PM MODI ના વતનમાં મળેલા હાડપિંજરનું રહસ્ય, સરકાર પણ ઉદાસીન

2019માં ગુજરાતના વડનગરમાં ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) દ્વારા ખોદકામ દરમિયાન, 800  થી 1000 વર્ષ જૂનું માનવ હાડપિંજર મળી આવ્યું હતું, જેને સ્થાનિક લોકો 'સમાધિ વાલે બાબાજી' કહે છે. આ હાડપિંજર ધ્યાનની મુદ્રામાં બેઠેલી સ્થિતિમાં મળી આવ્યું હતું, પરંતુ છ વર્ષ પછી પણ તેને સંગ્રહાલયમાં સ્થાન મળી શક્યું નથી.

તમને જણાવી દઈએ કે ASI દાવો કરે છે કે હાડપિંજર ગુજરાત સરકારને સોંપવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે રાજ્ય સરકાર કહે છે કે તે હજુ પણ ASI પાસે છે. આ અમલદારશાહી મૂંઝવણને કારણે, હાડપિંજરને વડનગરમાં એક કામચલાઉ તાડપત્રી શેડમાં રાખવામાં આવ્યું છે, જ્યાં તે કુદરતી તત્વો અને અસુરક્ષાના સંપર્કમાં છે.

 

2019 માં, પુરાતત્વવિદ્ અભિજીત આંબેકરે વડનગરમાં ખોદકામ દરમિયાન માનવ ખોપરીના ઉપરના ભાગની શોધ કરી હતી. વધુ ઊંડું ખોદકામ કરતાં, તેમની ટીમને એક ખાડામાં એક સારી રીતે સચવાયેલ હાડપિંજર મળ્યું, જે ક્રોસ-લેગ્ડ ધ્યાનની મુદ્રામાં પડેલું હતું. હાડપિંજરનો જમણો હાથ તેના ખોળામાં હતો, જ્યારે તેનો ડાબો હાથ હવામાં લટકી રહ્યો હતો, જાણે લાકડી પર આરામ કરી રહ્યો હોય. આંબેકરના મતે, આ હાડપિંજર કદાચ સોલંકી કાળ (૯૪૦-૧૩૦૦ એડી) નું છે, જ્યારે સોલંકી વંશ (જેને ચાલુક્ય વંશ પણ કહેવાય છે) ગુજરાતના કેટલાક ભાગો પર શાસન કરતો હતો.

ASI ના મુંબઈ વિભાગના વડા ડૉ. આંબેકર કહે છે, "આ હાડપિંજર ફક્ત વડનગર માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર દેશ માટે અત્યંત મૂલ્યવાન છે. તે આપણને આપણા પૂર્વજોના જીવન, તેમની ખાવાની આદતો અને તે યુગની જીવનશૈલી વિશે માહિતી આપી શકે છે." આવી શોધ ભારતમાં ફક્ત ત્રણ અન્ય સ્થળોએ જ થઈ છે, જે તેને વધુ મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે.

 

 

હાડપિંજરની જવાબદારી અંગે ASI અને ગુજરાત સરકાર વચ્ચે વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. આંબેકર કહે છે કે 2016 થી 2022 દરમિયાન વડનગરમાંથી ખોદકામ કરાયેલી લગભગ 9,000 પ્રાચીન વસ્તુઓ ગુજરાત સરકારને સોંપવામાં આવી હતી, અને સ્થાનિક સંગ્રહાલયોમાં રાખવામાં આવી છે. જોકે, હાડપિંજર હજુ સુધી મળ્યું નથી.
"યોગ્ય પ્રક્રિયાનું પાલન ન થવાને કારણે હાડપિંજર સંગ્રહાલયમાં રાખવામાં આવ્યું ન હતું," તેમ ગુજરાત સરકારના પુરાતત્વ અને સંગ્રહાલય નિયામક પંકજ શર્માએ બીબીસીને જણાવ્યું હતું. તે જ સમયે, ASI ના ડિરેક્ટર જનરલ યદુબીર સિંહ રાવતે આ બાબતે કોઈ જવાબ આપ્યો ન હતો.

