બાળકના જન્મના દાખલામાં માતાનું નામ લખી શકાશે

ગુજરાત સરકારે જન્મ અને મરણના દાખલામાં સુધારા સંબંધિત નિયમોમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે, જે સિંગલ પેરેન્ટ્સ, છૂટાછેડા લીધેલા માતા-પિતા અને સામાન્ય પરિવારો માટે મોટી રાહત લાવશે. આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગ હેઠળના મુખ્ય રજિસ્ટ્રારે 26 નવેમ્બર 2025ના રોજ જારી કરેલી નવી એડવાઈઝરી અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. આ નવા નિયમો અનુસાર, બાળકના જન્મના દાખલામાં પિતાના સ્થાને માતાનું નામ લખી શકાશે. વધુમાં, જન્મ-મરણના દાખલામાં એકથી વધુ વખત સુધારો કરી શકાશે. આ ફેરફારો સમાજના બદલાયેલા માળખા અને વાસ્તવિક પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવ્યા છે, જેના કારણે લાંબી પ્રક્રિયા અને મુશ્કેલીઓમાંથી મુક્તિ મળશે.

નવા નિયમોની મુખ્ય વિગતો

• માતાનું નામ લખવાનો વિકલ્પ: જન્મના દાખલામાં હવે પિતાના નામના સ્થાને માતાનું નામ અને અટક લખી શકાશે. આ વિકલ્પ સિંગલ મધર્સ, છૂટાછેડા લીધેલા માતા-પિતા અને અન્ય પરિસ્થિતિઓમાં ઉપયોગી થશે. જો બંને માતા-પિતા સાથે હોય તો પણ માતાનું નામ અને અટક બાળકના નામ પછી જોડી શકાશે.
• એકથી વધુ સુધારા શક્ય: અગાઉ જન્મ-મરણના દાખલામાં મર્યાદિત સુધારા કરી શકાતા હતા, પરંતુ હવે એકથી વધુ વખત સુધારા કરી શકાશે. આનાથી નામ, અટક અથવા અન્ય વિગતોમાં ફેરફાર કરવું સરળ બનશે.
• ટેક્નિકલ કારણોસર અમલ: ટેક્નિકલ કારણોસર 2019 પછીનો ડેટા રિકવર ન થતો હોવાથી, હાલ 2019 પહેલા નોંધાયેલા તમામ જન્મના દાખલામાં અમલ શરૂ કરવામાં આવ્યો છે.
• બાળકના જન્મના દાખલામાં નામ વગર નોંધણી: જન્મના દાખલા વગર નામની નોંધણી કરી શકાશે, પરંતુ 12 મહિના અંદર મફતમાં નામ ઉમેરી શકાશે.

આ નિર્ણય ગુજરાત રજિસ્ટ્રેશન ઓફ બર્થ્સ એન્ડ ડેથ્સ (અમેન્ડમેન્ટ) રૂલ્સ, 2025 હેઠળ લેવામાં આવ્યો છે, જે 27 ફેબ્રુઆરી 2025થી અમલમાં આવ્યા છે. આ ફેરફારો બદલાયેલા સામાજિક માળખા અને સિંગલ પેરેન્ટ્સની વાસ્તવિક પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવ્યા છે.

સિંગલ પેરેન્ટ્સ અને છૂટાછેડા લીધેલા માતા-પિતા માટે મોટી રાહત આ નિર્ણય સિંગલ મધર્સ અને છૂટાછેડા લીધેલા માતા-પિતા માટે વિશેષ ઉપયોગી છે. અગાઉ જન્મના દાખલામાં પિતાનું નામ અનિવાર્ય હતું, પરંતુ હવે માતાનું નામ પસંદ કરી શકાશે. આનાથી બાળકના શિક્ષણ, પાસપોર્ટ, આધાર અને અન્ય દસ્તાવેજોમાં સરળતા આવશે. વધુમાં, ગુજરાત બોર્ડે પણ શિક્ષણના દસ્તાવેજોમાં માતાનું નામ ઉમેરવાની મંજૂરી આપી છે, જે આ નિર્ણયને પૂરક છે.

સોશિયલ મીડિયા પર વખાણ અને ચર્ચા સોશિયલ મીડિયા પર આ નિર્ણયના વખાણ થઈ રહ્યા છે. X (ટ્વિટર) અને ફેસબુક પર #GujaratBirthCertificate, #MothersNameInCertificate, #GujaratGovernmentDecision જેવા હેશટેગ્સ ટ્રેન્ડ કરી રહ્યા છે. ઘણા યુઝર્સે લખ્યું છે:

• "ગુજરાત સરકારનો સરસ નિર્ણય – માતાનું નામ લખવાનો વિકલ્પ મહિલાઓને સશક્ત કરશે."
• "સિંગલ પેરેન્ટ્સ માટે મોટી રાહત – છૂટાછેડા પછી બાળકના દાખલામાં સુધારો સરળ બનશે."
• "આ ફેરફાર 2019 પહેલાના દાખલામાં અમલમાં – પરંતુ પછીના ડેટા માટે ક્યારે?"

કેટલાક પોસ્ટમાં સરકારને અભિનંદન આપવામાં આવ્યા છે, જ્યારે અન્યમાં પૂછવામાં આવ્યું છે કે 2019 પછીના ડેટા માટે ક્યારે અમલ થશે. મહિલા અધિકાર સંગઠનોએ આ નિર્ણયને "સ્ત્રી સશક્તિકરણનું પગલું" ગણાવ્યું છે. તાજા અપડેટ્સ અનુસાર, રાજ્યમાં અનેક પરિવારોએ આ વિકલ્પનો ઉપયોગ કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે અને સોશિયલ મીડિયા પર તેમના અનુભવો શેર કરી રહ્યા છે.

આ નિર્ણયના ફાયદા અને અસર આ ફેરફારો બદલાયેલા સામાજિક માળખાને અનુરૂપ છે. સિંગલ પેરેન્ટ્સ માટે બાળકના દસ્તાવેજોમાં પિતાનું નામ ફરજિયાત ન રાખવું પડે તે મોટી રાહત છે. વધુમાં, એકથી વધુ સુધારા કરી શકાય તેનાથી નામમાં ભૂલો સુધારવી સરળ બનશે. આ નિર્ણય ગુજરાતમાં મહિલાઓના અધિકારો અને સમાનતા તરફનું મહત્વનું પગલું છે. અન્ય રાજ્યો પણ આને અનુસરી શકે છે.

રજિસ્ટ્રાર કચેરીમાં આ ફેરફારો માટે અરજી કરી શકાય છે. વધુ માહિતી માટે સ્થાનિક મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન અથવા તાલુકા મામલતદાર કચેરીમાં સંપર્ક કરો. આ નિર્ણય સમાજમાં સકારાત્મક ફેરફારો લાવશે અને પરિવારોને સરળતા આપશે.