સુરત 'ભૂતિયા ડિમોલિશન' પર હાઈકોર્ટનું કડક વલણ

Surat Nasirnagar Demolition Case: સુરત શહેરમાં આવેલા વેડ દરવાજા વિસ્તારના નાસીરનગરમાં કોઈપણ પ્રકારની કાનૂની નોટિસ આપ્યા વિના આચરવામાં આવેલા ‘ભૂતિયા ડિમોલિશન’ના ગંભીર મામલે ગુજરાત હાઈકોર્ટે અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું છે. સુનાવણી દરમિયાન હાઈકોર્ટે કાયદો અને વ્યવસ્થાની પરિસ્થિતિ અંગે ઘેરી નારાજગી વ્યક્ત કરતા સુરત પોલીસ કમિશનરની ભારે ઝાટકણી કાઢી હતી. અદાલતે અત્યંત ગંભીર ટિપ્પણી કરતા સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે ઘટનાસ્થળે ઉચ્ચ પોલીસ અધિકારીઓ અને જવાનોની પ્રત્યક્ષ હાજરી હોવા છતાં ત્યાં આવી ગુનાહિત પ્રવૃત્તિ કેવી રીતે થઈ શકી? આ સાથે જ કોર્ટે વહીવટી તંત્ર અને પોલીસ પ્રશાસન સામે આક્રોશ વ્યક્ત કર્યો હતો કે આટલી મોટી ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિ થઈ હોવા છતાં 16 દિવસ જેટલો લાંબો સમય વીતી જવા છતાં તંત્રે કોઈ નક્કર પગલાં કેમ ન લીધા? હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે કાયદાની સ્થાપિત પ્રક્રિયાનું પાલન કર્યા વિના કોઈપણ નાગરિકનું ઘર તોડી શકાય નહીં અને રાજ્ય સરકાર આ ગંભીર બાબતમાં પોતાની જવાબદારીમાંથી ક્યારેય હાથ ખંખેરી શકે નહીં.

જમીન માપણીની કામગીરીમાં ઉચ્ચ પોલીસ અધિકારીઓની હાજરી સામે અદાલતે ઉઠાવ્યા વેધક સવાલો
હાઈકોર્ટમાં સુનાવણી દરમિયાન ન્યાયમૂર્તિઓએ કાયદાના અમલીકરણ અને પોલીસની ભૂમિકા સામે અનેક તીખા સવાલો કર્યા હતા. અદાલતે ખાસ સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે માત્ર પ્લોટના ડીમાર્કેશન એટલે કે જમીનની હદ નક્કી કરવાની સામાન્ય કામગીરીમાં DCP કક્ષાના ઉચ્ચ આઈપીએસ અધિકારીઓએ જવાની શું જરૂર હતી? જ્યારે સરકારી વકીલ દ્વારા એવો બચાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો કે ચોક બજાર પોલીસ સ્ટેશન દ્વારા સુરક્ષા અને સંવેદનશીલતાને ધ્યાનમાં રાખીને બંદોબસ્ત માંગવામાં આવ્યો હતો, ત્યારે અદાલતે સામો પ્રશ્ન કર્યો હતો કે જો પોલીસ માત્ર જમીન માપણીના બંદોબસ્ત માટે ગઈ હતી, તો પછી ત્યાં ગેરકાયદેસર રીતે મકાનોનું ડિમોલિશન કેમ થવા દીધું? પોલીસ કર્મચારીઓએ પોતાની હાજરીમાં થઈ રહેલા આ ગેરકાનૂની કૃત્યને રોકવાનો પ્રયાસ કેમ ન કર્યો? હાઈકોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે પ્રથમ દૃષ્ટિએ આ આખી ઘટના કાયદાના શાસનનો સરેઆમ ભંગ દર્શાવે છે અને પોલીસની હાજરીમાં જ આ ગુનાહિત કૃત્ય આચરવામાં આવ્યું છે.

