લોકશાહીના મૂલ્યો અને સમાનતાના અધિકારોની વાતો વચ્ચે ગુજરાતના શૈક્ષણિક સંકુલમાં જ્ઞાતિવાદનું ઝેર પ્રસરી રહ્યું હોય તેવા ચિંતાજનક દ્રશ્યો સામે આવી રહ્યા છે. વડોદરા સ્થિત સેન્ટ્રલ યુનિવર્સિટી, જે જ્ઞાનનું ધામ ગણાય છે, તે અત્યારે જાતિ આધારિત ભેદભાવ અને અત્યાચારનું કેન્દ્ર બની હોવાના ગંભીર આક્ષેપો થઈ રહ્યા છે.
વડોદરાની સેન્ટ્રલ યુનિવર્સિટીમાં ગત ૨૬ જાન્યુઆરી, પ્રજાસત્તાક પર્વના દિવસે જ એક શરમજનક ઘટના ઘટી હતી. જે દિવસે આખો દેશ સમાનતા અને બંધારણના જશ્નમાં ડૂબેલો હતો, તે જ દિવસે યુનિવર્સિટીના કેમ્પસમાં જાતિ આધારિત વેરઝેરને કારણે મારામારીનો બનાવ બન્યો હતો. આક્ષેપ છે કે સિનિયર વિદ્યાર્થીઓના એક જૂથ દ્વારા અન્ય વિદ્યાર્થીઓ પર જ્ઞાતિ સૂચક શબ્દો બોલીને અત્યાચાર ગુજારવામાં આવ્યો હતો.
પીડિત વિદ્યાર્થીઓ નીતીશકુમાર અને મુન્ના કુમારના જણાવ્યા અનુસાર, મયંક અને હિમાંશુ નામના વિદ્યાર્થીઓએ અંદાજે ૩૫ જેટલા અન્ય લોકોના ટોળા સાથે મળીને તેમના પર હિંસક હુમલો કર્યો હતો. આ હુમલો માત્ર વ્યક્તિગત અદાવત નહીં, પણ સ્પષ્ટપણે જાતિ આધારિત દ્વેષનું પરિણામ હોવાનું પીડિતો જણાવી રહ્યા છે.
<h3 data-path-to-node="7">તંત્રની શંકાસ્પદ ભૂમિકા: સીસીટીવી કેમ બંધ હતા?</h3>
આ ઘટનામાં સૌથી ચોંકાવનારો અને ગંભીર વળાંક એ છે કે જ્યારે આ મારામારી અને અત્યાચારની ઘટના ઘટી, ત્યારે યુનિવર્સિટી કેમ્પસના સીસીટીવી કેમેરા રહસ્યમય રીતે બંધ કરી દેવામાં આવ્યા હતા. આ બાબત સૂચવે છે કે હુમલો પૂર્વ આયોજિત હતો અને પુરાવાનો નાશ કરવા માટે વહીવટી તંત્રના કોઈ સ્તરેથી અથવા સુરક્ષા કર્મીઓની મિલીભગતથી આ કૃત્ય કરવામાં આવ્યું હોઈ શકે છે.
યુનિવર્સિટીની આંતરિક ફરિયાદ કમિટી (Committee) સમક્ષ વારંવાર રજૂઆતો કરવા છતાં, આજદિન સુધી કોઈ નક્કર કાર્યવાહી કરવામાં આવી નથી. કુલપતિ અને કુલસચિવની મૌન ભૂમિકા સામે પણ હવે સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. શું યુનિવર્સિટી તંત્ર ગુનેગારોને છાવરી રહ્યું છે?
<h3 data-path-to-node="10">ગુજરાતમાં દલિત અત્યાચારની વધતી જતી પેટર્ન</h3>
વડોદરાની આ ઘટના કોઈ છૂટીછવાઈ ઘટના નથી. છેલ્લા બે મહિનામાં ગુજરાતમાં જાતિ આધારિત હિંસાની હારમાળા સર્જાઈ છે, જે રાજ્યની કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિ પર કલંક સમાન છે:
<ul data-path-to-node="12">
<li>