 

 

ગુજરાત સરકારના રમતગમત, યુવા અને સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓ વિભાગના મુખ્ય સચિવ એમ. થેન્નારાસનએ જણાવ્યું હતું કે અધિકારીઓ શક્ય તેટલી વહેલી તકે હાડપિંજરને સંગ્રહાલયમાં ખસેડવા પર કામ કરી રહ્યા છે.
હાડપિંજર ખોદવાની પ્રક્રિયા જટિલ અને સમય માંગી લે તેવી હતી. આંબેકરના મતે, તેને પૂર્ણ કરવામાં બે મહિના લાગ્યા. વિવિધ સાધનોનો ઉપયોગ કરીને માટી કાળજીપૂર્વક દૂર કરવામાં આવી. હાડપિંજરને તેના હાલના સ્થાન પર લઈ જવાનું પણ સરળ નહોતું. પહેલા, માટીનો મોટો ભાગ, જેમાં હાડપિંજરનો પણ સમાવેશ થાય છે, કાપી નાખવામાં આવ્યો અને પછી તેને સ્થિર કરવા માટે રસાયણોથી સારવાર આપવામાં આવી. ત્યારબાદ તેને ભીની માટીથી ભરેલા લાકડાના બોક્સમાં મૂકવામાં આવ્યું અને ક્રેનની મદદથી તેને તેના હાલના સ્થાન પર લઈ જવામાં આવ્યું. આખી પ્રક્રિયામાં છ દિવસ લાગ્યા.

હાલમાં, હાડપિંજર વડનગરમાં એક તાડપત્રી શેડમાં રાખવામાં આવ્યું છે, જ્યાં કોઈ સુરક્ષા ગાર્ડ નથી. સ્થાનિક લોકો ઘણીવાર તેને જોવા માટે સંબંધીઓ અને મિત્રોને લાવે છે, જે હાડપિંજરને સ્થાનિક આકર્ષણ બનાવે છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, નજીકમાં એક નવું પુરાતત્વીય અનુભવ સંગ્રહાલય છે, જેનું ઉદ્ઘાટન જાન્યુઆરીમાં ભારતના ગૃહમંત્રી દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેનો ખર્ચ $35 મિલિયન હતો અને તે 12,500 ચોરસ મીટરને આવરી લે છે. આ સંગ્રહાલયમાં વડનગરના 2500 વર્ષ જૂના ઇતિહાસને દર્શાવતી 5 હજાર થી વધુ પ્રાચીન વસ્તુઓ છે, પરંતુ પ્રદર્શનમાં ફક્ત એક હાડપિંજરનો ફોટોગ્રાફ છે, વાસ્તવિક હાડપિંજરનો નહીં.

આંબેકરના મતે, હાડપિંજરની ઉંમરનો અંદાજ તેના દાંતના ડીએનએ વિશ્લેષણ અને ખોદકામ સ્થળના સ્તરીય અભ્યાસ દ્વારા લગાવવામાં આવ્યો હતો. સ્તરીકરણમાં, માટીના સ્તરોનો અભ્યાસ કરીને તેમની ઉંમર નક્કી કરવામાં આવે છે. ડીએનએ વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું કે હાડપિંજર સ્થાનિક મૂળનું હતું અને તે 40 વર્ષીય પુરુષનું હતું. આંબેકર કહે છે કે આહાર અને જીવનશૈલીનો અભ્યાસ કરવા માટે વધુ સંશોધનની જરૂર છે, જે તે સમયે પ્રદેશની સ્થિતિને સમજવામાં મદદ કરશે.

 

આ હાડપિંજર "સમાધિ દફન" ની પ્રાચીન હિન્દુ પ્રથાને પણ પ્રકાશિત કરે છે, જેમાં પૂજનીય વ્યક્તિઓને અગ્નિસંસ્કાર કરવાને બદલે દફનાવવામાં આવતા હતા. માટીના ગુણધર્મોને કારણે, જે હાડકાંના સડોને અટકાવે છે, જેથી હાડપિંજરને આટલા લાંબા સમય સુધી સાચવવાનું શક્ય બન્યું.

 

વડનગર ગુજરાતનો ઐતિહાસિક રીતે મહત્વપૂર્ણ પ્રદેશ છે. ASI દ્વારા કરવામાં આવેલા ખોદકામમાં 2,000 વર્ષથી વધુ જૂના માનવ વસાહતોના અવશેષો મળી આવ્યા છે. પ્રાચીન બૌદ્ધ મઠો, સ્તૂપ, ટેરાકોટાની મૂર્તિઓ, સિક્કા, શેલ જ્વેલરી અને પથ્થર અને તાંબાના શિલાલેખોની શોધે બીજી સદી બીસીઇથી ૧૯મી સદી સીઈ સુધી આ પ્રદેશમાં સાત સાંસ્કૃતિક તબક્કાઓ સ્થાપિત કર્યા છે. આંબેકરના મતે, આ વિસ્તારની પ્રથમ વસાહતો દ્વારા બાંધવામાં આવેલ માટીના કિલ્લાનો એક ભાગ આજે પણ અસ્તિત્વમાં છે.

આ પણ વાંચો---- શંકરાચાર્ય સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદે રાહુલ ગાંધીને હિન્દુ ધર્મમાંથી હાંકી કાઢ્યા