નાસીરનગરના પીડિત પરિવારો ન્યાયની આશા સાથે હાઈકોર્ટના લાઈવ પ્રસારણ પર નજર માંડી બેઠા
બીજી તરફ, સુરતના નાસીરનગરમાં કોઈ પણ પૂર્વ સૂચના કે પંચનામા વગર અચાનક જ ઘરવિહોણા બનેલા આશરે 100 થી વધુ પરિવારો ભારે મુશ્કેલીનો સામનો કરી રહ્યા છે. હાઈકોર્ટમાં ચાલી રહેલી આ મહત્વની સુનાવણી દરમિયાન પ્રભાવિત પરિવારોના સેંકડો સભ્યો અદાલતી કાર્યવાહીનું લાઈવ પ્રસારણ જોવા માટે પોતાના મોબાઈલ સ્ક્રીન સામે ચોંટી ગયા હતા. અચાનક બુલડોઝર ફરી વળવાને કારણે પોતાનું આજીવન કમાણીનું ઘર ગુમાવવાની અસહ્ય પીડા અને હવે અદાલતમાંથી ન્યાય મળશે તેવી આશા આ પરિવારોની મહિલાઓ, વૃદ્ધો અને નિર્દોષ બાળકોના ચહેરા પર સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાતી હતી. આ ગરીબ રહેવાસીઓ વર્ષ 1969 થી આ જગ્યા પર વસવાટ કરી રહ્યા છે અને તેમના પૂર્વજો પણ અહીં જ રહેતા આવ્યા હતા, પરંતુ 30 મેના રોજ અચાનક ત્રાટકેલા બુલડોઝરોએ તેમની આખી જિંદગી વેરવિખેર કરી નાખી હતી.

સરકારી વકીલે સુનાવણી દરમિયાન પોલીસ સમક્ષ આવેલી અરજીઓ અને તપાસનો સમયરેખા રજૂ કરી
હાઈકોર્ટ સમક્ષ સરકારી વકીલે પ્રશાસનનો પક્ષ રજૂ કરતા જણાવ્યું હતું કે અસરગ્રસ્તો દ્વારા પોલીસ સમક્ષ લેખિત રજૂઆત 1 જૂનના રોજ નહીં પરંતુ 10 જૂનના રોજ કરવામાં આવી હતી. આ અરજી શરૂઆતમાં સુરત પોલીસની જનરલ રજિસ્ટ્રી શાખાને સુપ્રત કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ વહીવટી પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે તે અરજી 16 જૂનના રોજ DCP ઝોન 3 ની કચેરીને મોકલવામાં આવી હતી અને છેલ્લે 19 જૂનના રોજ સંબંધિત ચોકબજાર પોલીસ સ્ટેશનના PI ને તપાસ અર્થે સોંપવામાં આવી હતી. સરકારી પક્ષે કોર્ટને ખાતરી આપી હતી કે આ સમગ્ર મામલાની તટસ્થ તપાસ હાલમાં ખૂબ જ ઝડપથી ચાલી રહી છે, જેના ભાગરૂપે અત્યાર સુધીમાં 10 થી વધુ પોલીસ કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓના વિગતવાર નિવેદનો નોંધવામાં આવ્યા છે અને ટૂંક સમયમાં તેનો સત્તાવાર અહેવાલ રજૂ કરવામાં આવશે.

