સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ ક્રુઝ થી લઈને સી-પ્લેન સુધી: સરકારના ડૂબાડતા પ્રોજેક્ટ્સ

ગુજરાત સરકારે પ્રવાસન અને આધુનિક પરિવહન સેવાઓ માટે અનેક મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ્સની જાહેરાત કરી છે — જેમાં ‘ક્રુઝ ભારત મિશન’ અંતર્ગત રાજ્યને ક્રુઝ ટુરિઝમ હબ બનાવવા, અને શહેરોમાં અદ્યતન પરિવહન વ્યવસ્થાઓ ઊભી કરવા પ્રયાસો નોંધાયા છે. પરંતુ વાસ્તવમાં, ઘણી યોજનાઓ ખરાબ આયોજન અને બેદરકારીના કારણે નિષ્ફળ સાબિત થઈ છે. તેમાં સૌથી તાજેતરનું ઉદાહરણ છે સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ ક્રુઝ પ્રોજેક્ટ, જે છેલ્લા અઢી મહિનાથી બંધ છે.

સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ ક્રુઝ: પ્રવાસનનું ડૂબતું નૌકાવિહાર 

ગુજરાતના હૃદય સમાન સાબરમતી નદી પર શરૂ કરાયેલો ક્રુઝ પ્રોજેક્ટ લોકોમાં શહેર પ્રવાસન અને મનોરંજનના નવા વિકલ્પ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. પણ આજે તે એક નિષ્ફળ મિશન છે.

1. માટી ભરી નદીનો તળ ઊંચો: અટલ બ્રિજ અને મેટ્રો બાંધકામ દરમિયાન ડમ્પરોના માટી ફેંકાતા નદીની ઊંડાઈ ઘટી.

2. ડ્રેજિંગની અભાવ: AMC અને કોન્ટ્રાક્ટરો દ્વારા યોગ્ય સફાઈ ન થતા ક્રુઝ ચલાવવો શક્ય રહ્યો નથી.

3. ચોમાસે પાણી છોડવાની અણધારીતાની બેદરકારી: કોઈ આગોતરા સૂચના વિના નદીમાંથી પાણી છોડાતા સર્વિસ બંધ કરવાની ફરજ પડી.

4. આર્થિક નુકસાન: સંચાલકોને અત્યાર સુધી ₹3.5 કરોડથી વધુનું નુકસાન સહન કરવું પડ્યું છે.  

સી-પ્લેન સર્વિસ: હવાઈ સપનું કે હકિકતથી દુર?

2017માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ખમ્બાતથી અમદાવાદ સુધી સી-પ્લેન સેવા શરૂ કરી હતી. આ સેવાને રાજ્યના આંતરિક હવાઈ જોડાણના નમૂના તરીકે પ્રચાર મળ્યો. છતાં થોડી જ વખતમાં તે પ્રોજેક્ટ ટેકનિકલ ખામીઓ, ઓછી માંગ અને ઉચ્ચ ઓપરેશનલ ખર્ચના કારણે બંધ થઈ ગયો.

સરકારી નિષ્ફળતાઓનો સિલસિલો: BRTS અને GIFT City

BRTS અમદાવાદ: જાહેર પરિવહનની ક્રાંતિ તરીકે જાહેર થયેલો BRTS પ્રોજેક્ટ હવે શહેરના ટ્રાફિક માટે બીજું બોજ બની ગયો છે. ઓછા મુસાફરો, રોડ જાળવણીની તકલીફો અને મેટ્રોની સફળતાને કારણે BRTS ઘણી જગ્યાએ વપરાશથી બહાર છે.

 GIFT City ગાંધીનગર: આંતરરાષ્ટ્રીય ફાઈનાન્સ હબ બનવા માટે બનાવાયેલું GIFT City હજી પણ અપેક્ષિત વિકાસ હાંસલ કરી શક્યું નથી. ઊંચા રોકાણ છતાં કારગત પ્રગતિનો અભાવ અને રોકાણકારોની અરસપરસ ઘટતી રુચિ એ ગંભીર સંકેત છે.

એર ટેક્સી યોજના: વિમાની વિઝન કે ત્રીજું નિષ્ફળ પગરણ?

તાજેતરમાં અમદાવાદથી કચ્છ સુધી એર ટેક્સી સેવા શરૂ કરવાનું આયોજન જાહેર કરાયું છે. પણ પાછલા અનુભવોએ લોકોને શંકાસ્પદ બનાવ્યા છે. લોકોમાં પ્રશ્ન છે: શું આ પણ રિવરફ્રન્ટ ક્રુઝ અને સી-પ્લેન જેવો અંત પામશે?

ટેક્સદારોના નાણાંનો બિનજવાબદાર ઉપયોગ

આ તમામ નિષ્ફળ પ્રોજેક્ટ્સ એ માત્ર નાણાકીય નુકસાન નથી, પણ પ્રજાના વિશ્વાસનું પણ ક્ષય છે. અબજોની રકમો જાહેર નાણાંમાંથી ખર્ચાય છે, પણ પરિણામ શૂન્ય છે.

મુખ્ય ખામીઓ:

• યોગ્ય પૂર્વ આયોજનનો અભાવ

• મોનિટરિંગ અને જવાબદારી નક્કી ન હોવી

• અમલમાં પારદર્શિતાની કમી

• નફાની ઊંડાણપૂર્વક વિચાર વિના શરૂ કરાયેલી યોજનાઓ

સરકાર માટે માર્ગદર્શિકા: ભવિષ્ય માટે શું શીખવું?

ગુજરાતને પ્રવાસન, ટ્રાન્સપોર્ટ, અને આર્થિક હબ બનાવવાની વાતો ખરેખર અદ્ભુત છે, પરંતુ તેના માટે જરૂરી છે:

• વ્યવહારૂ આયોજન

• પારદર્શક અમલ અને જવાબદારી

• નિયમિત મોનિટરિંગ અને પ્રજાજન સાથે સંવાદ

નહીં તો, એર ટેક્સી જેવી નવી યોજનાઓ પણ માત્ર "સપનાનું સમાધિસ્થળ" બનીને રહી જશે.