આણંદની એકતા શાહે શોધ્યા 6 નવા ગેલેક્સી સમૂહ

6 નવા ગેલેક્સી સમૂહને ભારતીય નામ આપી ગૌરવ વધાર્યું

ગુજરાતના આણંદ શહેરની એક સામાન્ય પરિવારમાં ઉછરેલી એકતા શાહે ખગોળ વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે અનોખી સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. સેલ્સમેન પિતાની પુત્રી એકતાએ અમેરિકાની પ્રતિષ્ઠિત University of California, Davisમાં પોસ્ટડોક્ટરલ રિસર્ચ દરમિયાન બ્રહ્માંડના બાળપણ સાથે સંબંધિત છ નવા ગેલેક્સી સમૂહોની શોધ કરી છે. આ તમામ સમૂહોને તેમણે ભારતીય સંસ્કૃતિ સાથે જોડાયેલા નામો આપ્યા છે.

સામાન્ય પરિસ્થિતિમાંથી વૈશ્વિક સિદ્ધિ

એકતા શાહ આણંદમાં નાની ઓરડીમાં માતા-પિતાની સાથે રહી અભ્યાસ કરતી હતી. તેમના પિતા ખાનગી કંપનીમાં સેલ્સમેન તરીકે કામ કરે છે અને માતા સીવણકામ કરે છે. આર્થિક પડકારો હોવા છતાં પરિવારે દીકરીના અભ્યાસમાં ક્યારેય કમી રાખી નહોતી. બાળપણથી જ એકતા જિજ્ઞાસુ સ્વભાવ ધરાવતી હતી, જેને કારણે વિજ્ઞાન પ્રત્યે રસ વિકસ્યો.

ગુજરાતી માધ્યમમાં અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ તેમણે ભૌતિકશાસ્ત્રમાં આગળ વધવાનો નિર્ધાર કર્યો. ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે તેમણે Maharaja Sayajirao University of Barodaમાંથી ગ્રેજ્યુએશન કર્યું અને ત્યારબાદ IIT Bombayમાંથી પોસ્ટગ્રેજ્યુએશન પૂર્ણ કર્યું. પછી તેઓ અમેરિકાની University of Rochesterમાં એસ્ટ્રોફિઝિક્સમાં પીએચડી માટે પસંદ થયેલી વિશ્વભરના ત્રણ વિદ્યાર્થીઓમાં સ્થાન મેળવ્યું.

નાસા અનુદાનિત સંશોધન અને ગેલેક્સી શોધ

પીએચડી દરમિયાન તેમને NASA દ્વારા અનુદાનિત પ્રોજેક્ટમાં કાર્ય કરવાની તક મળી. હવાઇ સ્થિત અદ્યતન ટેલિસ્કોપ સુવિધામાં સંશોધન કરતી વખતે તેમણે ગેલેક્સી અથડામણ અને તારાઓની ઉત્પત્તિ અંગે મહત્વપૂર્ણ નિષ્કર્ષો રજૂ કર્યા.

પોસ્ટડોક્ટરલ સંશોધન દરમિયાન એકતાએ બ્રહ્માંડના પ્રારંભિક સમયગાળામાં અસ્તિત્વ ધરાવતા છ નવા ગેલેક્સી સમૂહોની ઓળખ કરી. સંશોધન મુજબ સમૂહમાં રહેલી ગેલેક્સીઓમાં શક્તિશાળી બ્લેકહોલની સંભાવના એકલી ગેલેક્સી કરતાં લગભગ ચાર ગણું વધારે હોવાનું જાણવા મળ્યું.

ભારતીય નામોથી આકાશમાં ગૌરવ

એકતાએ શોધેલા સમૂહોને દ્રષ્ટિ, શ્રવણ, સુરભિ, રુચિ, સ્પર્શ અને સ્મૃતિ જેવા નામ આપીને ભારતીય સંસ્કૃતિને વૈશ્વિક વૈજ્ઞાનિક નકશા પર સ્થાન અપાવ્યું. આ શોધ આંતરરાષ્ટ્રીય જર્નલોમાં માન્યતા પામી છે.

ભારત માટે યોગદાનનો સંકલ્પ

અમેરિકામાં લાંબા સમય સુધી સંશોધન કર્યા બાદ એકતા શાહ હવે સ્વદેશ પરત ફરી છે. તેઓ હાલ પણ એસ્ટ્રોફિઝિક્સ ક્ષેત્રે સંશોધન કાર્ય ચાલુ રાખી રહી છે અને યુવા વિદ્યાર્થીઓને પ્રેરણા આપી રહી છે. તેમની સફર દર્શાવે છે કે આર્થિક પરિસ્થિતિ કે ભાષા અવરોધ વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે સફળતા મેળવવામાં અવરોધ નથી.