ઉચ્ચ અધિકારીઓને ગેરકાયદેસર ડિમોલિશનની જાણ ન હોવાની વાત માનવા હાઈકોર્ટ અસમર્થ
સુનાવણી દરમિયાન સુરત મહાનગરપાલિકા વતી ઉપસ્થિત રહેલા એડવોકેટ જનરલે પણ સ્વીકાર્યું હતું કે આ સમગ્ર ઘટના અત્યંત ગંભીર સ્વરૂપની છે અને લોકશાહીમાં આવું ગેરકાયદેસર કૃત્ય ક્યારેય થવું જોઈતું નહોતું. જોકે, હાઈકોર્ટે આ બાબતે સરકારી પક્ષકારોને કડક શબ્દોમાં ટકોર કરી હતી કે જો તે દિવસે ઘટનાસ્થળે પોલીસનો આટલો મોટો બંદોબસ્ત તૈનાત ન હોત, તો ખાનગી તત્વો દ્વારા આ પ્રકારનું મોટું ડિમોલિશન ક્યારેય શક્ય બન્યું ન હોત. અદાલતે વેધક પ્રશ્ન પૂછ્યો કે સરકારી કર્મચારીઓ અને પોલીસ ત્યાં માત્ર જમીન માપણી કરવા ગયા હતા કે પછી મકાનો તોડવા ગયા હતા? જો ત્યાં સરકારી આદેશ વિના ગેરકાયદેસર રીતે ડિમોલિશન થઈ રહ્યું હતું, તો ઘટનાસ્થળે હાજર DCP કક્ષાના જવાબદાર અધિકારીને આ વાતની ભનક કેમ ન લાગી અને તેમણે આ ગેરકાયદેસર કૃત્ય તુરંત કેમ ન અટકાવ્યું?

જમીન માલિક અને ડેવલપરની માંગણીઓ વચ્ચે સરકારી તંત્રે લીધેલી શંકાસ્પદ ભૂમિકા
આ વિવાદિત જમીનની પૃષ્ઠભૂમિ અંગે એડવોકેટ જનરલે કોર્ટને વિગતવાર માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે આ જમીન મૂળ એક પારસી વ્યક્તિની ખાનગી માલિકીની છે. સંબંધિત બિલ્ડર અને ડેવલપરે સુરત મહાનગરપાલિકા પાસેથી પ્લોટ વેલિડેશન સર્ટિફિકેટ મેળવવા માટે અરજી કરી હતી, પરંતુ તેમની પાસે પણ આ જમીનનો વાસ્તવિક અને ફિઝિકલ કબજો ઉપલબ્ધ નહોતો કારણ કે વર્ષોથી લોકોએ આ જગ્યા પર મકાનો બનાવીને વસવાટ કર્યો હતો. આથી ડેવલપર દ્વારા જમીનની ભૌતિક માપણી એટલે કે ફિઝિકલ ડિમાર્કેશન કરવાની માંગણી કરવામાં આવી હતી. આ માંગણીના આધારે સેન્ટ્રલ ઝોનના ડેપ્યુટી એન્જિનિયરે ચોકબજાર પોલીસ સ્ટેશન પાસેથી બંદોબસ્ત મેળવ્યો હતો, પરંતુ આશ્ચર્યજનક રીતે ત્યાં માત્ર માપણી કરવાના બદલે આખું ડિમોલિશન આચરવામાં આવ્યું હતું જેની પાછળ મોટો ભ્રષ્ટાચાર હોવાની આશંકા છે.

મહાનગરપાલિકાના આદેશ વિના ખાનગી બિલ્ડર અને આર્કિટેક્ટે આખી ઘટનાને અંજામ આપ્યાનો ખુલાસો
આ ચોંકાવનારી ઘટના બન્યા બાદ 1 જૂનના રોજ તમામ અસરગ્રસ્ત નાગરિકોએ સુરત મ્યુનિસિપલ કમિશનર સમક્ષ રૂબરૂ જઈને ન્યાય માટે આજીજી કરી હતી. કમિશનરે આ બાબતની ગંભીરતા સમજીને તુરંત તપાસના આદેશ આપ્યા હતા કે મહાનગરપાલિકાના કયા અધિકારીની સહી કે મંજૂરીથી આ ડિમોલિશન કરવામાં આવ્યું છે. મ્યુનિસિપલ કમિશનરની પ્રાથમિક તપાસમાં એવો સત્તાવાર ખુલાસો થયો હતો કે સુરત મહાનગરપાલિકા દ્વારા આ જગ્યા પર ડિમોલિશન કરવાનો એવો કોઈ જ હુકમ ક્યારેય જાહેર કરવામાં આવ્યો નહોતો. આ સમગ્ર કાંડમાં ‘પાલિયા લાઈફ સ્ટાઈલ’ નામના ખાનગી બિલ્ડર, ડેવલપર અને એક ખાનગી આર્કિટેક્ટની મુખ્ય અને શંકાસ્પદ ભૂમિકા હોવાનું બહાર આવ્યું છે. આ સાંભળીને હાઈકોર્ટે આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરતા પ્રશ્ન કર્યો હતો કે જો કોઈ ખાનગી સંસ્થાએ આ કૃત્ય કર્યું છે, તો પોલીસ પ્રશાસને અત્યાર સુધી તેમની સામે ફોજદારી ગુનો કેમ દાખલ નથી કર્યો?

