સાયબર છેતરપિંડીના કેસમાં ગુજરાત દેશમાં મોખરેઃ સૌથી ઉંચો 1.71 સાયબર ક્રાઈમ રેટ 

સુરેશ વણોલ, અમદાવાદ

સાયબર ઠગાઈના કેસમાં ગુજરાત દેશમાં મોખરે હોવાનું કેન્દ્ર સરકારના ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલા આંકડા ઉપરથી જાણવા મળ્યુ છે. વસતીના પ્રમાણમાં સૌથી વધુ સાયબર ફ્રોડના કેસો ગુજરાતમાં નોંધાયા છે. દેશમાં સૌથી ઉંચો 1.71 સાયબર ક્રાઈમ રેટ ગુજરાતમાં નોંધાયો છે. સાયબર ફ્રોડના કેસ અટકાવવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ફાળવાતી ગ્રાન્ટના આંકડાઓમાં પણ વિસંગતતા જોવા મળી છે. છેલ્લાં ચાર વર્ષથી કેન્દ્ર સરકારે ગુજરાતને એકપણ રૂપિયો ફાળવ્યો નથી. 

તાજેતરમાં કેન્દ્ર સરકારના ગૃહ મંત્રાલય સાયબર ફ્રોડના આંકડા જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. જેમાં સમગ્ર દેશમાં સાયબર ક્રાઈમમાં ઉત્તર પ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્ર પછી ગુજરાત ત્રીજા નંબરે છે. વસતીના પ્રમાણમાં જોવા જઈએ તો સાયબર ઠગાઈના કેસમાં ગુજરાત દેશમાં મોખરે છે. વર્ષ 2023માં સાયબર ક્રાઈમના ઉત્તર પ્રદેશમાં 1,97,547, મહારાષ્ટ્રમાં 1,25,513 અને ગુજરાતમાં 1,21,701 ફરિયાદો નોંધાઈ છે. 

ઉત્તર પ્રદેશની વસતી અંદાજે 24 કરોડ છે. તે રીતે પ્રતિ 1000ની વસતીએ સાયબર ક્રાઈમનું પ્રમાણ 0.81 થાય, મહારાષ્ટ્રની વસતી અંદાજે 12 કરોડથી વધુ છે. તેથી પ્રતિ 1000ની વસતીએ સાયબર ક્રાઈમનું પ્રમાણ 0.98 છે. જ્યારે ગુજરાતની 7.11 કરોડની વસતી સામે 1,21,701 સાયબર ક્રાઈમની ફરિયાદો નોંધાઈ હોવાથી દર 1000ની વસતીએ 1.71 જેટલો ઉંચો સાયબર ક્રાઈમ રેટ નોંધાયો છે.

કેન્દ્ર સરકારે મહિલાઓ અને બાળકો સામેના સાયબર ક્રાઈમને રોકવા વર્ષ 2017માં કેન્દ્નીય ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા CCPWC (Cyber Crime Prevention against Women and Children) યોજના શરૂ કરી હતી. આ યોજના હેઠળ 7 વર્ષમાં ગુજરાતને 3.45 કરોડ રૂપિયાની ફાળવણી કરવામાં આવી છે. જો કે, છેલ્લાં 4 વર્ષથી  ગુજરાતને એકપણ રૂપિયો ફાળવવામાં આવ્યો નથી. 

ગુજરાતમાં સાયબર ક્રાઈમ રેટ ઉંચો હોવાની સાથે કેસોના નિકાલનું પ્રમાણ પણ ઓછું છે. વર્ષ 2023માં નોંધાયેલા 1.21 લાખ કેસોમાંથી 50 હજાર જેટલા કેસો વણઉકેલાયેલા છે. વણઉકેલાયેલા કેસોમાં કોણે ગુનો કર્યો તેની પોલીસને જ ખબર નથી. ગુજરાત પોલીસ પાસે સાયબર ક્રાઈમના કેસોને ઉકેલવા પૂરતા પ્રમાણમાં સ્ટાફ અને જરૂરી સાધનો નહી હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. તેવા સંજોગોમાં કેન્દ્ર સરકારના ગૃહ મંત્રાલયે ગુજરાતને વધારે રકમની ફાળવણી કરવાના બદલે 4 વર્ષથી એકપણ રૂપિયો ફાળવ્યો નથી. CCPWC હેઠળ ફાળવાતી રકમનો ઉપયોગ સાયબર ફોરેન્સિક-કમ-તાલીમ પ્રયોગશાળાઓ, જુનિયર સાયબર સલાહકારોની ભરતી અને LEA કર્મચારીઓ, સરકારી વકીલો અને ન્યાયિક અધિકારીઓની તાલીમ માટે કરવાનો હોય છે.

તાજેતરમાં ગૃહ મંત્રાલયે લોકસભામાં આપેલી માહિતીમાં પણ વિસંગતતા જોવા મળી છે. કેન્દ્ર સરકારે આપેલા આંકડા પ્રમાણે ગુજરાતને 2017-18માં 2.72 કરોડ રૂપિયા ફાળવાયા હતા. પરંતુ ગૃહ મંત્રાલયની વેબસાઈટના આંકડા પ્રમાણે માત્ર 29.90  લાખ રૂપિયાની રકમ આપવામાં આવી છે. વર્ષ 2017-18 માં 2.30 કરોડની રકમ મંજૂર કરવામાં આવી હતી. પરંતુ 29.90 લાખ રૂપિયા રિલિઝ કરવામાં આવ્યા હતા. ગૃહ મંત્રાલયે લોકસભામાં આપેલી માહિતી અને વેબસાઈટમાં આપેલા આંકડામાં વિસંગતતા જોવા મળતાં ગ્રાન્ટની ફાળવણી અંગે અનેક સવાલ ઉઠ્યા છે.