જાણીતા કવિ ભાગ્યેશ જહાએ કવિ અનિલ જોશીને આપી શ્રદ્ધાંજલિ

‘મને પાનખરની બીક ના બતાવો !’ ગુજરાતી ભાષાના જાણીતા કવિ અને નિબંધકાર, સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કારથી સન્માનિત સર્જક અનિલ જોશીએ આજે મુંબઇ ખાતે અંતિમ શ્વાસ લીધા હતા. સૌરાષ્ટ્રના ગોંડલમાં જન્મેલા અનિલ રમાનાથ જોશીનું 85 વર્ષની વયે મુંબઇ ખાતે નિધન થયું હતું. તેમના પુત્ર સંકેત જોશીએ સોશિયલ મીડિયા પર લખીને અનિલ જોશીના અવસાનની જાણ કરી હતી.

આજે બુધવાર તારીખ 26-02-2025ના  ગુજરાત અને ગુજરાતી ભાષાને એક મહામુલા રતનની ખોટ પડી છે. ગુજરાતી ભાષાના લોકપ્રિય કવિ અને સાહિત્યકાર અનિલ જોશીનું આજે સવારે નિધન થયું હતું. છેલ્લા ઘણા સમયથી અનિલભાઈ માંદગીને કારણે હોસ્પિટલમાં સારવાર હેઠળ હતા. બેએક અઠવાડિયાં તેઓ આઈસીયુમાં રહ્યા હતા. હજી 21 ફેબ્રુઆરીએ તેઓ સારવાર પછી ઘરે આવ્યા હતા.

મૂળ સૌરાષ્ટ્રના પણ મુંબઈને કર્મભૂમિ બનાવનાર ગુજરાતી સર્જક અનિલ જોશી 85 વર્ષની ઉમરે મહાશિવરાત્રીના પર્વની સવારે નિધન પામ્યા છે. કાઠિયાવાડી મિજાજથી જીવેલા કવિ અનિલ એક ઉમદા સર્જક હતા. સર્જક અનિલ જોશીના નિધનથી ગુજરાતી કાવ્ય સાહિત્યને ખોટ પડશે. અનિલ જોશી 2010માં નરસિંહ એવોર્ડથી સન્માનિત થયા હતા.

અદભુત સર્જક અનિલ જોશી શબ્દો થકી નવ વિશ્વ સર્જતા: અનિલ જોશી એક સર્જક પણ તેમના અનેક સર્જન કર્મ. અનિલ જોશી કવિ, ગીતકાર, નિબંધકાર અને પત્રકાર ચાર ક્ષેત્રમાં પોતાની સર્જન યાત્રાના મુસાફર રહ્યા. જેના થકી ગુજરાતી સાહિત્યને અનમોલ કૃતિ પદ્ય અને ગદ્યમાં પ્રાપ્ત થઈ છે. લેખન થકી વાચકો સુધી પહોંચવાનું કર્મ એમના માટે પ્રાણ કર્મ રહ્યું. 85 વર્ષના તેમના આયખામાં તેમના સર્જન અને વ્યક્તિત્વમાં કાઠિયાવાડી ખુમારી ઝળકતી. આજે પણ તેમના અમર સર્જન અમે બરફના પંખી અને કન્યા વિદાયના સર્જન ભાવકને અનેરી અનુભૂતિ કરાવે છે. અનિલ જોશીએ ગામઠી ભાવોને આધુનિક સ્પર્શ આપ્યો અને તેમના સર્જન ખરા અર્થમાં લોક ભોગ્ય બની રહ્યા. તેમનો જન્મ ચુસ્ત કર્મકાંડી બ્રાહ્મણ કુટુંબમાં થયો હતો. છતાં તેમના સર્જનો માનવીય સંવેદના સભર રહ્યા છે.

