1% વિસ્તારમાં નોંધાયું છે. આ સિવાય બાજરીનું વાવેતર 8534 હેક્ટર (4.76%) અને જુવારનું વાવેતર 540 હેક્ટર (3.22%) વિસ્તારમાં થયું છે, જેથી રાજ્યમાં કુલ 76683 હેક્ટર (5.56%) વિસ્તારમાં અનાજ પાકોનું વાવેતર પૂરું થયું છે. કઠોળ પાકોમાં ખેડૂતોએ તુવેરનું 14097 હેક્ટરમાં, અડદનું 820 હેક્ટરમાં અને મગનું 540 હેક્ટરમાં વાવેતર કર્યું છે, આમ અન્ય કઠોળ મળીને કુલ 15498 હેક્ટર એટલે કે 3.72% વિસ્તારમાં કઠોળનું વાવેતર થયું છે. આ ઉપરાંત રાજ્યમાં 57695 હેક્ટર (21.59%) વિસ્તારમાં શાકભાજી અને પશુધનના ઘાસચારા માટે કુલ 105757 હેક્ટર (10.38%) વિસ્તારમાં વાવેતર કરવામાં આવ્યું છે. કૃષિ વિભાગના સત્તાવાર આંકડા દર્શાવે છે કે ખેડૂતોએ કપાસ અને મગફળી જેવા રોકડીયા પાકોમાં ભારે રસ દાખવ્યો છે. હાલ પૂરતો વરસાદ ખેંચાયો છે, પરંતુ આગામી દિવસોમાં ચોમાસાના આગામી રાઉન્ડની પ્રગતિ સાથે જ વાવેતરના આંકડામાં વધુ મોટો ઉછાળો જોવા મળશે તેમ કૃષિ નિષ્ણાતોનું માનવું છે.