અમદાવાદ વિમાન દુર્ઘટનાઃ એન્જિન બંધ થવાના કારણે થયો હતો અકસ્માત

અમદાવાદ વિમાન દુર્ઘટનાVA એક મહિના બાદ પ્રાથમિક તપાસ રિપોર્ટ આવ્યો છે. એરક્રાફ્ટ એક્સિડેન્ટ ઇન્વેસ્ટિગેશન બ્યુરો (AAIB)એ 12 જુલાઈએ 15 પેજનો રિપોર્ટ જાહેર કર્યો છે. વિમાનના બંને એન્જિન બંધ થવાના કારણે અકસ્માત થયો હોવાનું પ્રાથમિક તારણ સામે આવ્યું છે. ટેકઓફ પછી તરત જ બંને એન્જિન એક પછી એક બંધ થઈ ગયા હતા. આ સમયે કોકપીટ રેકોર્ડિંગમાં સંભળાયુ છે કે, એક પાયલટે બીજાને પાયલટને પૂછ્યું, "શું તમે એન્જિન બંધ કરી દીધું છે?"

12 જૂન 2025 ના રોજ અમદાવાદથી લંડન જતી ફ્લાઇટ AI 171 ટેકઓફ થયાના થોડા સમય બાદ મેડિકલ હોસ્ટેલની ઇમારત સાથે અથડાઈ હતી. જેમાં 270 લોકો માર્યા ગયા હતા. 270 પૈકી 241 મુસાફરો અને ક્રૂ સભ્યો હતા. આ અકસ્માતમાં ફક્ત એક જ મુસાફર બચી ગયો હતો.

AAIBએ રજૂ કરેલા રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, ઉડાન ભર્યાના થોડા જ સેકન્ડમાં બંને એન્જિન હવામાં બંધ થઈ ગયા હતા. ઇંધણ કટઓફ સ્વીચ એક પછી એક માત્ર એક સેકન્ડમાં RUN થી CUT OFF માં બદલાઈ ગઈ હતી. રિપોર્ટ પરથી જાણવા મળ્યું કે બંને એન્જિનોને ઇંધણનો પુરવઠો મળતો બંધ થઈ ગયો હતો. વિમાનના કોકપિટ ઓડિયો પણ સામે આવ્યો છે જેમાં એક પાયલટે બીજા પાયલટને પૂછ્યું, "તમે કેમ બંધ (એન્જિન) કર્યા?" બીજાએ ઉત્તર આપ્યો, "મેં નથી કર્યા."

પાયલટોએ એન્જિનને ફરીથી ચાલુ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. એન્જિન 1 અમુક હદ સુધી ચાલુ થઈ ગયું હતું. પરંતુ એન્જિન 2 ક્રેશ થાય તે પહેલાં સ્ટાર્ટ ન થઈ શક્યું. વિમાન માત્ર 32 સેકન્ડ માટે હવામાં રહ્યું હતું. ફ્યુઅલ ટેસ્ટિંગમાં જાણવા મળ્યું કે ઇંધણમાં કોઈ સમસ્યા નહોતી. થ્રસ્ટ લીવર સંપૂર્ણપણે તૂટી ચૂક્યા હતા પરંતુ બ્લેક બોક્સ પરથી જાણવા મળ્યું છે કે ટેકઓફ થ્રસ્ટ તે સમયે ચાલુ હતો. જે ડિસ્કનેક્ટ થવાનો સંકેત આપે છે.

ફ્લેપ સેટિંગ (5 ડિગ્રી) અને ગિયર (નીચે) ઉડાન ભરવા માટે સામાન્ય હતા. બર્ડ હિટિંગ કે હવામાન સંબંધિત કોઈ સમસ્યા નહોતી. આકાશ સંપૂર્ણપણે સ્વચ્છ હતું. વિઝિબિલિટી પણ બરાબર હતી. આંધી-તોફાન જેવી પણ કોઈ સ્થિતિ નહોતી. બંને પાયલટ મેડિકલી ફિટ હતા. તેમને કોઈ સમસ્યા નહોતી. પાયલટ પાસે 8,200 કલાક અને કો-પાયલટ પાસે 1,100 કલાકના ઉડાનનો અનુભવ હતો.

આ રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આ એક પ્રાથમિક તપાસ છે અને તે હજુ પણ ચાલુ છે. બોઇંગ એરક્રાફ્ટ કંપની અથવા એન્જિન ઉત્પાદક જનરલ ઇલેક્ટ્રિક (GE) ને કોઈ સલાહ આપવામાં આવી નથી.

રિપોર્ટમાં ઉલ્લેખ કરાયો છે કે, એન્જિન બંધ થતાં જ રેમ એર ટર્બાઇન (RAT) ખૂલી ગયું. આ એક નાનું પ્રોપેલર જેવું ડિવાઇસ હોય છે. તે હવાની ગતિથી ફરે છે અને વીજળી અને/અથવા હાઇડ્રોલિક પાવર ઉત્પન્ન કરે છે. જ્યારે વિમાનનો મેઇન પાવર કપાઈ જાય અથવા હાઇડ્રોલિક સિસ્ટમ ફેઇલ થઈ જાય. RAT વિમાનને ન્યૂનતમ નેવિગેશન અને કંટ્રોલ સિસ્ટમને ચાલુ રાખવામાં મદદ કરે છે.