ખેડા: જય પાટીલ નામના યુવાને ચાર શિક્ષકોના માનસિક અને જાતિગત ત્રાસથી કંટાળીને આત્મહત્યા કરી લેવી પડી.
</li>
<li>
બોટાદ: પાળિયાદમાં એક માસૂમ કિશોરી પર દુષ્કર્મની જઘન્ય ઘટના ઘટી.
</li>
<li>
પાટણ: ચંદુમન ગામમાં દલિત વરઘોડા કાઢવા જેવી સામાન્ય બાબતે થયેલી બબાલ અને હુમલાએ સાબિત કર્યું કે સામાજિક માનસિકતા હજુ પણ કેટલી પછાત છે.
</li>
</ul>
આંકડાકીય રીતે જોઈએ તો, છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ગુજરાતમાં જ્ઞાતિ આધારિત અત્યાચારની ૧૧૬૦ જેટલી ફરિયાદો નોંધાઈ છે. આ આંકડાઓ માત્ર કાગળ પર છે, વાસ્તવિકતામાં અનેક કિસ્સાઓ તો પોલીસ ચોપડે ચઢતા જ નથી.
<h3 data-path-to-node="14">કાયદાનો ડર ગાયબ: જામીનનો ખેલ</h3>
સમાજમાં રોષ એ વાતનો છે કે જ્યારે પણ કોઈ દલિત કે વંચિત વર્ગ પર અત્યાચાર થાય છે, ત્યારે આરોપીઓની ધરપકડ થયાના ગણતરીના દિવસોમાં જ તેમને જામીન મળી જાય છે. કાયદાની આ નબળી કડીનો લાભ ઉઠાવીને ગુનેગારો બેફામ બન્યા છે. જામીન પર છૂટ્યા બાદ તેઓ ફરીથી પીડિતોને ધમકાવતા હોવાના કિસ્સાઓ પણ સામાન્ય બન્યા છે.
<h3 data-path-to-node="16">રાજકીય પડઘા અને માંગણીઓ</h3>
કોંગ્રેસ પક્ષ દ્વારા આ મામલે ઉગ્ર વિરોધ નોંધાવવામાં આવ્યો છે. પક્ષની માંગ છે કે: ૧. વડોદરા સેન્ટ્રલ યુનિવર્સિટીના કુલપતિ અને કુલસચિવ તાત્કાલિક અસરથી દોષિત ૩૫ વિદ્યાર્થીઓ અને મુખ્ય સૂત્રધારો સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહી કરે. ૨. સીસીટીવી કેમેરા કોણે અને કોના કહેવાથી બંધ કર્યા તેની નિષ્પક્ષ તપાસ થાય. ૩. પીડિત વિદ્યાર્થીઓને સુરક્ષા પૂરી પાડવામાં આવે અને તેમને ન્યાય મળે તેની ખાતરી કરવામાં આવે.
જો શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં જ જાતિવાદના નામે વિદ્યાર્થીઓનું લોહી વહેતું હોય, તો આપણે કેવા ભવિષ્યનું નિર્માણ કરી રહ્યા છીએ? વડોદરાની આ ઘટના એ લાલબત્તી સમાન છે. જો તંત્ર હજુ પણ જાગશે નહીં, તો શૈક્ષણિક સંકુલો જ્ઞાનના કેન્દ્રો મટીને જ્ઞાતિવાદના અખાડા બની જશે. સરકાર અને યુનિવર્સિટી સત્તાધીશોએ માત્ર આશ્વાસનો આપવાને બદલે દાખલારૂપ કાર્યવાહી કરવી જોઈએ જેથી ફરી કોઈ નીતીશ કે મુન્ના કુમાર અન્યાયનો ભોગ ન બને.

શિક્ષણના ધામમાં લોહિયાળ ખેલ

વડોદરામાં વિદ્યાર્થીઓ પર અત્યાચાર અને અન્યાય; ૨૬ જાન્યુઆરીની ઘટનામાં હજુ સુધી કોઈ પગલાં નહ

February 5, 2026 | 16:34 IST