ડિમોલિશન શરૂ થતાં પહેલાં જ વીજ પુરવઠો કાપી નાખવામાં ટોરેન્ટ પાવરની ભૂમિકા અંગે તપાસ
આ સમગ્ર કાવતરામાં વીજ કંપનીની સંડોવણી પણ સામે આવી છે. હાઈકોર્ટમાં સુનાવણી દરમિયાન ટોરેન્ટ પાવરના પ્રતિનિધિએ જણાવ્યું હતું કે તે દિવસે સવારે સુરત મહાનગરપાલિકાના સેન્ટ્રલ ઝોનમાંથી શૈલેષભાઈ નામના એક વ્યક્તિનો કંપની પર ફોન આવ્યો હતો, જેમણે જણાવ્યું હતું કે આજે નાસીરનગરમાં ડિમોલિશનની કામગીરી હોવાથી કંપનીના માણસોને વીજ જોડાણ કાપવા માટે મોકલો. ટોરેન્ટ પાવરના કર્મચારીઓ જ્યારે નાસીરનગર પહોંચ્યા ત્યારે ત્યાં ઓપરેશન પહેલેથી જ શરૂ થઈ ગયું હતું અને આશરે 15 થી 20 જેટલા મકાનો તોડી પાડવામાં આવ્યા હતા. કંપનીએ બચાવ કર્યો હતો કે આ કામગીરી કાયદેસર છે કે ગેરકાયદેસર તે જોવાનું કામ તેમનું નથી, તેમની ફરજ માત્ર પાવર સપ્લાય બંધ કરીને મીટર સુરક્ષિત બહાર કાઢવાની છે. જોકે, ગુજરાત હાઈકોર્ટે આ ગંભીર બેદરકારી બદલ સુરતના ટોરેન્ટ પાવરના સૌથી સર્વોચ્ચ અધિકારી પાસે આખી કામગીરીની પદ્ધતિ અંગે વિગતવાર સોગંદનામું માંગ્યું છે.

પીડિતો માટે રહેવાની વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા અને જવાબદાર બિલ્ડરોને કાનૂની નોટિસ ફટકારવામાં આવી
એડવોકેટ જનરલે અદાલતને માહિતી આપી હતી કે સુરત મહાનગરપાલિકા આ મામલે આગામી સમયમાં પોતાનો સત્તાવાર અને વિગતવાર જવાબ કોર્ટ સમક્ષ લેખિતમાં રજૂ કરશે. હાલના તબક્કે માનવતાના ધોરણે આશરે 141 જેટલા અસરગ્રસ્ત અને બેઘર બનેલા નાગરિકોને રાંદેર અને કતારગામ વિસ્તારમાં આવેલા સરકારી શેલ્ટર હોમમાં તાત્કાલિક અસરથી આશ્રય આપવામાં આવ્યો છે, જ્યાં તેમને પીવાનું પાણી અને ભોજન જેવી પાયાની સુવિધાઓ પૂરી પાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ આશ્રય મેળવનારાઓમાં હાઈકોર્ટના તમામ 26 અરજદારોનો પણ સમાવેશ થઈ જાય છે. આ સાથે જ હાઈકોર્ટે કાયદાનો ગેરઉપયોગ કરનારા પાલિયા લાઈફ સ્ટાઈલના સંચાલકો, પ્રમોટર્સ, પ્રાઈવેટ આર્કિટેક્ટ સહિતના તમામ ખાનગી પક્ષકારોને નોટિસ ફટકારીને આ મામલે ખુલાસો કરવા આદેશ કર્યો છે.

