જબ કૂત્તે પે સસ્સા આયા, તબ બાદશાહને અમદાવાદ બસાયા

આજે, મારુ-તારુ નહીં પરંતુ આપણા આ અમદાવાદનો બર્થડે છે, અનોખા અમદાવાદની પેટ ભરીને વાતો કરવી છે, નગરથી સ્થાપનાથી માંડીને આજ દિન સુધીના ઈતિહાસમાં ડોકિયું કરવું છે

અમદાવાદ, જે બોલચાલમાં અમદાવાદ તરીકે ઓળખાય છે, તેની સાથે ઘણી વાર્તાઓ ગૂંથાયેલી છે. આજે શહેર 614 વર્ષ જૂનું થઈ રહ્યું છે, ત્યારે પૌરાણિક કથાઓ, વારસો ફરીથી શોધવા અને ફરીથી કહેવા માટે આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા છે.

આ શહેર ગુજરાતની ટેકનોલોજી અને રોજગાર રાજધાની બની રહ્યું છે, તેથી ઘણા નાગરિકો હજુ પણ તેના સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક મહત્વથી અજાણ છે જેના કારણે તેને 2017 માં ભારતના પ્રથમ યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સિટીનો ટેગ મળ્યો છે.

શહેરના હૃદયમાં, અને પ્રતિષ્ઠિત તીન દરવાજાની ધમધમતી ગલીઓ વચ્ચે, અખંડ જ્યોત 600 વર્ષથી વધુ સમયથી બળી રહ્યો છે.

૨૬ ફેબ્રુઆરી, ૧૪૧૧ ના રોજ શહેરની સ્થાપના થઈ ત્યારથી તીન દરવાજાની એક દિવાલમાં આવેલું અખંડ જ્યોત ગંગા-જમુની તેહઝીબની સાક્ષી પૂરે છે.

 

અખંડ જ્યોત સાથે જોડાયેલી એક લોકપ્રિય દંતકથા આ પ્રમાણે છે - અમદાવાદના સ્થાપક સુલતાન અહેમદ શાહ બાદશાહના શાસનકાળ દરમિયાન તીન દરવાજા ખાતે તૈન દરવાજા ખાતે તૈનાત રક્ષક ખ્વાજા સિદ્દીકીએ એક રાત્રે એક સુંદર, દિવ્ય સ્ત્રીને શહેર છોડીને જતી જોઈ. પૂછપરછ કરતાં તેમને ખબર પડી કે તે સ્ત્રી બીજું કોઈ નહીં પણ દેવી લક્ષ્મી હતી.

દેવી લક્ષ્મી અમદાવાદ છોડીને જઈ રહી છે તે જાણ્યા પછી, રક્ષકે તેને શહેરની સમૃદ્ધિ વિદાય થતી જોઈ. તેણે તેણીને રોકી, અને બાદશાહ અહેમદ શાહ પાસેથી પરવાનગી લેવાનો આગ્રહ કર્યો. પછી તેણે તેણીને તેના પાછા ફર્યા ત્યાં સુધી રહેવાનું વચન આપ્યું. તેણીની હાજરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે, તેણે પોતાનો જીવ બલિદાન આપ્યો. પોતાના વચનનું સન્માન કરીને, દેવી લક્ષ્મી ક્યારેય શહેર છોડીને ગયા નહીં.

ભદ્ર ​​કિલ્લાના એક દરવાજાની બહાર 'હઝરત શાહિદ સીદી બાદશાહની દરગાહ' નામનો લીલા રંગનો મકબરો ગર્વથી ઉભો છે અને તે રક્ષક સિદ્દીકનો હોવાનું માનવામાં આવે છે. ભદ્ર ​​કિલ્લાની સામેના બગીચામાં દેવી લક્ષ્મી દેવીની પ્રતિમા દેખાય છે.

