શું ભારત-અમેરિકા વેપાર કરાર નજીકના ભવિષ્યમાં ?

ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેનો વેપાર કરાર હવે અંતિમ તબક્કામાં હોવાનું લાગી રહ્યું છે. વાણિજ્ય સચિવ રાજેશ અગ્રવાલે જણાવ્યું કે વાટાઘાટો “સારી રીતે આગળ વધી રહી છે” અને બંને પક્ષ મોટાભાગના મુદ્દાઓ પર “એકમતતા” સઘાઇ રહી છે.

તેમનું નિવેદન કેન્દ્રના વાણિજ્ય પ્રધાન પીયૂષ ગોયલના નિવેદન બાદ આવ્યું છે, જેમાં તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ભારત પોતાના હિત સાથે કોઈ સમાધાન કરશે નહીં, ભલે વેપાર કરાર માટે સમય લાગે.

અગ્રવાલના શબ્દો સૂચવે છે કે દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર (BTA) — જેની પહેલ પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને પૂર્વ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા 13 ફેબ્રુઆરીએ કરી હતી — હવે તે આકાર લઇ રહ્યાં છે. તેમણે સમયરેખા જાહેર કરી નહોતી, પરંતુ સરકારના સૂત્રોએ જણાવ્યું કે બંને દેશના અધિકારીઓ Non Tariff Barrier અને  કરારની ભાષા પર અંતિમ ઓપ આપી રહ્યાં છે.

ફેબ્રુઆરીમાં જાહેર થયેલા સંયુક્ત નિવેદન મુજબ, કરારનો પહેલો તબક્કો સપ્ટેમ્બરથી નવેમ્બર વચ્ચે પૂર્ણ થવાની સંભાવના હતી. વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે બંને દેશના વાટાઘાટકારો વર્ચુઅલ ચર્ચાઓ દ્વારા સતત સંપર્કમાં છે અને “કોઈ નવા અવરોધો” ઊભા થયા નથી.

ઉદ્યોગ નિરીક્ષકોનું માનવું છે કે હાલનો ભૂરાજકીય પરિસ્થિતિનો માહોલ ભારત માટે અનુકૂળ બની રહ્યો છે. તાજેતરમાં ભારતે રશિયન ક્રૂડ તેલની આયાતમાં ઘટાડો કરવાનો નિર્ણય લીધો છે, જે મોસ્કોના ઊર્જા ક્ષેત્ર પર પશ્ચિમી પ્રતિબંધો બાદ વોશિંગ્ટનની નરમ વલણ તરફ દોરી શકે છે.

બંને દેશો પૂરક અર્થતંત્રો છે — ભારતના ઉત્પાદન અને સેવાઓ ક્ષેત્રને અમેરિકાની ટેકનોલોજી અને મૂડી શક્તિ પૂરક છે. નિષ્ણાતોના મતે આવો કરાર પુરવઠા શ્રૃંખલા મજબૂત કરી શકે છે અને ભારત-અમેરિકા આર્થિક ભાગીદારીને નવા સ્તરે લઈ જઈ શકે છે.

તે દરમિયાન, બર્લિન ગ્લોબલ ડાયલોગમાં બોલતાં પીયૂષ ગોયલે જણાવ્યું કે “ભારત યુરોપિયન યુનિયન અને અમેરિકા સાથે સક્રિય ચર્ચામાં છે, પરંતુ કોઈ પણ કરાર દબાણ હેઠળ કે ઉતાવળમાં કરવામાં આવશે નહીં.”

આ ચર્ચાઓના વેગ વચ્ચે, આવતા અઠવાડિયામાં એક એવો કરાર જાહેર થઈ શકે છે જે ભારત-અમેરિકા વેપાર સંબંધોને નવી દિશા આપી શકે છે અને વૈશ્વિક આર્થિક સહકારનો નવો અધ્યાય ખોલી શકે છે.