કંસરી દેવી સાથે વારલી ચિત્રકલાથી સજ્જ અનોખી પોથી

ગુજરાત સરકારે વર્ષ 2026-27ના બજેટ માટે ફરી એકવાર પ્રાચીન અને સાંસ્કૃતિક ઓળખ ધરાવતી બજેટ પોથી પસંદ કરી છે. આ વખતે નાણામંત્રી કનુભાઈ દેસાઈએ આદિવાસી સમાજની આરાધ્ય દેવી 'કંસરી દેવી'ના ચિત્ર સાથે દક્ષિણ ગુજરાતની 1200 વર્ષ જૂની વારલી ચિત્રકલાથી સજ્જ અત્યંત આકર્ષક બજેટ પોથી રજૂ કરી છે. આ પોથી પર વારલી કલાકાર બીના હસમુખ પટેલે હાથથી સુંદર ચિત્રો દોર્યા છે, જેમાં કંસરી દેવી સમૃદ્ધિ, ધન-ધાન્ય અને સુખ-શાંતિનું પ્રતીક બનીને ઉભરી આવે છે.

વારલી ચિત્રકલા: 1200 વર્ષ જૂની લોકકલા વારલી ચિત્રકલા અંદાજે 1200 વર્ષ જૂની પ્રાચીન લોકકલા છે, જે દક્ષિણ ગુજરાતના વલસાડ, નવસારી અને નજીકના મહારાષ્ટ્રના વિસ્તારોમાં વસતા વારલી આદિજાતિ સમુદાય દ્વારા જીવંત રાખવામાં આવી છે. આ કલા મુખ્યત્વે વારલી સ્ત્રીઓ દ્વારા ઘરની લીપેલી દીવાલો પર પલાળેલા ચોખામાંથી બનેલા સફેદ રંગ (ચોખાના લોટનો ઉકેલ) વડે દોરવામાં આવે છે. ચિત્રોમાં ત્રિકોણ, વર્તુળ અને ચોરસ જેવા ભૌમિતિક આકારોનો ઉપયોગ થાય છે. આ કલામાં રોજિંદા જીવન, તહેવારો, ખેતી, નૃત્ય, જંગલ, પશુ-પક્ષી અને વિવિધ દેવતાઓના દૃશ્યો દર્શાવવામાં આવે છે. આધુનિકતાના પ્રભાવથી આ કલા લુપ્ત થવાના આરે છે, તેથી સરકારે છેલ્લા ચાર વર્ષથી બજેટ પોથી પર વારલી ચિત્રકલાને સ્થાન આપીને તેને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે.

કંસરી દેવી: આદિવાસી સમાજની આરાધ્ય દેવી કંસરી દેવીને આદિવાસી સમાજમાં સમૃદ્ધિ, ધન-ધાન્ય અને સુખ-શાંતિની દેવી તરીકે પૂજવામાં આવે છે. લગ્ન, નવા ધાનની આવક, નવા ઘરનું નિર્માણ કે અન્ય શુભ પ્રસંગોએ તેમની સ્થાપના અને પૂજા કરવામાં આવે છે. તેમને માતા અન્નપૂર્ણા સમાન માનવામાં આવે છે, જેમની કૃપાથી પરિવારમાં ધન-ધાન્ય અને સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે. આ વર્ષની બજેટ પોથી પર કંસરી દેવીનું ચિત્ર વારલી શૈલીમાં દોરવામાં આવ્યું છે, જે આદિવાસી સંસ્કૃતિ અને સરકારના સાંસ્કૃતિક પ્રોત્સાહનનું પ્રતીક બન્યું છે.

સરકારનો સાંસ્કૃતિક પ્રયાસ છેલ્લા ચાર વર્ષથી ગુજરાત સરકાર બજેટ પોથી પર વારલી ચિત્રકલાને સ્થાન આપીને આ પ્રાચીન કલાને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. આ વર્ષે પણ કલાકાર બીના હસમુખ પટેલે હાથથી દોરેલા વારલી ચિત્રોએ પોથીને અનોખી ઓળખ આપી છે. આ પ્રયાસ પ્રાચીન સંસ્કૃતિને જીવંત રાખવા અને આદિવાસી કલાને મુખ્યધારામાં લાવવાનો સરાહનીય પગલું ગણાય છે.

આ બજેટ પોથી ગુજરાતની સાંસ્કૃતિક વિરાસત અને આદિવાસી કલાને વેગ આપવાનું પ્રતીક બની છે. વધુ ફોટો અને વિગતો માટે સરકારી વેબસાઇટ અને સોશિયલ મીડિયા પર નજર રાખો.