એક તરફ મેન્યુફેક્ચરિંગ PMI ઘટ્યો, બીજી તરફ કોલસા ઉત્પાદનમાં 42%નો ઉછાળો! શું છે અર્થતંત્રનો આ સંકેત?

India Manufacturing PMI: ભારતના ઉત્પાદન ક્ષેત્ર (Manufacturing Sector) માટે ઓક્ટોબર મહિનો મિશ્ર સંકેતો લઈને આવ્યો છે. એક તરફ દેશના મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રની વૃદ્ધિની ગતિ ધીમી પડી છે, તો બીજી તરફ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાંથી મળતા ઓર્ડરમાં વધારો અને ખર્ચના દબાણમાં ઘટાડો ઉદ્યોગોને ટેકો આપી રહ્યા છે. HSBC ઇન્ડિયા મેન્યુફેક્ચરિંગ પરચેઝિંગ મેનેજર્સ ઇન્ડેક્સ (PMI) ઓક્ટોબર 2026માં ઘટીને 54.7 થયો છે, જે સપ્ટેમ્બરમાં 55.1 હતો. જોકે, PMI હજુ પણ 50ના તટસ્થ સ્તરથી ઉપર હોવાથી ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં વિસ્તરણ ચાલુ હોવાનું સૂચવે છે.

મેન્યુફેક્ચરિંગ PMI ઘટ્યો, છતાં વૃદ્ધિનો ટ્રેન્ડ યથાવત્
માસિક PMI સર્વે મુજબ, ઓક્ટોબરમાં ઉત્પાદન અને નવા ઓર્ડરની વૃદ્ધિની ગતિમાં સપ્ટેમ્બરની સરખામણીમાં ઘટાડો નોંધાયો હતો. તેમ છતાં નવા વ્યવસાયમાં વધારો ચાલુ રહ્યો અને વૃદ્ધિ ઐતિહાસિક સરેરાશ કરતાં મજબૂત રહી. માંગમાં સતત સુધારાને કારણે ભારતીય ઉત્પાદકોને નવા ઓર્ડર મળતા રહ્યા હતા. PMI એટલે કે Purchasing Managers’ Index ઉદ્યોગોની ઉત્પાદન પ્રવૃત્તિ, નવા ઓર્ડર, રોજગાર અને ખરીદીની સ્થિતિનું સૂચક છે. PMIનો આંકડો 50થી ઉપર હોય તો ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં વિસ્તરણ અને 50થી નીચે હોય તો સંકોચન માનવામાં આવે છે. આથી ઓક્ટોબરમાં 54.7નો આંકડો દર્શાવે છે કે વૃદ્ધિની ગતિ ધીમી પડી હોવા છતાં ભારતનું ઉત્પાદન ક્ષેત્ર વિસ્તરણમાં રહ્યું છે.

નિકાસ ઓર્ડરમાં છ મહિનાની ઊંચી સપાટી
ઓક્ટોબરના PMI સર્વેમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ સંકેત આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાંથી મળેલા ઓર્ડરનો રહ્યો. HSBCના ચીફ ઇન્ડિયા ઇકોનોમિસ્ટ પ્રાંજુલ ભંડારીના જણાવ્યા અનુસાર, મજબૂત વિદેશી માંગને કારણે નવા નિકાસ ઓર્ડર છ મહિનાની ઊંચી સપાટીએ પહોંચ્યા હતા. ઉત્પાદકોને બાંગ્લાદેશ, કેનેડા, ઇન્ડોનેશિયા, નેપાળ, ઓમાન, સાઉદી અરેબિયા, શ્રીલંકા, બ્રિટન, અમેરિકા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત સહિતના દેશોમાંથી નવા ઓર્ડર મળ્યા હતા. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાંથી મળતા ઓર્ડર ભારતીય ઉત્પાદન કંપનીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ ટેકો બની રહ્યા છે. નિકાસ માંગમાં વધારો થવાથી ઉત્પાદન પ્રવૃત્તિને વેગ મળ્યો છે અને કંપનીઓએ વધતી જરૂરિયાતને પહોંચી વળવા કાચા માલનો સંગ્રહ પણ વધાર્યો છે.

ફેક્ટરીઓમાં રોજગારી વધી, પરંતુ ભરતીની ગતિ ધીમી
ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં કામકાજ અને ઓર્ડરની જરૂરિયાત વધતાં સતત બીજા મહિને ફેક્ટરીઓમાં રોજગારીમાં વધારો નોંધાયો હતો. જોકે, નવી ભરતીની ગતિ અગાઉની સરખામણીમાં ધીમી રહી હતી. કંપનીઓએ વધતા ઉત્પાદનની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને કર્મચારીઓ ઉમેર્યા હતા, પરંતુ આગામી વર્ષ અંગેનો વ્યાવસાયિક વિશ્વાસ નબળો પડ્યો હતો. સર્વેમાં સામેલ લગભગ 18 ટકા ઉત્પાદક કંપનીઓએ આગામી 12 મહિનામાં ઉત્પાદન વધવાની આશા વ્યક્ત કરી હતી, જ્યારે અન્ય કંપનીઓએ તટસ્થ વલણ દર્શાવ્યું હતું. આથી માંગમાં વૃદ્ધિ હોવા છતાં ઉદ્યોગો ભવિષ્યના ઉત્પાદન અંગે સાવચેતી રાખી રહ્યા હોવાનું જણાય છે.