ફ્લાઇટ રડાર 24 મુજબ, વિમાનનો છેલ્લો સિગ્નલ 190 મીટર (625 ફીટ)ની ઊંચાઈ પર મળ્યો હતો. જે ઉડાન ભર્યા પછી તરત જ આવ્યો હતો. ભારતના સિવિલ એવિએશન રેગ્યુલેટર DGCA એ જણાવ્યું કે વિમાને 12 જૂનની બપોરે 1:39 વાગ્યે રનવે 23 પરથી ઉડાન ભરી હતી. ઉડાન ભર્યા પછી વિમાનના પાયલટે એર ટ્રાફિક કંટ્રોલરને મેડે કૉલ (ઇમરજન્સી મેસેજ) મોકલ્યો હતો. પરંતુ ત્યારબાદ કોઈ જવાબ મળ્યો નહોતો.

યુએસ એવિએશન વેબસાઇટ ધ એર કંટ્રોલના અહેવાલ મુજબ બ્લેક બોક્સમાંથી મળેલા પ્રારંભિક ડેટામાં બંને એન્જિનની ફ્યૂઅલ સ્વિચોની હિલચાલનો ખુલાસો થયો છે. હજુ એ સ્પષ્ટ થયું નથી કે આ હિલચાલ પાયલટની ભૂલ, ટેક્નિકલ ખામી કે અન્ય કોઈ કારણસર થઈ હતી. અમેરિકન ઉડ્ડયન સુરક્ષા નિષ્ણાત જોન કોક્સના મતે આ સ્વિચ એટલી સેન્સિટિવ હોતી નથી કે એ આકસ્મિક સ્પર્શથી ટ્રિગર થઈ શકે. એ ફક્ત જમીન પર જ ચાલુ અને બંધ થાય છે.

ડ્રીમલાઇનર એરક્રાફ્ટનાં બંને એન્જિનમાં રન અને કટ-ઓફ નામની બે સ્થિતિ હોય છે. એરક્રાફ્ટ હવામાં હોય અને સ્વિચ કટ-ઓફ પર જાય તો એન્જિનને ઇંધણ મળતું બંધ થઈ જાય છે. જેના કારણે પાવર (થ્રસ્ટ) ગુમાવવો પડે છે અને પાવર સપ્લાય પણ બંધ થઈ શકે છે. જેના કારણે કોકપીટમાં રહેલાં ઘણાં સાધનો પણ કામ કરવાનું બંધ કરી શકે છે.

ઉડ્ડયન નિષ્ણાતોના મતે 'કોઈપણ પાયલટ વિમાનમાં આવીને ફ્યૂઅલ સ્વિચ સાથે રમતા નથી. જો આવું થયું હોય તો ચોક્કસ કોઈ ટેક્નિકલ સમસ્યા હશે.' ડ્યૂઅલ એન્જિન નિષ્ફળતાના કિસ્સામાં પાયલટે તાત્કાલિક પ્રતિક્રિયા આપવી પડે છે અને બંને સ્વિચો ચાલુ અને બંધ કરીને "EEC"ને ફરીથી સેટ કરવી પડે છે. આને "વિન્ડમિલ સ્ટાર્ટ" કહેવામાં આવે છે. જે એન્જિનને ફરીથી શરૂ કરી શકે છે.

પ્રાથમિક તપાસ રિપોર્ટ પહેલાં 28 જૂનના રોજ નાગરિક ઉડ્ડયન રાજ્યમંત્રી મુરલીધર મોહોલે કહ્યું હતું કે વિમાન દુર્ઘટનાની તપાસ તમામ દ્રષ્ટિકોણથી કરવામાં આવી રહી છે. જેમાં તોડફોડની શક્યતાનો પણ સમાવેશ થાય છે. અકસ્માતનું કારણ હજુ સુધી સ્પષ્ટ નથી કે તે એન્જિન ફેલિયર, ફ્યૂઅલ પુરવઠાની સમસ્યા કે કોઈ ટેક્નિકલ ખામીને કારણે થયું છે. બ્લેક બોક્સ ભારતમાં જ છે. તેને વિદેશ મોકલવામાં આવશે નહીં. CVR અને FDRની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. વિગતવાર રિપોર્ટ 3 મહિનામાં આવશે. તેમણે કહ્યું હતું કે DGCA (નાગરિક ઉડ્ડયન મહાનિર્દેશાલય)ના આદેશ પર એર ઇન્ડિયાનાં તમામ 33 ડ્રીમ લાઇનર વિમાનોનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે અને બધું સુરક્ષિત હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. આ અકસ્માત એક અપવાદ હતો. હવે લોકો ભય વિના મુસાફરી કરી શકે છે. AAIB દરેક ખૂણાથી તેની તપાસ કરી રહ્યું છે. CCTV ફૂટેજ જોવામાં આવી રહ્યા છે અને ઘણી એજન્સીઓ સંયુક્ત તપાસમાં રોકાયેલી છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે, એર ઇન્ડિયાની ફ્લાઇટ નંબર AI 171 અમદાવાદથી લંડન જઈ રહી હતી. જેમાં કુલ 230 મુસાફરો હતા. 169 ભારતીય, 53 બ્રિટિશ, 7 પોર્ટુગીઝ અને એક કેનેડિયન નાગરિકનો સમાવેશ થાય છે. 103 પુરુષ, 114 મહિલા, 11 બાળક અને 2 નવજાત શિશુનો સમાવેશ થાય છે. બાકીના 12 ક્રૂ-મેમ્બર હતા. આ અકસ્માતમાં ગુજરાતના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી વિજય રૂપાણીનું પણ મૃત્યુ થયું હતું.