અદાણી પાવર ચુકવણીમાં બાંગ્લાદેશની તપાસ શરૂ

બાંગ્લાદેશ સરકારની એક ઉચ્ચસ્તરીય સમિતિએ અદાણી પાવરના ગોડ્ડા વીજ પ્લાન્ટ સાથે થયેલા પાવર પરચેઝ એગ્રીમેન્ટ (PPA)માં ગંભીર ગેરવહીવટ અને નાણાકીય અનિયમિતતાઓ શોધી કાઢી છે. સમિતિના તારણ મુજબ, બજાર દરોની તુલનાએ બાંગ્લાદેશ દ્વારા કરવામાં આવતી ચુકવણીમાં લગભગ 50 ટકા જેટલો અતિરિક્ત ખર્ચ સામેલ છે, જેના કારણે આગામી 25 વર્ષના કરાર ગાળામાં ગ્રાહકો પર સૈંકડો મિલિયન ડોલરનો વધારાનો બોજ પડશે.

કરારની પૃષ્ઠભૂમિ

આ કરાર 2017માં કોઈ ખુલ્લી સ્પર્ધાત્મક ટેન્ડર પ્રક્રિયા વિના કરવામાં આવ્યો હતો. ઝારખંડ સ્થિત 1,496 મેગાવોટ ક્ષમતાવાળા ગોડ્ડા પાવર પ્લાન્ટ દ્વારા બાંગ્લાદેશને વીજ પુરવઠો આપવામાં આવે છે, જે દેશની કુલ વીજ જરૂરિયાતના 10 ટકાથી વધુ હિસ્સો પૂરો કરે છે, ખાસ કરીને ઉનાળાના પીક ડિમાન્ડ દરમિયાન. જોકે, ઇંધણની અછતના કારણે ઉત્પાદન ઘટતું હોવા છતાં ‘કૅપેસિટી પેમેન્ટ’ સતત વધતા ગયા છે.

મુખ્ય અનિયમિતતાઓ

તપાસમાં ખુલ્યું છે કે શરૂઆતથી જ પ્રક્રિયામાં ખામીઓ રહી છે અને કેટલાક તબક્કે અયોગ્ય પ્રભાવ પણ પડ્યો હોઈ શકે છે. ઓસ્ટ્રેલિયાથી આયાત કરાયેલ કૉલ, ક્રોસ-બોર્ડર ટ્રાન્સમિશન ચાર્જ, તેમજ કર અને અન્ય નિશ્ચિત ખર્ચોએ ટેરિફને અસ્વાભાવિક રીતે વધાર્યો છે. સમગ્ર ઊર્જા ક્ષેત્રમાં તેની અસર રૂપે વીજ ખર્ચ અંદાજે 25 ટકા વધ્યો છે, જ્યારે લાંબા ગાળે અતિરિક્ત ચુકવણી અબજો ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે.

પેનલની ભલામણો

સમિતિએ અસમાન અને અયોગ્ય શરતો પર ફરી વાટાઘાટ કરવાની, ભ્રષ્ટ વ્યવસ્થાઓ રદ કરવાની, ભવિષ્યમાં તમામ કરારો માટે ખુલ્લી ટેન્ડર પ્રક્રિયા ફરજિયાત કરવાની અને સ્વતંત્ર ઊર્જા નિયામક સંસ્થા રચવાની ભલામણ કરી છે. જોકે, કાનૂની કાર્યવાહીથી વીજ પુરવઠામાં વિક્ષેપ અને બ્લેકઆઉટનો જોખમ પણ ઉભો થઈ શકે છે.

અદાણી પાવરની પ્રતિક્રિયા

અદાણી પાવરે દાવો કર્યો છે કે તે બાંગ્લાદેશને વિશ્વસનીય અને સ્પર્ધાત્મક દરે વીજ પુરવઠો આપી રહી છે. કંપનીનું કહેવું છે કે તેમને હજુ સુધી તપાસ રિપોર્ટ કે ફરી વાટાઘાટ અંગે કોઈ સત્તાવાર સૂચના મળી નથી. અગાઉ ચુકવણીમાં વિલંબના કારણે ઉત્પાદન ઘટાડવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ હાલ સ્થિતિ સ્થિર હોવાનું કંપની જણાવે છે.

વિશાળ અસર

2024 પછીના રાજકીય પરિવર્તન બાદ બાંગ્લાદેશમાં ઊર્જા કરારો પર વધુ કડક તપાસ શરૂ થઈ છે. દેશ સામે મોટો પ્રશ્ન એ છે કે તાત્કાલિક વીજ જરૂરિયાત પૂરી કરવી કે પછી નાણાકીય શિસ્ત અમલમાં લાવવી. આ વિવાદનો ઉકેલ અન્ય આયાતી કરારો માટે પણ દાખલો બની શકે છે — જ્યાં વિશ્વસનીયતા અને સસ્તાશ્રિતા વચ્ચે સંતુલન જરૂરી બનશે.