નોંધપાત્ર રીતે, ભદ્ર કિલ્લાના એક દરવાજામાં દેવી લક્ષ્મીના હાથની છાપ જડેલી હતી, જે લોકવાયકાને સાચી હોવાનું સૂચવે છે.

 

અહમદ શાહ માટે અમદાવાદનું નિર્માણ એક મોટું કાર્ય હતું કારણ કે માણેક બાબા, એક યોગી, સુલતાન દ્વારા તેમની જમીન કબજે કરવાથી નાખુશ હતા.

માણેકનાથ અથવા માણેક બાબા અમદાવાદના એક પ્રખ્યાત સંત હતા જે ૧૫મી સદીમાં સાબરમતી નદીના કિનારે રહેતા હતા.

અમદાવાદની દિવાલો બનાવતી વખતે અહેમદ શાહને એક અસામાન્ય પડકારનો સામનો કરવો પડ્યો - દરરોજ રાત્રે, તે રહસ્યમય રીતે તૂટી પડતી. કારણ શોધવા માટે મક્કમ, તેમણે શોધ્યું કે માણેક બાબા તેમની રહસ્યમય શક્તિઓનો ઉપયોગ કરી રહ્યા હતા, દિવસે ધાબળો ગૂંથી રહ્યા હતા અને રાત્રે તેને ખોલી રહ્યા હતા, જેના કારણે દિવાલો પડી ગઈ હતી.

એવું કહેવાય છે કે માણેક બાબાએ બાદશાહને કંઈક એવું બનાવવા વિનંતી કરી હતી કે જેથી શહેર તેમને યાદ રાખે. બાદશાહે શહેરના મધ્ય ચોરસ ટંકશાલ-માણેક ચોકનું નામ તેમના નામ પરથી રાખીને તેમનું સન્માન કર્યું. માણેક બાબાએ પોતાની શક્તિઓનો ઉપયોગ કરીને બાદશાહને શહેર બનાવવામાં પણ મદદ કરી. એલિસબ્રિજ નજીક જૂની દિવાલનો અવશેષ માણેક બુર્જ, અમદાવાદને વિનાશથી બચાવશે તેવું માનવામાં આવે છે.

અમદાવાદનું જૂનું શહેર 200 થી વધુ સાંકડી ગલીઓનું નેટવર્ક ધરાવે છે, જ્યાં અમદાવાદીઓ 400 વર્ષ જૂના ઘરોમાં રહે છે.

'મુહૂર્તની પોલ', જેમ કે નામ સૂચવે છે, તે અમદાવાદની પહેલી પોલ હતી.

કોટવાળા શહેરનો વિસ્તાર ૫.૭૮ ચોરસ કિમી છે, અને તેમાં લગભગ ૩૬૦ પોળો છે, અને દરેક પોળમાં ૪૫-૬૦ ઘરો છે.

CEPT યુનિવર્સિટીના એક અભ્યાસ મુજબ, "સૌથી જૂના લાક્ષણિક પોળ ઘરથી લઈને 2022 માં આવેલા સૌથી તાજેતરના ઘર સુધી, પોળ ઘરો હંમેશા તે સમયગાળાની ડિઝાઇન અને વિચારોથી પ્રભાવિત રહ્યા છે જેમાં તેઓ બનાવવામાં આવ્યા હતા."

અભ્યાસ મુજબ, પોળની અંદરના ઘરોમાં એક અનોખું ડિઝાઇન તત્વ હોય છે, જે કુદરતી રીતે તાપમાનનું નિયમન કરે છે અને અમદાવાદના ગરમ વાતાવરણમાં, ખાસ કરીને ઉનાળામાં જ્યારે તાપમાન 45 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી વધે છે, ત્યારે આરામ આપે છે.

આ શહેર વાર્તાઓનું એક જટિલ જાળું છે, જે સમકાલીન વિશ્વમાં પ્રવેશેલા ભૂતકાળની યાદ અપાવે છે. અમદાવાદીઓ હજુ પણ લોકપ્રિય લોકવાયકા પર ગર્વ અનુભવે છે