કાચા માલ અને ઉત્પાદન ખર્ચનું દબાણ ઘટ્યું
ઓક્ટોબરના સર્વેમાં ઉત્પાદન ક્ષેત્ર માટે રાહતની બાબત ખર્ચના દબાણમાં ઘટાડો રહ્યો હતો. કેટલાક કાચા માલ અને ઊર્જાના ભાવમાં વધારો નોંધાયો હોવા છતાં એકંદરે ઇનપુટ અને આઉટપુટ ખર્ચમાં ફુગાવાનો દર ફેબ્રુઆરી પછીના સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચ્યો હતો. પ્રાંજુલ ભંડારીએ જણાવ્યું હતું કે કેટલાક કાચા માલ અને ઊર્જાના ખર્ચમાં વધારો થયો હોવા છતાં એકંદર ઇનપુટ અને આઉટપુટ ભાવનું દબાણ અગાઉના મહિનાની સરખામણીમાં થોડું ઓછું થયું છે. ઉત્પાદકોએ છેલ્લા આઠ મહિનામાં કાચા માલનો સંગ્રહ વધાર્યો છે. વૈશ્વિક અસ્થિરતા વચ્ચે સંભવિત અછતનો સામનો કરવા અને ઉત્પાદનની વધતી જરૂરિયાત પૂરી કરવા કંપનીઓએ સાવચેતીપૂર્વક ઇન્વેન્ટરી જાળવી રાખી છે. આ PMI સર્વે S&P Global દ્વારા સંકલિત કરવામાં આવે છે અને લગભગ 400 ઉત્પાદન કંપનીઓના ખરીદ મેનેજરો પાસેથી મળેલા જવાબો પર આધારિત છે.

ઓક્ટોબરમાં કોલસા ઉત્પાદનમાં 42 ટકાનો મોટો ઉછાળો
મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રની વૃદ્ધિની ગતિ ધીમી પડી હોવા વચ્ચે ભારતના કોલસા ક્ષેત્રમાંથી મજબૂત વૃદ્ધિના આંકડા સામે આવ્યા છે. કોલસા મંત્રાલયે સોમવારે જાહેર કરેલી માહિતી મુજબ, ઓક્ટોબર 2026માં કેપ્ટિવ અને કોમર્શિયલ કોલસા ખાણોમાંથી કુલ ઉત્પાદન 22.03 મિલિયન ટન નોંધાયું હતું. ઓક્ટોબર 2025માં આ ઉત્પાદન 15.49 મિલિયન ટન હતું. એટલે કે વાર્ષિક ધોરણે કોલસા ઉત્પાદનમાં 42 ટકાનો વધારો થયો છે. કોલસાના પુરવઠામાં પણ નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે. ઓક્ટોબર 2026 દરમિયાન કુલ પુરવઠો 21.11 મિલિયન ટન રહ્યો હતો, જે ગયા વર્ષના સમાન મહિનામાં 15.48 મિલિયન ટન હતો. આ રીતે કોલસા પુરવઠામાં વાર્ષિક ધોરણે 36 ટકાનો વધારો થયો છે.

એપ્રિલથી ઓક્ટોબર સુધી કોલસા ઉત્પાદન અને પુરવઠામાં વધારો
ચાલુ નાણાકીય વર્ષના એપ્રિલથી ઓક્ટોબર 2026 દરમિયાન પણ કોલસા ક્ષેત્રે વૃદ્ધિ નોંધાવી છે. ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળામાં કોલસાનું ઉત્પાદન 105.33 મિલિયન ટન હતું, જે આ વર્ષે વધીને 117.23 મિલિયન ટન થયું છે. આ વાર્ષિક ધોરણે 11.30 ટકાની વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. તેવી જ રીતે, એપ્રિલથી ઓક્ટોબર દરમિયાન કોલસાનો પુરવઠો 111.95 મિલિયન ટનથી વધીને 124.86 મિલિયન ટન થયો છે. આ સમયગાળામાં પુરવઠામાં 11.53 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. કોલસા મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ આંકડા ખાણકામ પ્રવૃત્તિઓમાં સતત વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.

ભારતીય અર્થતંત્ર માટે મિશ્ર સંકેતો
ઓક્ટોબરના આ આંકડા ભારતીય અર્થતંત્રના બે મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોની અલગ-અલગ સ્થિતિ દર્શાવે છે. મેન્યુફેક્ચરિંગ PMIમાં ઘટાડો ઉત્પાદન વૃદ્ધિની ગતિ ધીમી પડવાનો સંકેત આપે છે, જ્યારે નિકાસ ઓર્ડરમાં વધારો અને ખર્ચના દબાણમાં ઘટાડો ઉદ્યોગો માટે રાહતરૂપ છે. બીજી તરફ કોલસા ઉત્પાદનમાં 42 ટકાનો ઉછાળો અને પુરવઠામાં વૃદ્ધિ ઊર્જા તથા ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ આંકડા છે. આગામી મહિનાઓમાં ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં નવા ઓર્ડરની સ્થિતિ, નિકાસ માંગ, રોજગારી અને કાચા માલના ભાવ ભારતના મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રની વૃદ્ધિની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ રહેશે.