રહેવાસીઓએ કટોકટીના સમયે મદદ માટે પોલીસ કંટ્રોલ રૂમને ફોન કર્યો હોવા છતાં કોઈ સહાય ન મળી
અરજદારો વતી હાજર રહેલા વકીલે કોર્ટ સમક્ષ પીડિતોની આપવીતી રજૂ કરતા જણાવ્યું હતું કે 30 મેના રોજ જ્યારે બુલડોઝરો ગેરકાયદેસર રીતે તેમના ઘરો તોડી રહ્યા હતા, ત્યારે સ્થાનિક રહેવાસીઓએ અત્યંત ડરના માર્યા તુરંત જ 112 નંબર પર ફોન કરીને પોલીસ કંટ્રોલ રૂમ પાસે મદદની ગુહાર લગાવી હતી. સ્થાનિકોએ કાકલૂદી કરી હોવા છતાં કંટ્રોલ રૂમ કે સ્થાનિક ચોકબજાર પોલીસ સ્ટેશન તરફથી સ્થળ પર કોઈ જ મદદ મોકલવામાં આવી નહોતી, ઉલટાનું ત્યાં હાજર સુરત SOG વિભાગના 20થી 25 પોલીસ કર્મચારીઓ અને શ્રી રામ એજન્સીના માણસો રહેવાસીઓને ખોટા કેસોમાં ફસાવી દેવાની ધમકીઓ આપી રહ્યા હતા. રહેવાસીઓને પોતાનો સામાન સરખો કરવાનો પણ મોકો ન અપાયો અને માત્ર 1 કલાકમાં ઘર ખાલી કરવા મજબૂર કરાયા, જેના કારણે માસૂમ બાળકોના શાળાના પુસ્તકો અને પરિવારોની કિંમતી મૂડી કાટમાળ નીચે દબાઈને નાશ પામી હતી.

પોલીસ કમિશનરના સોગંદનામાથી હાઈકોર્ટ અસંતુષ્ટ, આગામી સુનાવણી 2 જુલાઈના રોજ યોજાશે
ગુજરાત હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે તેઓ સુરત શહેર પોલીસ કમિશનર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા એફિડેવિટ એટલે કે સોગંદનામાથી સહેજ પણ સંતુષ્ટ નથી. અદાલતે લાલ આંખ કરતા કહ્યું કે જ્યારે આટલો મોટો અને સંવેદનશીલ મુદ્દો સામે આવ્યો હોય ત્યારે પોલીસ કમિશનરે કોઈ સત્તાવાર લેખિત ફરિયાદની રાહ જોયા વિના, ઘટનાની ગંભીરતા સમજીને પોતાની મેળે જ આ કેસની સ્વનિર્ણય સંજ્ઞાન એટલે કે સુઓમોટો નોંધ લેવાની જરૂર હતી. સુપ્રીમ કોર્ટના વિવિધ દિશાનિર્દેશો અનુસાર હાઈકોર્ટ પાસે અસરગ્રસ્તોના પુનર્વસન માટેના અસીમિત પાવર ઉપલબ્ધ છે, તેથી અદાલતે સુરત મહાનગરપાલિકાને આ તમામ પીડિતો માટે કાયમી ધોરણે ઘર આપવાનો ચોક્કસ પ્લાન રજૂ કરવા આદેશ કર્યો છે. કાયદા વિરુદ્ધ જઈને આચરાયેલા આ ભયાનક ભૂતિયા ડિમોલિશનના કેસમાં હાઈકોર્ટે તમામ સંબંધિત સત્તાવાળાઓ પાસેથી ટૂંક સમયમાં નિર્ણાયક જવાબો માંગ્યા છે અને આ ચકચારી મામલાની વધુ સુનાવણી આગામી 02 જુલાઈ, ગુરુવારના રોજ નિયત કરવામાં આવી છે.