મહાત્મા ગાંધીની અસર અનિલ જોશી પર હંમેશા અંકિત રહી: સર્જક અનિલ જોશી પર આરંભથી મહાત્મા ગાંધીની અસર અંકિત રહી છે. જેના કારણે તેમના સર્જનમાં માનવ સનાતન ભાવ અને લાગણી પડઘાય છે. ૧૯૬૪માં અમદાવાદની H. K. કૉલેજથી ગુજરાતી અને સંસ્કૃત વિષયો સાથે B.A થાય, ત્યાર બાદ હિંમતનગર અને અમરેલીમાં શિક્ષણ રહ્યાં. ૧૯૭૭થી તેઓ મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનમાં લેન્ગવેજ ડેવલોપમેન્ટ પ્રોજેક્ટમાં ગુજરાતી ભાષાના મુખ્ય સલાહકાર રહ્યા હતા. 1970 માં પ્રકાશિત કદાચ તેમનો પહેલો કાવ્ય સંગ્રહ ત્યાર બાદ 1981 માં તેમનો બહુ લોકપ્રિય કાવ્ય સંગ્રહ બરફના પંખી પ્રકાશિત થયો હતો. 1960 ના દાયકા દરમિયાન ગુજરાતી કાવ્યોમાં આધુનિકતા પ્રવેશેલી ત્યારના એ અદના સર્જક બની રહ્યા. ગીતોના સર્જનમાં અનિલ જોશી એ ભાવ, પ્રતીકો અને જીવન સંદર્ભ આપી પરંપરાગત ગીત શૈલીને આધુનિકતાનો વાઘો પહેરાવ્યો જે ખૂબ લોક પ્રિય થયા. ગીતોમાં ગામઠી તળપદા શબ્દો, માનવીય સંવેદના અને તળપદા લયને ઉમેરી આગવું સર્જન મૂવી પેઢીને ગ્રાહ્ય રહે એ રીતે કર્યું.

કવિ અનિલ જોશીને ગુજરાતના જાણીતા કવિ ભાગ્યશ જહા એ આપી શ્રદ્ધાંજલિ

  કવિતાનો ટહુકો જાણે કે હવામાં ઓગળી ગયો, હવામાં ભળી ગયો. કવિ અનિલ જોશી ગુજરાતી ગીત કવિતાની મોટી હવેલીની છોડીને અનંતની યાત્રાએ ઉપડી ગયા છે ત્યારે એટલું જ કહેવું જોઈએ કે એક ગુજરાતી લય વિલયના વિરાટમાં ઓગળી ગયો છે. 
     
રમેશ પારેખના સમકાલીન એવા અનિલ જોશીના ગીતો એ ગુજરાતી ગીત કવિતાને જાણે કે એક યુગનું લયતિલક કર્યું હતું. એમની કાવ્યમય  ભાષાથી કવિ ના નિબંધો ગદ્યકાવ્યસ્વરૂપ ના બની રહેતા. પ્રતિકો અને કલ્પનોના અનેક આયામી વિનિયોગને કારણે અનિલભાઈના અનેક નિબંધોને સુરેશ જોશી ની બાજુમાં મૂકી શકાય એવા સુદ્રઢ હતા.’મારી કોઈ ડાળખીમાં પાંદડા નથી,  મને પાનખરની બીક ના બતાવશો’ આ લોકગીત કક્ષાએ પહોંચેલી પંક્તિ કવિની ખુમારી પ્રગટ કરે છે. તો  ગ્રામ પરિવેશમાં લગ્નના માંડવાનાં દ્રશ્યને આબેહૂબ રજુ કરનાર કવિ અનિલ જોશી અનેક રીતે મિત્ર તરીકે, ગીત કવિતાના સ્તંભરૂપ કવિ તરીકે અને સાહિત્યના વિવિધ સ્વરૂપોને પોતાની સર્ગશક્તિથી શણગારનાર એક સાહિત્યસ્વામી તરીકે લાંબા સમય સુધી યાદ રહેશે. પ્રભુ એમના આત્માને પરમ શાંતિ આપે એવી પ્રાર્થના.