કચ્છનું છારી-ઢંઢ હવે વૈશ્વિક 'રામસર સાઇટ'

કચ્છના રણની કાંધે આવેલું અને કુદરતી સૌંદર્યથી છલકાતું 'છારી-ઢંઢ' હવે વૈશ્વિક નકશા પર ચમક્યું છે. પર્યાવરણ પ્રેમીઓ અને ગુજરાત માટે ગૌરવના સમાચાર છે કે, યુનેસ્કો દ્વારા સ્થાપિત રામસર કન્વેન્શન હેઠળ છારી-ઢંઢને સત્તાવાર રીતે 'રામસર સાઇટ' તરીકે જાહેર કરવામાં આવી છે. આ સાથે જ તે આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વ ધરાવતું ગુજરાતનું પાંચમું વેટલેન્ડ બની ગયું છે.

કચ્છી ભાષામાં ‘છારી’ એટલે ક્ષારવાળી જમીન અને ‘ઢંઢ’ એટલે છીછરું સરોવર. બન્નીના ઘાસના મેદાનો અને કચ્છના મોટા રણની વચ્ચે આવેલું આ વેટલેન્ડ અંદાજે ૨૨૭ ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે. આ સ્થળની વિશિષ્ટતા એ છે કે તે મીઠા પાણીનું સરોવર છે, જે રણની વચ્ચે એક નંદનવન સમાન ભાસે છે. વર્ષ ૨૦૦૮માં ગુજરાત સરકારે તેને રાજ્યનું પ્રથમ ‘કન્ઝર્વેશન રિઝર્વ’ જાહેર કર્યું હતું, અને હવે તેને આંતરરાષ્ટ્રીય દરજ્જો મળ્યો છે.

પક્ષીઓનું સ્વર્ગ: સાઇબેરિયાથી આવતા મહેમાનો

છારી-ઢંઢ પક્ષીવિદો માટે સ્વર્ગ સમાન છે. દર વર્ષે શિયાળાની શરૂઆત થતા જ અહીં પક્ષીઓની આશરે ૨૫૦થી વધુ પ્રજાતિઓનું આગમન થાય છે. મધ્ય એશિયા, યુરોપ અને સાઇબેરિયાના હાડ થીજવતી ઠંડીથી બચવા માટે ૩૦ થી ૪૦ હજાર જેટલા કોમન ક્રેન (કુંજ), પેણ (પેલિકન) અને હંજ (ફ્લેમિંગો) અહીં ડેરો જમાવે છે.

આ ઉપરાંત, ડાલમેશિયન પેલિકન, ઓરિએન્ટલ ડાર્ટર અને બ્લેક-નેક્ડ સ્ટોર્ક જેવી લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિઓ માટે આ સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન છે. માત્ર પક્ષીઓ જ નહીં, પણ અહીં કચ્છની વિશિષ્ટ વન્યજીવ સૃષ્ટિ જેવી કે ચિંકારા, રણ લોમડી (Desert Fox), હેણોતરો (Caracal) અને રણ બિલાડી પણ જોવા મળે છે.

ગુજરાત: વેટલેન્ડ સંરક્ષણમાં દેશનું મોખરાનું રાજ્ય

ભારતના કુલ વેટલેન્ડ વિસ્તારનો ૨૧ ટકા હિસ્સો એકલું ગુજરાત ધરાવે છે. રાજ્યમાં અંદાજે ૩.૫ મિલિયન હેક્ટરમાં જળપ્લાવિત વિસ્તારો આવેલા છે. છારી-ઢંઢના ઉમેરા સાથે હવે ગુજરાતમાં કુલ પાંચ રામસર સાઇટ્સ થઈ છે: ૧. નળ સરોવર (અમદાવાદ/સુરેન્દ્રનગર) ૨. થોળ પક્ષી અભયારણ્ય (મહેસાણા) ૩. વઢવાણા વેટલેન્ડ (વડોદરા) ૪. ખીજડીયા પક્ષી અભયારણ્ય (જામનગર) ૫. છારી-ઢંઢ કન્ઝર્વેશન રિઝર્વ (કચ્છ)

આંતરરાષ્ટ્રીય દરજ્જાના ફાયદા

રામસર સાઇટ તરીકે જાહેર થવાથી છારી-ઢંઢને હવે વૈશ્વિક સ્તરે ઓળખ મળશે. તેનાથી નીચે મુજબના ફાયદા થશે:

• વૈશ્વિક ભંડોળ: વેટલેન્ડના સંરક્ષણ અને જાળવણી માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ પાસેથી ગ્રાન્ટ અને ટેકનિકલ સહાય મળશે.

• ઇકો-ટૂરિઝમ: કચ્છમાં પ્રવાસન ઉદ્યોગને વેગ મળશે, જેનાથી સ્થાનિક લોકોને રોજગારીની નવી તકો પ્રાપ્ત થશે.

• વૈજ્ઞાનિક મોનિટરિંગ: ગાંધીનગર સ્થિત ગીર ફાઉન્ડેશન અને વૈશ્વિક નિષ્ણાતો દ્વારા અહીંની ઇકોસિસ્ટમ પર સતત સંશોધન અને દેખરેખ રાખવામાં આવશે.

નિષ્કર્ષ

છારી-ઢંઢને મળેલો આ દરજ્જો પર્યાવરણના જતન માટેની ગુજરાતની કટિબદ્ધતા દર્શાવે છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય સન્માનથી કચ્છના રણની જૈવ-વૈવિધ્યતા લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત રહેશે અને આવનારી પેઢીઓ પણ આ કુદરતી વારસાને માણી શકશે.